Αρχαίο δράμα: θρησκεία, θεσμοί και ο παραλληλισμός με τα σημερινά θέατρα

Written by on 11/07/2020

Το δράμα είναι δημιούργημα του ελληνικού πνεύματος με προσφερόμενα πολλά δραματικά στοιχεία, τα δρώμενα. Αποτελεί είδος της αρχαίας ελληνικής ποίησης που συνθέτει στοιχεία από δύο είδη, το έπος και τη λυρική ποίηση. Με τον όρο δεν νοείται μοναχά η τραγωδία και το σατυρικό δράμα, αλλά και η κωμωδία. Μετά την ανατροπή των ολιγαρχικών και τυραννικών καθεστώτων, τον 5ο αι. π.Χ. εδραιώνεται σταδιακά στην Αθήνα το δημοκρατικό πολίτευμα. Η ανάδειξή της ως η ισχυρότερη μεταξύ ελληνικών πόλεων-κρατών, σηματοδότησε την πορεία της δραματικής ποίησης.

Ετυμολογικά προέρχεται από το ρήμα δράω-ω και σημαίνει το είδος της ποίησης που συνοδεύεται από την αναπαράσταση των πράξεων που περιγράφει. Γεννήθηκε και άνθισε πριν από 2.500 χρόνια στην αρχαία Αθήνα. Στην παρακαταθήκη του αρχαίου θεάτρου δεν αναφέρεται πουθενά η λέξη «αρχαίο θέατρο» ούτε, επίσης, κατονομάζεται κάποιος από τους αρχαίους δραματικούς συγγραφείς ή τα έργα αυτών. Αρκεί παρά μόνο η αναφορά της λέξης «Επίδαυρος».

Στην πραγματικότητα, οι τραγικοί ήρωες δεν νικούν τα πάθη ή και το χρήμα, αλλά πιθανόν να νικιούνται από αυτά. Ακόμη κι έτσι όμως, αυτή η εξιδανικευμένη εικόνα είναι ενδεικτική συγκριτικά με την σύγχρονη, πανεθνικής σχεδόν, εμμονής με το αρχαίο δράμα ως ύψιστης μορφής τέχνης. Η εθνική εμμονή εκδηλώνεται ετησίως -ιδιαίτερα την καλοκαιρινή περίοδο- όταν τα υπαίθρια θέατρα φιλοξενούν συστηματικά παραστάσεις αρχαίου δράματος. Αρχικά ήταν ριζικά διαφορετικό από το σύγχρονο τόσο ως θέαμα, όσο και θεατρική εμπειρία του θεατή.

Ακρογωνιαίος λίθος και συνάμα λίκνο αυτής το θρησκευτικό πλαίσιο. Οι θεατρικές παραστάσεις της κλασικής αρχαιότητας ήταν άμεσα και άρρηκτα συνδεδεμένες με τις θρησκευτικές εορτές που λάμβαναν χώρα προς τιμήν του θεού Διονύσου, θεός του κρασιού και της θεατρικής μεταμφίεσης, του θεάτρου. Οι θεατρικές παραστάσεις, άλλωστε, αποτελούσαν τμήμα του προγράμματος μιας εορτής διονυσιακής. Το τμήμα αυτό ήταν ισότιμο και αντίστοιχο με τις θρησκευτικές πομπές, σπονδές, θυσίες και μουσικές εκτελέσεις. Εν ολίγοις, δεν δύνανται κανείς να παρακολουθήσει θέατρο σχεδόν κάθε μέρα, όπως συμβαίνει σήμερα, αλλά όφειλε να περιμένει την ειμαρμένη στιγμή, την κατάλληλη θρησκευτική, διονυσιακή, εορτή.

Συνεπώς, όπως προκύπτει από το άνωθεν, δεν επρόκειτο για κάποιο κοσμικό γεγονός της αρχαιότητας, μα για ένα μέρος θρησκευτικών εορτασμών, μίας τελετουργίας -μεταξύ άλλων- όπου αποδίδονταν λατρευτικές τιμές. Στην Αθήνα της κλασικής εποχής οι θεατρικές παραστάσεις ανέβαιναν συνήθως στο πλαίσιο τεσσάρων εορτών, αυτές ήταν τα Εν άστει ή Μεγάλα Διονύσια, τα Κατ’ αγρούς ή Μικρά Διονύσια, τα Λήναια και τα Ανθεστήρια.

Επιπλέον, μια ακόμη διαφορά έγκειται στις φυσικές συνθήκες της παράστασης. Τότε οι θεατρικές παραστάσεις εκκολάπτονται μόνο κατά τη διάρκεια της ημέρας, με φυσικό φως, διότι ήταν ανεπαρκής η τεχνολογία, και επομένως δεν διατίθενται τα τεχνικά μέσα για τον φωτισμό τέτοιων μεγάλων υπαίθριων χώρων, αλλά τοπικά με δάδες και λυχνάρια. Απεναντίας, σήμερα οι θεατρικές παραστάσεις, υλοποιούνται βραδινές ώρες είτε σε ανοιχτούς χώρους ή σε αρχαία θέατρα.

Επιπρόσθετα, εντοπίζεται η διαφορά τους στον διαγωνιστικό τους χαρακτήρα ήδη από τον 2ο αιώνα π.Χ.. Εν συντομία, δεν αφορά κάποιο αυτόνομο καλλιτεχνικό γεγονός. Αντίθετα, τα δράματα παρουσιάζονταν ως συμμετοχές σε διαγωνισμό, του οποίου ο νικητής αναδεικνυόταν από επιτροπή κριτών. Εκείνος συγκαταλέγονταν μεταξύ των τραγικών, κωμικών ποιητών, καθώς και των υποκριτών, δηλαδή των ηθοποιών. Σε μεταγενέστερες περιόδους, μετά τις κατακτήσεις του Μεγάλου Αλεξάνδρου και ακόμη αργότερα κατά τη ρωμαϊκή περίοδο, οι θεατρικοί αγώνες συνυπήρχαν με άλλα είδη αγώνων, λόγου χάρη αθλητικούς και μουσικούς.

O διαγωνισμός κωμικών ηθοποιών καθιερώνεται πιο νωρίς στα Λήναια, ενώ ο αντίστοιχος στα Διονύσια αργεί να θεσμοθετηθεί. Αυτό συμβαίνει πιθανότατα γιατί στην πρώτη περίπτωση είχε προεξάρχοντα ρόλο η κωμωδία, συμμετέχοντας περισσότεροι κωμικοί ποιητές παρά τραγικοί. Οι κωμικοί ήταν από τρεις έως πέντε, ο καθένας με μία κωμωδία, ενώ οι τραγικοί ποιητές ήταν μόνο δύο με έκαστο να παρουσιάζει δύο τραγωδίες. Εύλογα, λοιπόν, στάθηκε η κατεξοχήν εορτή της κωμωδίας.

Αικατερίνη Συμφέρη
Θεολόγος-Εκπαιδευτικός


CityVibes.gr

Read, Listen, Feel

Current track

Title

Artist



Upcoming

No(w) On Air

16:00 18:00






Upcoming

No(w) On Air

16:00 18:00