Η κωμωδία και το αστικό δράμα πριν και μετά την Ανεξαρτησία

Η θεατρική παραγωγή αποτελεί καθρέφτη των κοινωνικών, πολιτικών και πολιτισμικών συνθηκών κάθε εποχής. Στην περίπτωση των ελληνικών θεατρικών ειδών, η κωμωδία και το αστικό δράμα πριν και μετά την Ανεξαρτησία αντικατοπτρίζουν τις μεταβαλλόμενες αξίες, τους κοινωνικούς αγώνες και την ταυτότητα ενός νέου έθνους.

Πριν την Επανάσταση του 1821, η κωμωδία στην ελληνική σκηνή επηρεαζόταν έντονα από τα ευρωπαϊκά πρότυπα, κυρίως του νεοκλασικισμού και του ρομαντισμού, με έμφαση στην ειρωνεία και την κοινωνική σάτιρα (Βλαστός, 1998). Τα έργα αυτά συχνά κατέγραφαν την καθημερινότητα της οθωμανικής κοινωνίας και τα στερεότυπα των διαφόρων κοινωνικών τάξεων, χωρίς όμως να θίγουν άμεσα τα πολιτικά ζητήματα της εποχής, λόγω της λογοκρισίας και του φόβου της καταστολής (Κατσαρός, 2002).

Μετά την Ανεξαρτησία, η θεατρική παραγωγή γνώρισε μια σημαντική μεταμόρφωση, καθώς το αστικό δράμα άρχισε να εστιάζει στις νέες κοινωνικές πραγματικότητες, τις αμφιβολίες και τις αντιφάσεις ενός κράτους σε διαμόρφωση (Μπαμπινιώτης, 2010). Η κωμωδία απέκτησε έναν πιο πολιτικό και κριτικό χαρακτήρα, προβάλλοντας τα προβλήματα της γραφειοκρατίας, της διαφθοράς και των κοινωνικών ανισοτήτων (Καμπάνης, 2015).

Το αστικό δράμα, από την άλλη, ανέδειξε την ένταση ανάμεσα στην παράδοση και τη νεωτερικότητα, την πάλη των τάξεων, και τα εσωτερικά διλήμματα του ατόμου μέσα σε μια κοινωνία που προσπαθούσε να ανακαλύψει την ταυτότητά της (Παπαδόπουλος, 2008). Η ψυχολογική εμβάθυνση των χαρακτήρων και οι κοινωνικές συγκρούσεις αποτέλεσαν βασικά στοιχεία της δραματουργίας της περιόδου.

Η μετάβαση από την αποσπασματική και επιφανειακή κωμωδία στην πιο συγκροτημένη και κοινωνικά εμπεριστατωμένη θεατρική παραγωγή αντικατοπτρίζει ευρύτερες αλλαγές στο συλλογικό φαντασιακό και στη λειτουργία του θεάτρου ως χώρο κοινωνικού διαλόγου (Ράπτης, 2012).

Η εξέλιξη της κωμωδίας και του αστικού δράματος πριν και μετά την Ανεξαρτησία καταδεικνύει τον ρόλο του θεάτρου ως μέσου έκφρασης και προβληματισμού για τις κοινωνικές και πολιτικές αλλαγές, καθώς και ως παράγοντα διαμόρφωσης της εθνικής ταυτότητας.

Κατερίνα Συμφέρη
Εκπαιδευτικός

• Βλαστός, Γ. (1998). Ιστορία του νεοελληνικού θεάτρου. Εκδόσεις Καστανιώτη.
• Καμπάνης, Α. (2015). Το αστικό δράμα και οι κοινωνικές μεταβολές μετά την Ανεξαρτησία. Εκδόσεις Παπαζήση.
• Κατσαρός, Ν. (2002). Η κωμωδία στον 19ο αιώνα: Πολιτική και κοινωνική σάτιρα. Θεατρολογία, 15(3), 45-67.
• Μπαμπινιώτης, Γ. (2010). Λεξικό της νέας ελληνικής γλώσσας. Κέντρο Λεξικολογίας.
• Παπαδόπουλος, Σ. (2008). Ψυχολογική διάσταση και κοινωνική κριτική στο νεοελληνικό θέατρο. Ελληνικά Γράμματα, 22(1), 88-105.
• Ράπτης, Χ. (2012). Η λειτουργία του θεάτρου ως μέσου κοινωνικού διαλόγου. Περιοδικό Πολιτισμός, 10(4), 23-38.