«The Human Library» : εκεί που οι ιστορίες ζωντανεύουν.

Τι θα λέγατε για μια βιβλιοθήκη, η οποία στα ράφια της δεν διαθέτει βιβλία; Ή μάλλον δεν διαθέτει χάρτινα βιβλία, ούτε καν βιβλία σε ηλεκτρονική μορφή. Διαθέτει όμως ανθρώπους, τις ιστορίες τους και τις εμπειρίες τους. Και κάτι παραπάνω: τη διάθεσή τους να τα επικοινωνήσουν όλα αυτά με ένα τρόπο που να ενισχύει την προώθηση της ποικιλομορφίας.

Η ζωντανή βιβλιοθήκη αντιστρέφει το ρόλο της παραδοσιακής βιβλιοθήκης αποτελεί έναν ασφαλή χώρο για διάλογο όπου τα θέματα συζητούνται ανοιχτά μεταξύ των ανθρώπινων βιβλίων και των αναγνωστών τους. Οι «αναγνώστες» «δανείζονται» τους ανθρώπους – βιβλία για ένα ημίωρο ή 20 λεπτά και τους «διαβάζουν», συνομιλώντας μαζί τους. Ο στόχος αυτού του εγχειρήματος, είναι να καταπολεμίσει τις διακρίσεις, την προκατάληψη, τον ρατσισμό και τον κοινωνικό αποκλεισμό. Έχουν έτσι τη δυνατότητα να ανακαλύψουν πως σκέφτεται, αγαπάει, φοβάται, ένας πυροσβέστης, ένας οροθετικός,  μια ανύπαντρη μητέρα, ένας μουσουλμάνος, ένα άτομο με κινητική αναπηρία, ένα άτομο με διπολική διαταραχή, ένας άστεγος, μια συγγραφέας, ένας συνταξιούχος, μια γυναίκα με νανισμό, ένας άνεργος, ένας πρόσφυγας .… ο κατάλογος των βιβλίων ατελείωτος!

Μέσα από την ζωντανή βιβλιοθήκη οι συνομιλητές καλούνται να δημιουργήσουν προσωπική εικόνα για αυτά τα πρόσωπα μέσω του διαλόγου. Ακούγοντας την ιστορία τους, συνειδητοποιεί κανείς ότι δεν πρέπει να κρίνουμε ένα βιβλίο από το εξώφυλλό του. Αυτό είναι ένα καινοτόμο έργο που ξεκίνησε στην Δανία , κερδίζει το κοινό σε όλο τον κόσμο ακόμη και στη χώρα μας και είναι μια πρωτοβουλία η οποία μας συστήνεται ως «The Human Library» ή όπως παρουσιάζεται σε άλλες χώρες Living Library.

Αν δεν μιλάτε τη γλώσσα του Ζωντανού Βιβλίου η Ζωντανή Βιβλιοθήκη θα σας παράσχει ένα Ζωντανό Λεξικό (διερμηνέα) κατά τη διάρκεια της ανάγνωσης. Υπάρχουν επίσης και οι εθελοντές βιβλιοθηκονόμοι. Με έναν κομβικής σημασίας ρόλο, καθώς είναι οι κατάλληλοι για να λύσουν οποιαδήποτε απορία των αναγνωστών, τους οδηγούν στο βιβλίο που έχουν επιλέξει, το οποίο μπορούν να διαβάσουν ταυτόχρονα μέχρι τρεις αναγνώστες και με χρονικό όριο.

 Ο αναγνώστης οφείλει να επιστρέψει το Ζωντανό Βιβλίο στην ίδια πνευματική και φυσική κατάσταση που το δανείστηκε. Δεν επιτρέπεται να προκαλέσει ζημιά σε ένα Ζωντανό Βιβλίο, να του τσαλακώσει τις σελίδες ή να θίξει την αξιοπρέπειά του/της με οποιονδήποτε τρόπο.

Σύλληψη της ιδέας

Η ιδέα της ζωντανής βιβλιοθήκης πήγασε από μια δανική πρωτοβουλία νέων ονόματι Stop the Violence (Τέρμα στη Βία) . Το Stop the Violence διέκοψε τη λειτουργία του το 2001, μετά από 8 χρόνια ύπαρξης, και κατά καιρούς αριθμούσε περίπου 7000 μέλη, ως επί το πλείστον άτομα μεταξύ 12 και 18 ετών. Στόχος της πρωτοβουλίας ήταν η συμμετοχή των νέων στην ενεργό πρόληψη της βίας και των προκαταλήψεων.

Πρώτα βήματα

Το Stop the Violence “λάνσαρε” την ζωντανή βιβλιοθήκη για πρώτη φορά το 2000, στο φεστιβάλ μουσικής του Roskilde, όπου έγινε υποδεκτό με επιτυχία. Ακολούθησαν πολλά Φεστιβάλ, των οποίων η ζωντανή βιβλιοθήκη υπήρξε αναπόσπαστο μέρος, ώσπου το 2003 μετεξελίχθηκε στο πρόγραμμα Η νεολαία την προώθηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και της κοινωνικής συνοχής, το οποίο προωθήθηκε από του Συμβούλιο της Ευρώπης.

Αρχικά ήταν μία τυπική “μικρή εκδήλωση στο πλαίσιο μιας μεγάλης εκδήλωσης”, όμως με τον καιρό συνάντησε υπερεθνική απήχηση και η ιδέα υιοθετήθηκε από πολλές άλλες ομάδες ανθρώπων. Ως αποτέλεσμα, τα “Ζωντανά βιβλία”, συνεχίζουν να έχουν παρουσία σε φεστιβάλ μουσικής, σε εκθέσεις βιβλίων, σε σχολεία, σε συνέδρια για τη νεολαία και, όλο και περισσότερο, σε βιβλιοθήκες.

Η ζωντανή Βιβλιοθήκη καθιστά δυνατή την άμεση επικοινωνία μεταξύ των ανθρώπων, οι οποίοι για διάφορους λόγους δεν θα έρχονταν σε επαφή αλλιώς. Η βασική ιδέα μπορεί να συνδεθεί με τη διεθνή αντιρατσιστική κίνηση με το γνωστό Σύνθημα, “ένας ξένος είναι ένας φίλος που δεν έχεις γνωρίσει ακόμα” („A stranger is a friend you haven’t met yet”).

Η ζωντανή βιβλιοθήκη προσφέρει έναν τρόπο για τους ανθρώπους να έρθουν σε άμεση προσωπική επαφή. Ο διάλογος και η ανθρώπινη επικοινωνία είναι ισχυρά εργαλεία για να αντιμετωπιστεί η ντροπή και η αμηχανία κατά την συναναστροφή με αγνώστους, καθώς οι σημερινές πολυπολιτισμικές και ανώνυμες κοινωνίες των πόλεων επιβάλλουν την ανάγκη της δεκτικότητας, της ανοχής και την αποδοχής των ανθρωπίνων δικαιωμάτων των συνανθρώπων μας. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί μόνο μέσω της επικοινωνίας με ανθρώπους όλων των “αποχρώσεων” και της κατανόηση που απορρέει από αυτήν.

Καταλήγουμε λοιπόν στο ότι η παιδεία που έχει καθένας από εμάς μας ανάγει σε άτομα με ανοιχτό μυαλό , δεκτικά να ακούσουν τη φωνή της διαφορετικότητας. Συνεπώς πρέπει να βλέπουμε και να κρίνουμε τις πράξεις και όχι να κατηγοριοποιούμε τους ανθρώπους σύμφωνα με ταμπέλες . Το σημαντικότερο όλων είναι  ότι οι ανθρώπινες σχέσεις που χτίζουμε είναι το πρώτο και το πιο σημαντικό πράγμα στη ζωή μας. Αυτό που μας απομένει είναι όλοι εκείνοι με τους οποίους τα μονοπάτια μας διασταυρώθηκαν, μοιραστήκαμε στιγμές και αλλάξαμε έστω και λίγο την πορεία της ζωής μας.

Αν λοιπόν βρεθεί στο δρόμο σου μια “Ζωντανή Βιβλιοθήκη”, μην χάσεις την ευκαιρία και διάβασε ένα βιβλίο διαφορετικό από τα συνηθισμένα. Και να θυμάσαι: “Don’t judge a book by its cover”.

Νένα Ευθυμιάδου