Τρίγωνο Ηθικής: Θύτης – Θύμα – Θεατής

Written by on 10/07/2021

image_print

Μια εύκολη μέθοδος κατανόησης του προβλήματος του κακού, ως έγκειται στα πλαίσια της ηθικής, αποτελεί το εξής απλό τριγωνικό σχήμα «Θ», σύμφωνα με το οποίο γίνεται αναπόφευκτα λόγος περί: θύτη (τον δράστη), θύματος (αυτόν που υφίσταται το κακό), θεατή (αυτόν που κρίνει παρακολουθώντας το).

Στην προκείμενη, «κακό» ονομάζεται μία κατηγορία κακών πράξεων άλλης τάξεως, το ριζικό κακό, ξεχωριστό σε βαθύτητα ή σε βαρύτητα. Στο σημείο αυτό κρίνεται αναγκαίο να επισημανθεί πως άλλο πράγμα είναι μία κακή πράξη, άλλο πράγμα είναι ένας κακός άνθρωπος.

Πότε, όμως, μία πράξη θεωρείται ότι αντανακλά τον πραγματικό χαρακτήρα του δράστη, έτσι ώστε να συμπεραθεί πως ο ίδιος είναι κακός, δηλαδή φέρει τέτοιο χαρακτήρα;
Δεν βρίσκεται σε κάποιο σαφές όριο επαναληψιμότητας στις πράξεις του, που να δύναται να οδηγήσει σε αυτή την κρίση. Απεναντίας εντοπίζεται στα κίνητρά του.

Πιο συγκεκριμένα, δεν πρόκειται για τα καθημερινά κίνητρα, αλλά για τα «διαβολικά» ή ότι ο θύτης στερείται κάποιας ικανότητας που έχουν οι υπόλοιποι. Με αφόρμηση το βιβλίο «The science of evil» του Simon Baron-Cohen, μια τέτοια ικανότητα είναι αυτή της ενσυναίσθησης.

Από την πλευρά του θύματος, ριζικό κακό υπάρχει κάθε φορά που η υφιστάμενη βλάβη -του θύματος- είναι τρομακτική, αφού η σπουδαιότητα ή το μέγεθος είναι πολύ μεγαλύτερα απ’ ό,τι το καθημερινό κακό. Σε σημείο που του καθιστά αδύνατο να έχει μια αξιοπρεπή ή ευτυχισμένη ζωή, δηλαδή του αφαιρεί τη δυνατότητα να δρα ως ένα αυτόνομο υποκείμενο. Πρόκειται, εν ολίγοις, για ένα βιωμένο μέγεθος, πώς, δηλαδή, το θύμα βίωσε αυτό που του συνέβη.

Το κακό είναι μια εύλογα προβλέψιμη βλάβη που κινείται σε ένα εύρος μεγέθους και σημασίας και που προκαλείται, διακινδυνεύεται, υποστηρίζεται, ενισχύεται ή γίνεται ανεκτή από κάποια ένοχη κακή πράξη, κακοπραξία.

Card, (2002), «Το παράδειγμα της θηριωδίας».

Σε αυτό το απόσπασμα, βέβαια, όχι μόνο εντοπίζεται η απόπειρα να αποδοθεί το βάρος στη βλάβη που υπέστη το θύμα, αλλά εγκιβωτίζει και μια ασάφεια κάποιου εύρους, μεγέθους. Επιπλέον, εισάγει και την ανοχή ως στοιχείο του κακού. Κακό δεν είναι απλώς η πράξη, κακό είναι να μην υπάρξει αντίδραση όταν ο άλλος πράττει κάτι κακό.

Προφανώς, υπάρχει ο τρίτος πόλος, του θεατή. Ριζικό κακό είναι εκείνο που προκαλεί μια συγκεκριμένη αντίδραση στον θεατή, ο «ηθικός αποτροπιασμός». Συνακόλουθα, η αντίδραση του θεατή –όχι η βλάβη που υπέστη το θύμα, όχι τα κίνητρα του θύτη–, αποτελεί το μέτρο εάν πράγματι κάτι ήταν ριζικό κακό ή όχι.

Βέβαια, για μια πληθώρα λόγων δεν είναι ασφαλές κριτήριο. Φέρει υποκειμενική θέση και όχι αντικειμενική. Ακόμη, ο ρόλος του συμπλέκεται με αυτόν του θύματος ή και του θύτη συμμετέχοντας σε μια αλυσίδα, μια αλληλουχία, μια ιστορία του κακού. Πιθανώς, να υπέστη το κακό και απλώς το αναπαράγει.

«Αμαρτία, πόνος/οδύνη και θάνατος εκφράζουν … την ανθρώπινη συνθήκη στη βαθιά της ενότητα. Παρατηρούμε τη σύγχυση του συνόρου ανάμεσα στον ένοχο και το θύμα … αυτό είναι το σκοτεινό βάθος που καθιστά το κακό ένα μοναδικό αίνιγμα.»

Paul Ricoeur, (2004), «Le mal».

Συμπερασματικά, πρέπει να βρεθούν τα ασαφή όρια ανάμεσα στον θύτη, το θύμα και τον θεατή.

Αικατερίνη Συμφέρη
Θεολόγος-Εκπαιδευτικός-Προπτυχιακή Ιταλικής Φιλολογίας ΑΠΘ

image_print

CityVibes.gr

Read, Listen, Feel

Current track

Title

Artist


 



Current show

Group Therapy

16:00 17:59









 



Current show

Group Therapy

16:00 17:59