Ελαφριά νοητική αναπηρία: Ενδεικτικές παιδαγωγικές πρακτικές

Written by on 21/06/2020

image_print

     Η αρχή της ειδικής αγωγής και η θεώρησή της ως κρατική ευθύνη τοποθετείται το 19ο με 20ο αιώνα, όπου φωτεινά μυαλά μεγάλων παιδαγωγών, όπως η Maria Montessori, ο Jean Itard και  o Louis Braille, στρέφουν το ενδιαφέρον τους τόσο στην εκπαίδευση των ατόμων με αναπηρία, όσο και στην αποδοχή της διαφορετικότητάς τους από το κοινωνικό σύνολο. Ανατρέχοντας στο παρελθόν, διαπιστώνεται πως η αναπηρία είναι δύσκολο να διερευνηθεί με επιστημονικό τρόπο και ιδιαίτερα κατά τον Μεσαίωνα τα ανάπηρα άτομα χρησιμοποιούνται ως γελωτοποιοί, με αποτέλεσμα να μην μπορούν να ενταχθούν φυσιολογικά στο κοινωνικό σύνολο και να περιθωριοποιούνται Σήμερα, αναγνωρίζονται τα άτομα με αναπηρία ως άνθρωποι με δικαιώματα, που δεν δύναται να διαφοροποιούνται από το κοινωνικό σύνολο. Κατοχυρώνονται πολλά δικαιώματα, τόσο εκπαιδευτικά όσο και επαγγελματικά, που συμβάλλουν καθοριστικά στην ανάπτυξη της προσωπικότητας, των δεξιοτήτων και της δημιουργικότητας των ατόμων με αναπηρία, καθώς επίσης και των πνευματικών και φυσικών ικανοτήτων τους στο μέγιστο δυναμικό τους. Ακόμη, διασφαλίζεται το δικαίωμα των ατόμων αυτών να συμμετέχουν ελεύθερα στη κοινωνία. Εφαρμόζονται, λοιπόν, στο μέγιστο προσπάθειες που αποσκοπούν στην ενδυνάμωση και κοινωνική ένταξη των ατόμων με αναπηρία, στη καλλιέργεια της αυτοεκτίμησης, στην ενίσχυση του σεβασμού των ανθρώπινων δικαιωμάτων, των θεμελιωδών ελευθεριών και της ανθρώπινης ποικιλομορφίας από το ευρύτερο κοινωνικό ιστό.

Η συμβολή της εκπαίδευσης στη βελτίωση λειτουργικότητας των παιδιών με νοητική αναπηρία

     Οι βασικές αρχές που έχουν ως γνώμονα την υπεράσπιση των δικαιωμάτων των ατόμων με αναπηρία εφαρμόζονται και στην εκπαιδευτική πράξη. Πιο συγκεκριμένα, οι σχολικές μονάδες στελεχώνονται από ειδικούς παιδαγωγούς, οι οποίοι διεκπεραιώνουν μια σειρά από ειδικές εκπαιδευτικές μεθόδους που αποσκοπούν στην ανάπτυξη ικανοτήτων που προφυλάσσουν τη σωματική ακεραιότητα και την ψυχική υγεία και ευεξία, ικανότητες που συνεισφέρουν στην κοινωνική αλληλεπίδραση και κατ’ επέκταση στην κοινωνική προσαρμογή, καθώς επίσης, και στην ενδυνάμωση των γνωστικών ικανοτήτων. Έτσι λοιπόν, στο σχολικό περιβάλλον υπάρχουν άτομα με ελαφριά νοητική αναπηρία που χρήζουν ειδικής βοηθείας και χαρακτηρίζονται από άγνοια υγιεινής, από ψυχολογικές μεταπτώσεις, από αδυναμία κοινωνικής συνδιαλλαγής καθώς επίσης, διαπιστώνεται πως αντιμετωπίζουν ειδικές μαθησιακές δυσκολίες.

Ανάλυση έργου

     Η μάθηση συμπεριφορών που έχουν ως απώτερο σκοπό την διαφύλαξη της σωματικής και ψυχικής υγείας των παιδιών με χαμηλά επίπεδα νοητικών ικανοτήτων, αποτελεί την αφετηρία της εκπαίδευσης. Ο εκπαιδευτικός, λοιπόν, στα πλαίσια ενός εξατομικευμένου προγράμματος, που εφαρμόζεται για την βελτίωση της καθημερινότητας των παιδιών αυτών, καθίσταται ιδιαίτερα σημαντικό η εφαρμογή ανάλυσης έργου, όπου παρουσιάζονται με μια αλληλουχία οι απαραίτητες κινήσεις που οδηγούν στην επίτευξη του επιθυμητού αποτελέσματος. Τα παιδιά, στα πλαίσια της συνεκπαίδευσης, εντάσσονται σε τάξεις με άτομα χωρίς αναπηρίες  γεγονός που αποδεικνύει πως τα παιδιά δεν χρήζουν αποκλειστικά εξειδικευμένης βοήθειας. Η ανάλυση έργου συνίσταται για να διδάξουν στα παιδιά τους κανόνες υγιεινής με απώτερο στόχο τη διασφάλιση της ανεξαρτησίας τους. Για παράδειγμα, τους διδάσκεται 1)να τοποθετούν το χέρι τους κάθετα στη μύτη τους όταν πρόκειται να φτερνιστούν, 2)να χρησιμοποιούν χαρτομάντιλο, 3) να πλένουν τα χέρια τους όταν λερωθούν, 4) να κάνουν σωστή χρήση της τουαλέτας, 5) να μάθουν να πλένουν τα δόντια τους και 6) να κάνουν μπάνιο μόνα τους, εστιάζοντας κυρίως στον έλεγχο των κινήσεων και στην αναγνώριση των καταστάσεων εκείνων που απαιτούν την εφαρμογή των κατάλληλων- προαναφερθέντων- δεξιοτήτων.

Η σημασία της ψυχολογικής ενδυνάμωσης

     Σημαντική μέριμνα είναι, όμως, και η ψυχολογική στήριξη των παιδιών αυτών, που θα πρέπει να αποτελεί ο πρωταρχικός στόχος της εκπαίδευσης. Έχοντας ως αφετηρία το πρώτο θεωρητικό μοντέλο που στοχεύει στο να εμφυσήσει στα παιδιά την εικόνα της προσδοκίας της ζωής, διεξάγονται οι απαραίτητες ενέργειες για την πραγματοποίηση του σκοπού αυτού. Υπάρχουν  ποικίλες  προσεγγίσεις  που  συγκλίνουν  στην  άποψη  πως  η  αυτοεκτίμηση καθόριζε  τη  γενικότερη  συμπεριφορά  του  ατόμου.  Το  άτομο  θέτοντας  στόχους  που αποτελεί κίνητρο για την υλοποίησή τους και αξιολογώντας τον εαυτό του αποκτά το «γνώθι σε  αυτόν»    και    τη  δυνατότητα  να  εισέλθει  στην  ενδοσκόπηση  και  να  συλλάβει  τον πραγματικό του εαυτό. Έτσι, όταν η εκπαίδευση δεν ενδιαφέρεται μόνο για την παιδεία του έξω,  εξειδικεύοντας  τον  κομφορμισμό-  την  προσαρμογή  και  την  υποταγή-  η  βαθιά μόρφωση δεν καθίσταται επιφανειακή.  Με βασικό γνώμονα τη ψυχολογικής ενδυνάμωση και τη ψυχική ανάταση των παιδιών, ενδείκνυται μια κατάλληλη θεραπευτική παρέμβαση που καθιστά απαραίτητη τη χρήση κινήτρων με απώτερο σκοπό την ανάδειξη της επιθυμητής συμπεριφοράς έχοντας ως θετικούς  ενισχυτές  τις  δραστηριότητες    που  προτιμούν  οι  μαθητές(αρχή  Premack),  την επιβράβευση  θετικής  συμπεριφοράς(Skinner)  και  τη  προβολή  προτύπων  προς  μίμηση αποτελώντας ισχυρή κινητήρια δύναμη για τη ανάδειξη των θετικών στοιχείων της συμπεριφοράς των παιδιών(Bandura). Επίσης τόσο η προσωπική προσαρμογή όσο και η κοινωνική ένταξη, μέσω της επικοινωνίας και του παιχνιδιού,  συντελεί στην  απόκτηση  μιας  αίσθησης  επάρκεια(Erikson,  στάδιο  Φιλοπονίας σε αντιδιαστολή με το Αίσθημα Κατωτερότητας).

     Έτσι, συνιστάται η πραγματοποίηση δραστηριοτήτων που θα συντελέσει στην ενδυνάμωση των διαπροσωπικών σχέσεων. Καθώς η σχολική χρονιά φτάνει στο τέλος της, θα μπορούσαν να παίξουν  το παιχνίδι  “διάλεξε  εμένα”. Σημειώνεται πως το παιχνίδι αυτό εδράζεται σε ένα ευρύτερο πλαίσιο εκπαιδευτικών προγραμμάτων και έχει ως στόχο την αυτογνωσία  ως  σημείο  εκκίνησης  για  την  αυτο-αποδοχή, την  ενίσχυση  της αυτοπεποίθησης  του  παιδιού,  την ενθάρρυνση  των  παιδιών  για  το  ζήτημα  της  ανταμοιβής, την κατάκτηση επικοινωνιακών και κοινωνικών δεξιοτήτων, την ελευθερία έκφρασης κάτω από ένα ασφαλές  επικοινωνιακό  πλαίσιο  και  την αναγνώριση  της  αξίας  των  χαρακτηριστικών  εκείνων που συμβάλλουν στη δόμηση της προσωπικότητάς του. Στο παιχνίδι, λοιπόν, το  παιδί  από  τη  θέση  του παρουσιάζει  τον  εαυτό εστιάζοντας  στα  προτερήματά  του  έτσι  ώστε  ο  δάσκαλος να  τον διακρίνει μέσα σε όλα τα παιδιά. Έτσι, τα παιδιά διαπίστωναν  πως  η  αξιόλογη  συμπεριφορά  ανταμείβεται,  φανερώνοντας  τα  θετικά στοιχεία  της  προσωπικότητάς  τους  και  μέσα  από  αυτό  μάθαιναν  τον  εαυτό  τους. Σε άλλη διδακτική ώρα μπορούμε να δώσουμε τετράδια στα παιδιά και να γράψουν   ιδιότητες  που  τους χαρακτηρίζουν και τις  θεωρούν ανεκτίμητες. Αφού  τα  παιδιά  τελειώσουν,  τους λέμε να φανταστούν πως κάποιος πρόκειται να τους στερήσει κάποιες από αυτές και το κάθε παιδί έπαιρνε ένα μαρκαδόρο για να σβήσει τρεις από όλες που θα του επέτρεπαν να πάρει.  Έπειτα  τους βάζουμε  να  σκεφτούν,  βλέποντας  τις  ιδιότητες  που  μένουν,  αν παραμένουν  οι  ίδιοι  πριν και μετά την  εμπλοκή  του  “εχθρού”.  Έτσι  καταλάβαιναν  πως  έστω  και  μια μικρή απώλεια άλλαζε συλλήβδην τη προσωπικότητα τους. Αυτό τι μας διδάσκει; Ο κάθε άνθρωπος είναι μοναδικός και ξεχωρίζει για τα ιδιαίτερά του χαρακτηριστικά, είτε αυτά είναι προτερήματα είτε μειονεκτήματα.

     Επιπλέον, είναι σημαντικό να συμμετέχουν τα παιδιά σε διαδραστικά παιχνίδια προάγοντας την κοινωνικοποίηση. Έτσι, και πάλι στα πλαίσια τη ευέλικτης ζώνης, μπορούμε να παρακινούμε τα παιδιά να ζωγραφίζουν την ελληνική σημαία δίνοντας το πρόσχημα να εκφράσουν τη σημασία του έθνους, εξιστορώντας ταυτόχρονα ιστορικά γεγονότα που σηματοδότησαν στη διατήρηση του έθνους αυτού. Θα μπορούσε ακόμα, τα παιδιά να χωριστούν  σε ομάδες και να κόψουν από περιοδικά, εικόνες που αντιπροσωπεύουν μια συγκεκριμένη θεματολογία. Εδραιώνεται η άποψη, λοιπόν, πως αναδεικνύονται σημαντικές έννοιες μέσα από τη δημιουργική ενασχόληση με τη ζωγραφική, αντανακλάται το επίπεδο της σκέψης των παιδιών μέσα από τη συμβολική καλλιτεχνική τους δημιουργία και όλα αυτά υφιστάμενα σε ένα συνεργατικό πλαίσιο.

Αντιμετώπιση μαθησιακών δυσκολιών

     Επιπρόσθετα, για την απόκτηση βασικών γνώσεων συνίσταται η αντιμετώπιση των ειδικών μαθησιακών δυσκολιών. Εδώ αδιαμφισβήτητα προτείνεται η χρήση ηλεκτρονικών υπολογιστών. Ένα λόγος, που ενθαρρύνεται η χρήση των ηλεκτρονικών υπολογιστών, είναι το γεγονός ότι τα παιδιά αγαπούν τα computers και όπως πολύ σοφά παρατήρησε ο Sigmund Papert, ένας από τους πρωτοπόρους της εισαγωγής των ηλεκτρονικών υπολογιστών στα σχολεία, “τα παιδιά μαθαίνουν ό,τι αγαπούν” (1980, Papert). Με αυτό τον τρόπο τα παιδιά προσηλώνονται στη διδακτική πράξη και αναπαράγουν κίνητρα για μάθηση. Επιπλέον, μειώνεται το ενδεχόμενο αρνητικής κριτικής των άλλων παιδιών και μπορούν να αφιερώσουν άπλετο χρόνο στη μάθηση. Κατά τη διδασκαλία των μαθημάτων ιστορίας, θρησκευτικών κ.ά, το άτομο με νοητική αναπηρία  μπορεί να έχει ένα δικό του υπολογιστή όπου να οπτικοποιούνται διάφορες έννοιες, ιστορικά γεγονότα, θρησκευτικού τύπου διδαχές κ.ά. και παράλληλα να εμφανίζονται ασκήσεις εμπέδωσης που αποτελεί σημαντική ένδειξη για τη κατανόηση του μαθήματος. Ακόμη, ο εκπαιδευτικός μπορεί να παρέχει  εργασίες σε μικρά διαδοχικά βήματα. Η στρατηγική της κατάτμησης αποδεικνύεται ο καταλληλότερος τρόπος διδασκαλίας όπως υπογραμμίζεται και στην τεχνική της ανάλυσης έργου. Όσον αναφορά τη γραφή, υπάρχει η εντύπωση πως ο αργός ρυθμός έγκειται στη προσπάθεια ανάκλησης λέξεων και γραμμάτων. Χρήζει ιδιαίτερης προσοχής οι διορθωτές κειμένων καθώς προσφέρουν στους μαθητές μεγαλύτερη αυτονομία, ενώ ταυτόχρονα βελτιώνουν την ορθογραφία.

     Τελειώνοντας, οι συγκεκριμένες πρακτικές θα πούμε ότι έχουν τελεσφορήσει εφόσον το παιδί επιδείξει μακροπρόθεσμα υψηλή αυτοεκτίμηση, τάσεις κοινωνικής αλληλεπίδρασης και γοργό ρυθμό ανάγνωσης και γραφής. Η προτεινόμενη διαδικασία διέπεται από βασικές αρχές που δίνουν έμφαση στο πλούτο και την πολυπλοκότητα της ανθρώπινης φύσης και εγκεφάλου, στη μοναδικότητα του κάθε μαθητή και στη διαμόρφωση θετικού περιβάλλοντος καθώς και στην εξασφάλιση ισότιμης εκπαίδευσης. Πλέον είναι ευρύτατα εδραιωμένη η άποψη πως δεν αποδεχόμαστε τη διαφορετικότητα μόνο αναφορικά με το φύλο, τη φυλή και τη σεξουαλικότητα, αλλά και με τη νευροποικιλότητα. Από τις πρώτες κι όλας τάξεις ας μάθουμε στα παιδιά την αξία της διαφορετικότητας διδάσκοντας το εξής ρητό: όλοι είμαστε μεταξύ μας διαφορετικοί και ταυτόχρονα ίσοι.

Από: Μαρία Τσουρέκα

image_print

CityVibes.gr

Read, Listen, Feel

Current track

Title

Artist


Αν σταματήσετε τον player

χρειάζεται η σελίδα refresh

Πατήστε εδώ



Current show

Group Therapy

16:00 17:59









Αν σταματήσετε τον player

χρειάζεται η σελίδα refresh

Πατήστε εδώ



Current show

Group Therapy

16:00 17:59