Όλοι οι άνθρωποι λαμβάνουν σχετική εκπαίδευση για το επάγγελμα που θα εξασκήσουν, αλλά δεν εκπαιδεύονται για το πιο σημαντικό επάγγελμα, του γονέα. Αυτό μαθαίνεται μέσα από την καθημερινή πρακτική, κυρίως μέσα από λάθη, αρκεί να έχει επίγνωση των λαθών του. Απότοκο της συμπεριφοράς του είναι οι διαμορφωμένες αντιλήψεις και απόψεις του που έχουν προέλθει μέσα από μνήμες και βιώματα, όπως επίσης και οι κοινωνικές – περιβαλλοντικές – πολιτισμικές συνθήκες. Ουσιαστικά και πλην εξαιρετικά κακοποιητικών περιπτώσεων, δεν υπάρχει «καλός ή κακός» γονέας. Πιο δόκιμος είναι ο όρος «αποτελεσματικός» γονέας ή «αρκετά καλός» γονέας.

Οι τύποι γονέα είναι οι ακόλουθοι και διαφοροποιούνται σύμφωνα με τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά και τις συμπεριφορές που εκδηλώνουν.

Ο αυταρχικός γονιός

Οι γονείς που ανήκουν σε αυτή την κατηγορία κάνουν χρήση αυστηρού ελέγχου και είναι τιμωρητικοί. Έχουν πάρα πολλές απαιτήσεις, χωρίς να στηρίζουν συναισθηματικά τα παιδιά τους και κυρίως δε συζητούν μαζί τους. Τα παιδιά δεν είναι ευχαριστημένα με τον εαυτό τους, δυσκολεύονται να θέσουν στόχους, ενώ παραιτούνται εύκολα από την προσπάθεια. Είναι εσωστρεφή, αποσυρμένα, φοβισμένα & αγχώδη. Αντιμετωπίζουν δυσκολία να εμπιστευτούν τους άλλους και έχουν χαμηλή αυτοεκτίμηση.

Ο επιεικής γονέας

Επιδεικνύει ιδιαίτερη ζεστασιά και είναι στοργικός, συγχρόνως όμως δυσκολεύεται στην άσκηση ελέγχου. Συζητά υπερβολικά με το παιδί χωρίς να θέτει όρια και έχει χαμηλά επίπεδα απαιτήσεων και ανταπόκρισης. Αποδέχεται τις παρορμήσεις και τα «θέλω» του παιδιού και δυσκολεύεται ιδιαίτερα να πει «όχι» στο παιδί του, θεωρώντας εσφαλμένα πως με αυτόν τον τρόπο του δίνει χώρο και χρόνο να αναπτυχθεί. Κατά συνέπεια το παιδί δεν αποκτά υψηλή αυτοεκτίμηση και δυσκολεύεται να στηριχθεί στις δυνάμεις του. Είναι παρορμητικό και επιδεικνύει επιθετική συμπεριφορά, είναι ελάχιστα διερευνητικό και έχει πολύ μικρό αυτοέλεγχο.

Διαβάστε ακόμη:  Βιβλίο κανείς ;

Ο αδιάφορος γονέας

Αδυνατεί να ασκήσει έλεγχο και δεν ανταποκρίνεται στις ανάγκες των παιδιών. Απορρίπτει και αγνοεί τα παιδιά, ενώ παράλληλα τα αφήνει να ενεργούν όπως επιθυμούν. Οι γονείς αυτοί νιώθουν συντετριμμένοι από τα δικά τους προβλήματα και αδυνατούν να ανταποκριθούν στο ρόλο τους. Τα παιδιά χαρακτηρίζονται από αντικοινωνική και επιθετική συμπεριφορά. Έχουν προβλήματα εσωτερίκευσης & εξωτερίκευσης, χαμηλή επίδοση σε γνωστικού τύπου δοκιμασίες και ως έφηβοι είναι επιρρεπείς να υιοθετήσουν παραβατική συμπεριφορά.

Ο δημοκρατικός γονέας

Έχει απαιτήσεις από το παιδί, αλλά ανταποκρίνεται στις ανάγκες του. Ασκεί έλεγχο με ευέλικτο και σταθερό τρόπο και ενθαρρύνει την αυτονόμηση του παιδιού, θέτοντας όρια συμπεριφοράς. Οι απαιτήσεις του συμβαδίζουν με την ηλικία του παιδιού και τις ιδιαιτερότητές του, ενώ παράλληλα διατηρούν διακριτούς ρόλους και ιεραρχία. Με αυτόν τον τρόπο το παιδί γίνεται ανεξάρτητο και στηρίζεται στις δυνάμεις του. Έχει αυτοέλεγχο, είναι διερευνητικό και θέτει στόχους. Αποτελεί την καλύτερη προσέγγιση από όλες όσες αναφέρθηκαν και συμβάλλει τα μέγιστα στην ισορροπημένη ανάπτυξη του παιδιού.

Γιάννης Κυρίτσης