Όταν το παιδί γίνεται επιθετικό: Πώς μπορούν οι γονείς να κατανοήσουν, να στηρίξουν και να προστατεύσουν

Για κάθε γονέα, η διαπίστωση ότι το παιδί του εκδηλώνει επιθετική ή βίαιη συμπεριφορά είναι σοκαριστική. Συχνά συνοδεύεται από ενοχές, φόβο και αμηχανία. Πολλοί αναρωτιούνται αν έκαναν κάτι λάθος ή αν το παιδί τους «έχει πρόβλημα». Η αλήθεια όμως είναι πιο σύνθετη και λιγότερο τρομακτική απ’ όσο φαίνεται αρχικά.

Η επιθετικότητα στα παιδιά και στους εφήβους δεν είναι πάντα ένδειξη κακής πρόθεσης. Πολύ συχνά αποτελεί έναν τρόπο έκφρασης συναισθημάτων που δεν μπορούν να ειπωθούν με λόγια.

Η επιθετικότητα ως μήνυμα

Τα παιδιά δεν διαθέτουν πάντα το λεξιλόγιο ή τη συναισθηματική ωριμότητα για να εξηγήσουν τι νιώθουν. Όταν βιώνουν φόβο, ανασφάλεια, ντροπή ή απόρριψη, η συμπεριφορά τους γίνεται το μέσο επικοινωνίας.

Ένα παιδί που φωνάζει, χτυπά ή προκαλεί, μπορεί στην πραγματικότητα να λέει:

• «Δεν νιώθω ασφαλές»
• «Δεν με καταλαβαίνετε»
• «Χρειάζομαι βοήθεια»

Η επιθετικότητα δεν είναι πάντα το πρόβλημα· είναι συχνά το σύμπτωμα.

Τι μπορεί να πυροδοτήσει επιθετική συμπεριφορά

Αλλαγές και απώλειες
Διαζύγιο, μετακόμιση, αλλαγή σχολείου, απώλεια αγαπημένου προσώπου. Ακόμη και θετικές αλλαγές μπορεί να προκαλέσουν συναισθηματική αναστάτωση σε ένα παιδί.

Υπερβολικές απαιτήσεις
Όταν ένα παιδί νιώθει ότι πρέπει συνεχώς να αποδεικνύει την αξία του — στο σχολείο, στον αθλητισμό ή στο σπίτι — η πίεση μπορεί να μετατραπεί σε θυμό.

Έλλειψη συναισθηματικής σύνδεσης
Η φυσική παρουσία δεν αρκεί. Τα παιδιά χρειάζονται συναισθηματική διαθεσιμότητα. Όταν νιώθουν ότι δεν ακούγονται πραγματικά, μπορεί να αντιδράσουν έντονα.

Έκθεση σε βία
Είτε στο οικογενειακό περιβάλλον, είτε στα μέσα, είτε στο διαδίκτυο, η επαναλαμβανόμενη έκθεση σε βίαια πρότυπα κανονικοποιεί την επιθετικότητα.

Τα συχνότερα λάθη των ενηλίκων

Όταν ένα παιδί γίνεται επιθετικό, οι ενήλικες συχνά αντιδρούν με:

• αυστηρές τιμωρίες
• φωνές
• απειλές
• ταμπέλες («είσαι κακό παιδί»)

Αυτές οι αντιδράσεις, αντί να διορθώσουν τη συμπεριφορά, ενισχύουν το αίσθημα απόρριψης και ντροπής. Το παιδί μαθαίνει ότι δεν είναι αποδεκτό όταν δυσκολεύεται.

Πώς μπορούν οι γονείς να αντιδράσουν σωστά

1. Διαχωρισμός συμπεριφοράς και παιδιού
Το παιδί δεν είναι «βίαιο». Εμφανίζει βίαιη συμπεριφορά. Αυτή η διαφορά είναι κρίσιμη για την αυτοεικόνα του.

2. Σταθερά και ήρεμα όρια
Η κατανόηση δεν σημαίνει ανοχή. Τα όρια πρέπει να είναι ξεκάθαρα, αλλά να τίθενται με ηρεμία και συνέπεια.

3. Ακρόαση χωρίς κριτική
Ακόμη κι αν αυτά που λέει το παιδί φαίνονται υπερβολικά ή άδικα, για το ίδιο είναι πραγματικά. Η αποδοχή του συναισθήματος δεν σημαίνει αποδοχή της πράξης.

4. Εκμάθηση συναισθηματικών δεξιοτήτων
Τα παιδιά χρειάζεται να μάθουν πώς να αναγνωρίζουν, να ονομάζουν και να εκφράζουν τα συναισθήματά τους με υγιή τρόπο.

Ο ρόλος της ενσυναίσθησης

Η ενσυναίσθηση δεν «μαλακώνει» τα παιδιά, όπως φοβούνται κάποιοι. Αντίθετα, τα ενδυναμώνει. Όταν ένα παιδί νιώθει ότι το καταλαβαίνουν, μειώνεται η ανάγκη του να αμυνθεί μέσω επιθετικότητας.

Η φράση «καταλαβαίνω ότι είσαι θυμωμένος» μπορεί να είναι πιο αποτελεσματική από οποιαδήποτε τιμωρία.

Πότε χρειάζεται βοήθεια ειδικού

Υπάρχουν περιπτώσεις όπου η υποστήριξη ειδικού είναι απαραίτητη και σωτήρια:

• όταν η επιθετικότητα είναι συχνή και έντονη
• όταν συνοδεύεται από απόσυρση ή θλίψη
• όταν υπάρχουν αυτοκαταστροφικές συμπεριφορές
• όταν οι γονείς νιώθουν ότι δεν μπορούν να διαχειριστούν την κατάσταση

Η ψυχολογική υποστήριξη δεν είναι ένδειξη αποτυχίας, αλλά υπευθυνότητας.

Η σημασία του ασφαλούς δεσμού

Τα παιδιά που μεγαλώνουν σε περιβάλλον όπου νιώθουν ασφάλεια, αποδοχή και σταθερότητα έχουν περισσότερες πιθανότητες να διαχειρίζονται τις δυσκολίες τους χωρίς βία.

Ο ασφαλής δεσμός με έναν ενήλικα — γονέα, δάσκαλο ή φροντιστή — μπορεί να λειτουργήσει ως προστατευτικός παράγοντας ακόμα και στις πιο δύσκολες συνθήκες.

Κοιτάζοντας το μέλλον

Η αντιμετώπιση της επιθετικότητας στα παιδιά δεν αφορά μόνο το παρόν. Αφορά το πώς διαμορφώνουμε ενήλικες που ξέρουν να επικοινωνούν, να σέβονται και να συνυπάρχουν.

Όταν επενδύουμε στην κατανόηση αντί στον φόβο, στην πρόληψη αντί στην τιμωρία, χτίζουμε μια κοινωνία με λιγότερη βία και περισσότερη ανθρωπιά.

Συμπέρασμα

Η επιθετικότητα στα παιδιά δεν είναι ταυτότητα, αλλά σήμα κινδύνου. Όσο νωρίτερα την ακούσουμε, τόσο περισσότερες πιθανότητες έχουμε να βοηθήσουμε ουσιαστικά.

Γιατί πίσω από κάθε θυμωμένο παιδί, υπάρχει ένα παιδί που προσπαθεί να ακουστεί.