Κοινωνικοποίηση: Το κλειδί για έναν ισορροπημένο ενήλικο σκύλο
Η κοινωνικοποίηση είναι ίσως ο πιο καθοριστικός παράγοντας για τη διαμόρφωση ενός ήρεμου, ισορροπημένου και σίγουρου σκύλου. Πολλοί πιστεύουν ότι η εκπαίδευση ξεκινά όταν ο σκύλος μάθει να κάθεται, να περπατάει σωστά στο λουρί ή να υπακούει σε εντολές.
Στην πραγματικότητα, όλα ξεκινούν πολύ νωρίτερα — με το πώς μαθαίνει να αντιλαμβάνεται τον κόσμο γύρω του. Κοινωνικοποίηση δεν σημαίνει απλώς “να βλέπει άλλους σκύλους”. Είναι η διαδικασία μέσα από την οποία ο σκύλος μαθαίνει να χειρίζεται νέα ερεθίσματα — ανθρώπους, ζώα, ήχους, επιφάνειες, μυρωδιές, καταστάσεις — χωρίς φόβο, επιθετικότητα ή υπερδιέγερση. Η κρίσιμη περίοδος είναι μεταξύ 3ης και 16ης εβδομάδας ζωής. Σε αυτό το διάστημα, το κουτάβι είναι “σφουγγάρι”: απορροφά εμπειρίες και τις καταγράφει ως “ασφαλείς” ή “επικίνδυνες”.
Ωστόσο — κι αυτό είναι πολύ σημαντικό — η κοινωνικοποίηση δεν τελειώνει ποτέ. Ακόμα και ένας ενήλικος σκύλος που δεν έχει κοινωνικοποιηθεί σωστά, μπορεί με υπομονή και θετική ενίσχυση να μάθει να εμπιστεύεται και να προσαρμόζεται.
Ο μύθος των “πάρκων σκύλων”
Ένα από τα πιο συχνά λάθη είναι η πεποίθηση ότι τα πάρκα σκύλων είναι κοινωνικοποίηση. Στην πραγματικότητα, δεν είναι — τουλάχιστον όχι με τον σωστό τρόπο. Στα περισσότερα πάρκα υπάρχουν έντονες αλληλεπιδράσεις χωρίς έλεγχο. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε φόβο, άγχος ή ακόμη και επιθετικότητα, ειδικά σε σκύλους που ήδη είναι ανασφαλείς ή δεν έχουν μάθει να διαβάζουν τη γλώσσα του σώματος των άλλων σκύλων. Η αληθινή κοινωνικοποίηση δεν είναι “άφησέ τον να παίξει”. Είναι ελεγχόμενη, θετική έκθεση σε διάφορα ερεθίσματα, με τρόπο που ο σκύλος να νιώθει ασφαλής και να μαθαίνει. Η ουσιαστική κοινωνικοποίηση δεν έχει να κάνει με την ποσότητα εμπειριών μόνο, αλλά και με το πώς νιώθει ο σκύλος μέσα σε αυτές. Όσο πιο ασφαλής νιώθει κοντά σου, τόσο πιο εύκολα θα εξερευνήσει τον κόσμο. Δεν χρειάζεται να εκθέσεις λοιπόν τον σκύλο σου μέσα σε δύσκολες καταστάσεις για να μάθει. Χρειάζεται να τον οδηγήσεις ήρεμα, με σεβασμό και υπομονή, ώστε να ανακαλύψει μόνος του ότι ο κόσμος δεν είναι επικίνδυνος.
Η κοινωνικοποίηση εντέλει δεν είναι απλώς ένα στάδιο — είναι μια δια βίου διαδικασία μάθησης και εμπιστοσύνης. Όταν γίνεται σωστά, ο σκύλος αποκτά ψυχική ισορροπία, αυτοπεποίθηση και γίνεται ο πιο ευτυχισμένος σύντροφος που θα μπορούσες να έχεις.
Η σημασία της σωστής πληροφόρησης πριν την υιοθεσία κατοικιδίου
Η απόφαση να υιοθετήσουμε ένα ζώο είναι από τις πιο όμορφες αλλά και πιο σοβαρές επιλογές που μπορούμε να κάνουμε. Δεν πρόκειται απλώς για ένα “δώρο” ή μια “παρέα”, αλλά για την ανάληψη ευθύνης απέναντι σε μια ζωντανή ψυχή που θα εξαρτάται ολοκληρωτικά από εμάς — για χρόνια.
Ως εκπαιδεύτρια σκύλων, έχω δει πολλές ιστορίες να ξεκινούν με ενθουσιασμό και να καταλήγουν σε απογοήτευση, όχι επειδή οι άνθρωποι δεν αγαπούσαν το ζώο, αλλά γιατί δεν είχαν ενημερωθεί σωστά για το τι σημαίνει πραγματικά να το φροντίζεις και να συμβιώνεις μαζί του.
Η αγάπη είναι απαραίτητη, αλλά δεν αρκεί
Η αγάπη είναι το θεμέλιο, αλλά δεν μπορεί να αντικαταστήσει τη γνώση. Πολλές φορές βλέπουμε οικογένειες να επιλέγουν έναν σκύλο ή μια γάτα με βάση την εμφάνιση. Όμως κάθε είδος —και κάθε ζώο— έχει δικές του ανάγκες, χαρακτήρα, ενέργεια και όρια. Για παράδειγμα, ένας σκύλος εργασίας, όπως ένα Μπόρντερ Κόλλι, χρειάζεται έντονη πνευματική και σωματική δραστηριότητα καθημερινά· διαφορετικά θα βρεθεί να έχει συσσωρευμένη ενέργεια και θα αναπτύξει ανεπιθύμητες συμπεριφορές. Ένας μικρόσωμος σκύλος ίσως είναι πιο εύκολος στη μετακίνηση, αλλά δεν σημαίνει ότι δεν χρειάζεται εκπαίδευση ή κανόνες. Η σωστή πληροφόρηση πριν την υιοθεσία βοηθά να ταιριάξει ο τρόπος ζωής μας με το ζώο που επιλέγουμε. Αυτό είναι το κλειδί για μια αρμονική σχέση.
Τι πρέπει να γνωρίζουμε πριν να υιοθετήσουμε ένα κατοικίδιο
Πριν πάρουμε την τελική απόφαση, αξίζει να αναρωτηθούμε: Έχουμε τον χρόνο να αφιερώσουμε καθημερινά σε βόλτες, φροντίδα και παιχνίδι; Μπορούμε να καλύψουμε το κόστος τροφής, κτηνίατρου και βασικών αναγκών; Είμαστε διατεθειμένοι να μάθουμε για τη συμπεριφορά και την επικοινωνία του ζώου; Έχουμε σκεφτεί ποιος θα το φροντίζει στις διακοπές ή αν χρειαστεί να λείψουμε; Η ενημέρωση δεν αφορά μόνο την εξωτερική εμφάνιση του εκάστοτε ζώου αλλά πώς θα συνυπάρξουμε με αυτό με σεβασμό, συνέπεια και ασφάλεια.
Ο ρόλος της εκπαίδευσης
Η εκπαίδευση δεν είναι “πολυτέλεια”, είναι επένδυση στην καλή σχέση με το ζώο. Πολλά προβλήματα που οδηγούν στην εγκατάλειψη — όπως γαβγίσματα, τραβήγματα, φόβοι ή επιθετικότητα — θα μπορούσαν να είχαν προληφθεί με σωστή καθοδήγηση από νωρίς.
Ως εκπαιδεύτρια, πάντα λέω στους ανθρώπους:
“Μην περιμένετε να παρουσιαστεί πρόβλημα για να ζητήσετε βοήθεια.”
Η γνώση για τη γλώσσα του σώματος, τα σημάδια στρες ή τον τρόπο που ο σκύλος μαθαίνει, κάνει τη διαφορά ανάμεσα σε μια δύσκολη συμβίωση και μια σχέση εμπιστοσύνης. Η υιοθεσία δεν πρέπει να είναι παρόρμηση — πρέπει να είναι επιλογή με επίγνωση και συνέπεια. Όταν γνωρίζουμε τι σημαίνει να έχουμε ένα ζώο δίπλα μας, μπορούμε να του προσφέρουμε σταθερότητα, αγάπη και ποιότητα ζωής, χωρίς να νιώθουμε ότι “μας κουράζει”.
Η σωστή πληροφόρηση δεν περιορίζει τον αυθορμητισμό — τον μετατρέπει σε υπεύθυνη αγάπη.
Η σημασία της πνευματικής εκτόνωσης – ένας σκύλος που σκέφτεται, ηρεμεί.
Συχνά, όταν μιλάμε για την “εκτόνωση” ενός σκύλου, το μυαλό μας πηγαίνει κατευθείαν στη βόλτα, το τρέξιμο ή το παιχνίδι. Η σωματική δραστηριότητα είναι πράγματι απαραίτητη, όμως δεν αρκεί από μόνη της. Ένας σκύλος χρειάζεται και πνευματική εκτόνωση – την ευκαιρία να χρησιμοποιεί το μυαλό του, να λύνει προβλήματα, να μαθαίνει, να εξερευνά.
Όπως ακριβώς εμείς βαριόμαστε ή εκνευριζόμαστε όταν δεν έχουμε τίποτα να κάνουμε, έτσι και ο σκύλος νιώθει ανικανοποίητος όταν η καθημερινότητά του είναι μονότονη. Η πνευματική εκτόνωση είναι αυτή που γεμίζει το μυαλό του, μειώνει το στρες και τον βοηθά να παραμένει ήρεμος και ισορροπημένος.
Τι είναι η πνευματική εκτόνωση και γιατί είναι σημαντική;
Με απλά λόγια, είναι κάθε δραστηριότητα που ενεργοποιεί τον εγκέφαλο του σκύλου. Ο σκύλος δεν “σκέφτεται” όπως ο άνθρωπος, αλλά διαθέτει έντονη ανάγκη για εξερεύνηση, επίλυση και πρόκληση. Η πνευματική εκτόνωση ικανοποιεί αυτήν ακριβώς την ανάγκη. Μπορεί να περιλαμβάνει παιχνίδια αναζήτησης τροφής, παιχνίδια επίλυσης προβλήματος όπως puzzle toys ή sniffing mats, εκμάθηση εντολών κ.ά. Μέσα από αυτές τις δραστηριότητες που ενεργοποιούν τη μύτη, τη μνήμη και την προσοχή του, ο σκύλος εκτονώνεται με “καλό” τρόπο, μειώνοντας το στρες και την υπερδιέγερση. Παράλληλα, όταν καταφέρνει να λύσει ένα “πρόβλημα”, ενισχύεται η αυτοπεποίθησή του και νιώθει πιο σίγουρος και ασφαλής. Ελαχιστοποιούνται επιπλέον και τυχόν ανεπιθύμητες συμπεριφορές αφού ένας σκύλος που σκέφτεται και απασχολείται δεν χρειάζεται να “ξεσπάσει” με καταστροφές ή υπερκινητικότητα. Τέλος, οι δραστηριότητες αυτού του είδους γίνονται πάντα μέσα από συνεργασία με τον άνθρωπο, γεγονός που ενισχύει τη μεταξύ τους σχέση και δυναμώνει το δέσιμό τους.
Παραδείγματα πνευματικής εκτόνωσης που μπορεί να κάνει κάθε κηδεμόνας
Η πνευματική εκτόνωση δεν χρειάζεται πάντα ειδικά παιχνίδια ή πολύπλοκες κατασκευές. Μπορεί να γίνει εύκολα, με απλά αντικείμενα που όλοι έχουμε στο σπίτι. Σκοπός είναι ο σκύλος να χρησιμοποιήσει τη μύτη, τον εγκέφαλο και την υπομονή του για να φτάσει στο «έπαθλο» – συνήθως μια λιχουδιά.
Μπορείτε να χρησιμοποιήσετε μία παλιά καθαρή πετσέτα και να βάλετε μικρές λιχουδιές στο εσωτερικό της, τυλίγοντας την. Στο τέλος, δέστε την σε έναν χαλαρό κόμπο. Ο σκύλος θα χρειαστεί να τη μυρίσει, να τη ξεδιπλώσει για να βρει τις λιχουδιές του. Είναι ένα παιχνίδι που ενισχύει τη συγκέντρωση και την υπομονή του. Ένα άδειο μπουκάλι νερού δεν είναι ποτέ βαρετό για έναν σκύλο. Μπορείτε να βάλετε μέσα μερικές λιχουδιές. Ο σκύλος θα προσπαθήσει να τις βγάλει σπρώχνοντας, δαγκώνοντας ή αναποδογυρίζοντας το μπουκάλι. Ακόμα, μπορείτε να τοποθετήσετε λιχουδιές μέσα σε χαρτόκουτα,ρολά από χαρτί κουζίνα ή ακόμα και αυγοθήκες, να τα κλείσετε ελαφρά και να αφήσετε τον σκύλο να βρει τρόπο να τις ξετρυπώσει. Μπορεί να μοιάζει εύκολο για εμάς, αλλά για εκείνον είναι μια υπέροχη άσκηση εξερεύνησης.
Όλες οι δραστηριότητες αυτού του τύπου πρέπει να γίνονται πάντα υπό επιτήρηση. Ο σκύλος μπορεί να προσπαθήσει να μασήσει ή να καταπιεί κάποιο κομμάτι από το αντικείμενο (π.χ. πλαστικό, ύφασμα, χαρτόνι). Επομένως, παρακολουθούμε πάντα τη διαδικασία και απομακρύνουμε το αντικείμενο μόλις τελειώσει το παιχνίδι.
Μερικά λεπτά την ημέρα είναι αρκετά για να κάνουν τη διαφορά· ακόμη και 10-15 λεπτά πνευματικής απασχόλησης μπορούν να βελτιώσουν αισθητά τη συμπεριφορά και τη διάθεση ενός σκύλου, αρκεί η δραστηριότητα να είναι ποιοτική και στοχευμένη. Δεν πρέπει να το θεωρούμαι πολυτέλεια, αλλά βασική ανάγκη· όπως το φαγητό, η βόλτα και η αγάπη, έτσι και η δραστηριότητα αυτή είναι απαραίτητη για έναν ευτυχισμένο και ισορροπημένο σκύλο.
Δείτε πως η διατροφή επηρεάζει τη ψυχολογική μας κατάσταση!
Η διατροφή μπορεί να επηρεάσει την υγεία σου σε μέγιστο βαθμό και όταν αναφερόμαστε στην υγεία, δεν αναφερόμαστε μόνο στη σωματική υγεία αλλά και στη ψυχική.
Είναι εξίσου σημαντικό να επικεντρωθούμε και σε αυτή πρωτού εμφανιστεί κάποιο πρόβλημα. Καθώς αποδεικνύεται πως η ψυχική, σωματική και πνευματική υγεία έχουν σύνδεση μεταξύ τους και αποτελούν μέρη του ίδιου συνόλου για να πετύχουμε την «ευεξία».
Μέσα στη μέρα μας, όλα αυτά τα αντιμετωπίζουμε σαν να είναι 3 διαφορετικά μέρη που δεν έχουν καμία σχέση μεταξύ τους. Κάνουμε παρεμβάσεις στη διατροφή μας, χωρίς να σκεφτούμε τις επιπτώσεις που μπορεί να έχει στη ψυχολογία μας.
Για παράδειγμα, σίγουρα υπήρξαν αρκετές φορές που στερηθήκαμε το αγαπημένο μας φαγητό σε μια δίαιτα και αυτό επηρέασε τη ψυχολογία μας έντονα.
Είναι σημαντικό, λοιπόν, να υπάρχει μια ιεράρχηση των επιλογών μας για τον τρόπο ζωής προκειμένου να έχουμε ως στόχο τον υγιεινό τρόπο ζωής.
Το πώς αισθανόμαστε, το πώς φαινόμαστε, ακόμα και η ποιότητα των σκέψεων μας επηρεάζεται από τη διατροφή που επιλέγουμε να κάνουμε. Μια υγιής εικόνα του σώματος ξεκινά από την υγιεινή διατροφή. Η αυτοεκτίμηση ξεκινά από το σώμα μας εφόσον το μυαλό και το σώμα αποτελούν μια οντότητα!
Μπορεί για παράδειγμα, να ακολουθείς την πιο υγιεινή διατροφή, όμως από την άλλη πλευρά να δυσκολεύεσαι να διαχειριστείς το έντονο άγχος στη ζωή σου ή να έχεις προβλήματα με τον ύπνο σου ή ακόμα και να δυσκολεύεσαι να βρεις χρόνο για να κάνεις την άσκησή σου.
Ωστόσο, πρέπει να κάνουμε ξεκάθαρο ότι δεν υπάρχει κάποιο μαγικό, ούτε καν το «μυστικό για την ψυχική υγεία» αλλά ούτε και για την ισορροπημένη διατροφή! Διότι η αλήθεια είναι πως δεν υπάρχει μια κοινή προσέγγιση για έναν ψυχικά υγιεινό τρόπο ζωής που μπορεί να είναι εξίσου αποτελεσματικός και λειτουργικός για όλους.
Μάθε πως τα χρώματα σχετίζονται με τα συναισθήματα σου
Γνώριζες πως με βάση τα χρώματα που επιλέγεις φανερώνεις το mood σου ή γενικότερα τα συναισθήματα σου; Κι όμως!
Όσο περιέργο και αν σου φαίνεται, τα χρώματα είναι «ικανά» να προδώσουν όσα νιώθεις με βάση τη ψυχολογία. Πιο συγκεκριμένα, επιλέγουμε διάφορα χρώματα στην καθημερινότητα μας όπως για παραδείγμα για το ντύσιμο μας. Κάποιες φορές, όμως, επιλέγουμε χρώματα υποσύνειδητα και αυτά δείχνουν ένα μέρος της ψυχολογικής κατάστασης που βρισκόμαστε.
Ακόμη, βλέποντας ένα χρώμα ίσως το μυαλό μας το συνδέει απευθείας με κάποια κατάσταση που έχουμε βιώσει ή με ένα γνώριμο συναίσθημα. Γι’ αυτό, οι περισσότεροι άνθρωποι παραδέχονται ότι υπάρχουν χρώματα που επηρεάζουν τη διάθεσή τους και έχουν συναισθηματικές και σωματικές επιπτώσεις σε αυτούς.
Ας ξεκαθαρίσουμε πως τα χρώματα χωρίζονται σε τρεις κατηγορίες. Στα ψυχρά, στα θερμά και στα ουδέτερα. Αναλυτικότερα:
Στην ενότητα των ψυχρών χρώματων εντάσσονται το μπλε, το μωβ και το πράσινο:
Το μπλέ προκαλεί συμπόνια και ασφάλεια, αλήθεια και πίστη. Βέβαια, συνδέεται συχνά με την παραίτηση, τη μοναξιά και τη ψυχρότητα.
Το πράσινο είναι ένα αρμονικό χρώμα που υποδηλώνει την ανανέωση, την επούλωση και τη φρεσκάδα, χρώμα γεμάτο ελπίδα. Μπορεί, επίσης, να προκαλέσει μια αίσθηση απληστίας ή ζήλιας.
Το μωβ, ως το παραδοσιακό χρώμα των βασιλιάδων, συνδέεται με τον πλούτο και το κύρος. Επίσης, υποδηλώνει μυστήριο και απαισιοδοξία.
Στην ενότητα των θερμών χρώματων εντάσσονται το κόκκινο, το κίτρινο και το πορτοκαλί:
Το κόκκινο είναι συνδεδεμένο με το ρομαντισμό και τον ενθουσιασμό, αποπνέει δύναμη και επιθυμία. Ωστόσο, είναι επίσης γνωστό ότι μπορεί να προκαλέσει αύξηση της αίσθησης του κινδύνου και του θυμού.
Το κίτρινο είναι γνωστό ως το χρώμα της ευτυχίας, αυτό το παραδοσιακά χαρούμενο χρώμα «ξυπνά» τη φιλία, την ενέργεια και τη φαντασία. Επιπλέον, χρησιμοποιείται για να επιδείξει ανευθυνότητα και αστάθεια.
Το πορτοκαλί θεωρείται ως ένα «υπερβολικό» χρώμα, λαμβάνεται ως ένα ενθουσιώδες και χαρούμενο χρώμα που λειτουργεί ως ένα πρότυπο φροντίδας και ζεστασιάς, ενώ μπορεί πέρα από αυτό να αντιστοιχεί σε επιθετικότητα και κυριαρχία.
Στην ενότητα των ουδέτερων χρώματων εντάσσονται το άσπρο, το γκρι, το μαύρο και το καφέ:
Το άσπρο αναδεικνύει την αγνότητα και την αθωότητα και συνδέεται παγκοσμίως με την καθαριότητα. Στον αντίποδα, συμβολίζει την απομόνωση.
Το γκρι, ο «βασιλιάς» της ουδετερότητας, αντιπροσωπεύει το συμβιβασμό και προσδίδει μια αίσθηση γαλήνης. Ωστόσο, μερικές φορές συνδέεται με τη θλίψη.
Το μαύρο μπορεί να θεωρείται εκλεπτυσμένο και επίσημο, όμως, τις περισσότερες φορές συνδέεται με το πένθος και τη δραματικότητα.
Το καφέ είναι το χρώμα της «φύσης», συνδέεται με την σταθερότητα και τη μακροβιότητα. Ωστόσο, επειδή θεωρείται ένα κάπως «μουντό» χρώμα, μπορεί να διεγείρει έναν μελαγχολικό τόνο.
Πώς μας έχει επηρεάσει η απομόνωση τα τελευταία δύο χρόνια;
Μπορεί κατά κάποιο τρόπο να έχουμε επιστρέψει στην καθημερινότητά μας, συγκριτικά με την αρχή της πανδημίας, όμως τίποτα δεν είναι πλέον το ίδιο. Ο αντίκτυπος που είχε η απομόνωση στην ψυχική υγεία του ανθρώπου, βρίσκεται ακόμα σε στάδιο έρευνας των επιστημόνων. Τα μέχρι τώρα δεδομένα όμως δείχνουν πως τα αποτελέσματα δεν θα είναι και τόσο ευχάριστα.
Η υποχρεωτική καραντίνα, κατά την οποία χρειάστηκε να παραμείνει κανείς μέσα στο σπίτι έως και 10 μέρες, χωρίς καμία επαφή με τον έξω κόσμο, κρίθηκε απαραίτητο μέτρο για εκείνους που έχουν κολλήσει κορονοϊό ή ακόμα έχουν έρθει σε επαφή με κάποιο κρούσμα. Εκτός από τις πολύμηνες καραντίνες που υπέστη ο κόσμος τα τελευταία δυο χρόνια, τα δεκαήμερα αυτά καραντίνας ήρθαν να αποτελείωσουν τα όσα ψυχικά αποθέματα είχαν απομείνει.
Οι επιστήμονες σήμερα, έχουν φτάσει σε σημείο να μελετούν δεδομένα από αποστολές αυστροναυτών έτσι ώστε να μπορέσουν να βρουν τους παραλληλισμούς για τις πιθανές ψυχικές συνέπειες που μπορεί να προκαλέσει η απομόνωση. Μια προηγούμενη μελέτη έδειξε ότι το 60 τοις εκατό των αστροναυτών ανέφεραν πιθανή κατάθλιψη, ευερεθιστότητα και διαταραχή ύπνου. Η διαφορά όμως των εξερευνητών με τους απλούς πολίτες είναι ότι εκείνοι πέρασαν πολλά χρόνια εκπαίδευσης για να μπορέσουν να ανταποκριθούν. Ο κόσμος σε καμία περίπτωση δεν ήταν προετοιμασμένος για την πανδημία και τις αλλαγές που έφερε.
Μια πρώιμη μελέτη σχετικά με τις επιπτώσεις της κοινωνικής απομόνωσης κατά τη διάρκεια της πανδημίας, έχει ήδη βρει κάποιες σημαντικές συνέπειες. «Οι άνθρωποι είμαστε κοινωνικοί από τη φύση μας», λέει η Ruta Clair, επίκουρη καθηγήτρια ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο Cabrini. «Ο τρόπος που ανταποκρινόμαστε στο άγχος είναι η αναζήτηση κοινωνικής υποστήριξης και όταν δεν μπορούμε να έχουμε αυτήν την κοινωνική υποστήριξη, τα πράγματα γίνονται πιο δύσκολα». Η Clair μιλά για υψηλά επίπεδα άγχους και κατάθλιψης, τα ποσοστά των οποίων έχουν σχεδόν διπλασιαστεί από την έναρξη της πανδημίας, με έναν στους έξι ενήλικες στη Βρετανία να έχει βιώσει κάποια μορφή κατάθλιψης το περασμένο καλοκαίρι.
Ο αντίκτυπος της καραντίνας και της απομόνωσης μπορεί επίσης να αποτυπωθεί στο ανθρώπινο σώμα, με τη μορφή αυξημένων φλεγμονών, οι οποίες συνδέονται με καταστάσεις όπως είναι η άνοια και οι καρδειαγγειακές παθήσεις. Γενικότερα, η εμπειρία της πανδημίας δεν ήταν ίδια για όλους. Μπορεί κάποιοι από εμάς να την περάσαμε σε ένα χωριό, σε κάποιο μεγάλο σπίτι με κήπο ενώ άλλοι σε ένα μικρό διαμέρισμα στο κέντρο κάποιας πόλης. Το περιβαλλοντικό κομμάτι αποτελεί σημαντικό παράγοντα για την ψυχική υγεία. Εξάλλου, τα πλεονεκτήματα της φύσης και του πράσινου στην υγεία του ανθρώπου είναι αδιαμφισβήτητα.
Το αίσθημα, λοιπόν, του να μπαίνεις σε υποχρεωτική καραντίνα, ενώ βλέπεις τους υπόλοιπους να συνεχίζουν κανονικά τη καθημερινότητά του, δεν ήταν και ό,τι καλύτερο έχουμε βιώσει. Μοναξιά, αίσθημα στασιμότητας, αβεβαιότητα για το μέλλον και ματαιοδοξία είναι μερικά από τα αισθήματα που οδήγησαν σε μία γενικότερη ψυχολογική αναστάτωση ενός μεγάλου μέρους του πληθυσμού. Και η αντοχή των ανθρώπων για διαδικτυακή αλληλεπίδραση δεν φάνηκε να είναι ίδια. Ο περισσότερος κόσμος δεν ήθελε να εργαστεί και πάλι μέσω τηλεργασίας, λόγω της απρόσωπης και ανέπαφης φύσης του. Όλοι θέλησαν να επιστρέψουν σε μία “κανονικότητα”, η οποία όμως δεν ήταν εφικτή.
Ωστόσο, στις συνέπειες ενός τόσο μεγάλου γεγονότος όπως είναι η πανδημία, υπάρχει και μια άλλη πλευρά. Ο άνθρωπος μπορεί να υποστεί και να ανταπεξέλθει σε πολλά στη ζωή του. Υπάρχει η γενική άποψη ότι το τραύμα μπορεί να προκαλέσει σοβαρές ψυχικές και σωματικές βλάβες. Δεν ισχύει όμως για όλους τους ανθρώπους. Για πολλούς από εμάς, μια τραυματική εμπειρία μπορεί ναι, να αφήσει το αποτύπωμά της στην ψυχική μας υγεία, όμως, εμείς οι ίδιοι μπορούμε να δείξουμε ανθεκτικότητα και να προσαρμοστούμε στο οτιδήποτε μας έχει συμβεί. Σύμφωνα με τη θετική Ψυχολογία, στην πραγματικότητα μπορούμε να έχουμε μία μετα-τραυματική εξέλιξη και ανάπτυξη, η οποία είναι ικανή να μας οδηγήσει στο να πιστεψουμε ότι τα πράγματα είναι καλύτερα από πριν. Και όντως να μπορέσουμε να βγάλουμε κάτι καλό από το τραύμα που είχαμε υποστεί στο παρελθόν.
Καθώς βγαίνουμε από την πανδημία όμως, είναι σημαντικό να θυμόμαστε, πως όπως δυσκολευτήκαμε να προσαρμοστούμε στην αρχή, το ίδιο δύσκολη φαίνεται να είναι και η μετάβαση πίσω στην κανονικότητα. Θα πρέπει να δώσουμε στον εαυτό μας τον χρόνο να επεξεργαστεί τις αλλαγές που συνέβησαν και να έχουμε υπομονή, ειδικά τώρα που δεν γνωρίζουμε ακόμα τι θα έρθει στο δρόμο μας και ποιες ακριβώς θα είναι οι συνέπειες όλων όσων ζήσαμε.
Φωτογραφία: ένα θεραπευτικό κλικ για ψυχική ευεξία
Ο φωτογράφος Edward Steichen χαρακτήρισε τη φωτογραφία σαν μια «μεγάλη δύναμη για να εξηγήσει τον άνθρωπο στον άνθρωπο».
Όλοι κάποια στιγμή κατά τη διάρκεια της ζωής μας θα έχουμε τραβήξει μια φωτογραφία ή θα έχουμε πρόσβαση σε κάμερα. Οι νέοι συνηθίζουν να καταγράφουν καθημερινά γεγονότα με το κινητό και να κοινοποιούν βίντεο στο YouTube και σε άλλα κοινωνικά δίκτυα. Η φωτογραφία μπορεί να αρέσει τόσο σε εφήβους, όσο και σε ηλικιωμένους, καθιστώντας την ιδανική δραστηριότητα για όλες τις ηλικίες. Ταυτόχρονα, η διάδοση των κινητών με κάμερα, οι οικονομικές ψηφιακές φωτογραφικές μηχανές και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης την έχουν κάνει μία από τις πιο προσιτές και δημοφιλείς μορφές έκφρασης που διατίθενται στο ευρύ κοινό. Αποτελεί άμεσο και προσβάσιμο μέσο, καθώς δεν απαιτείται κάποια συγκεκριμένη δεξιότητα ή τεχνογνωσία για την αποτύπωση μιας εικόνας.
Η χρήση της φωτογραφίας για θεραπευτικούς σκοπούς
Σήμερα, πέραν της επαγγελματικής και καλλιτεχνικής φωτογραφίας, αρκετοί από εμάς τείνουν να συσχετίζουν τη φωτογραφία με τις καλοκαιρινές τους διακοπές, με εικόνες σε βιβλία, εφημερίδες και περιοδικά. Ωστόσο, η φωτογραφία δεν είναι μια απλή καταγραφή εικόνων. Πράγματι, εάν αναλογιστούμε πώς οι φωτογραφίες μάς συντροφεύουν κατά τη διάρκεια της ζωής μας, πώς συσχετίζονται με τις αναμνήσεις μας, πώς μας συνδέουν με το ποιοι είμαστε και με το πώς αντιλαμβανόμαστε τον εαυτό μας και τους γύρω μας, μπορούμε να συνειδητοποιήσουμε τη δυνατότητα που παρέχει ως δημιουργικό μέσο, για να εξερευνήσουμε τον κόσμο που ζούμε και τη σχέση μας με αυτόν.
Για να θεωρηθεί μια δραστηριότητα θεραπευτική πρέπει να έχει τουλάχιστον ένα θεραπευτικό στοιχείο ή κάποιο όφελος για τον χρήστη. Επομένως, για να θεωρηθεί θεραπευτική η φωτογραφία πρέπει να υπάρχει ένα αποτέλεσμα που να ωφελεί.
Η εφαρμογή της φωτογραφίας σε θεραπευτικές δομές χρονολογείται ήδη από τα μέσα του 19ου αιώνα. Περί το 1970 ξεκινά η οργανωμένη χρήση της σε συνεδρίες ψυχοθεραπείας των David Krauss και Judy Weiser, μεταξύ άλλων, στην Αμερική και τον Καναδά. Ο Krauss όρισε τη χρήση της φωτογραφίας για θεραπευτικούς σκοπούς ως τη συστηματική εφαρμογή φωτογραφικών εικόνων ή και φωτογραφικής διαδικασίας, προκειμένου να επέλθουν θετικές αλλαγές στις σκέψεις, τα συναισθήματα και τις συμπεριφορές του ενδιαφερόμενου.
Έχει, λοιπόν, αναγνωριστεί εδώ και καιρό ότι η χρήση της φωτογραφίας έχει θεραπευτικές ιδιότητες για την ψυχική υγεία, βοηθώντας στην αυτοαναζήτηση, την επικοινωνία, τη δημιουργική έκφραση και την προσωπική ανάπτυξη.
Πώς ακριβώς είναι θεραπευτική η φωτογραφία
Με ποιόν τρόπο, όμως, μπορεί η φωτογραφία να γίνει ευεργετική για κάποιον; Καταρχάς, η φωτογραφία δεν περιλαμβάνει μονάχα εκείνη την αποφασιστική στιγμή που πατάμε το κλικ και βγάζουμε την εικόνα. Η θεραπευτική της δύναμη βασίζεται σε ολόκληρη τη φωτογραφική διαδικασία, η οποία περιλαμβάνει πολλά στάδια: λήψη φωτογραφιών, κοίταγμα και επεξεργασία τους, παρουσίασή τους σε άλλους και συζήτηση γι’ αυτές, δημιουργία κολάζ και άλμπουμ, παιχνίδι ή φωτογράφιση με φίλους και συγγενείς κ.ά. Κάθε στάδιο, με τη σειρά του, παρουσιάζει πολλαπλές ιδιότητες που καθιστούν τη φωτογραφία ένα εργαλείο πολύτιμο για θεραπευτικούς σκοπούς. Ας δούμε τις πιο σημαντικές:
Η φωτογραφία δίνει τη δυνατότητα για εξερεύνηση του εαυτού και της ταυτότητάς μας. Οι προσωπικές φωτογραφίες δημιουργούν μια εικόνα για το ποιοι είμαστε, και προσφέρουν την ευκαιρία για ενδοσκόπηση του εαυτού μας στο παρόν, το παρελθόν και το μέλλον.
Λειτουργεί σαν ένα δημιουργικό διάλειμμα, επιτρέποντάς μας να ποζάρουμε, να παίζουμε και να δημιουργούμε νέες πραγματικότητες. Έτσι, μέσα από τη φωτογραφική δράση οι άνθρωποι μπορούν να βρουν ανακούφιση από τα δυσάρεστα συναισθήματα και τη δυνατότητα να ξεχάσουν τα προβλήματά τους. Ειδικά όταν πραγματοποιείται σε ομαδικό πλαίσιο, δημιουργεί ένα κίνητρο κατά της κοινωνικής απομόνωσης και μια ευκαιρία για εξωστρέφεια.
Προάγει την επικοινωνία, ενθαρρύνοντας την αφήγηση και τον διάλογο. Στην ουσία, η φωτογραφία λειτουργεί ως ένα μέσο για αφήγηση των δικών μας ιστοριών, ενθαρρύνοντας έτσι την επικοινωνία με άλλους ανθρώπους. Αυτό με τη σειρά του, μπορεί να συμβάλει στην οικοδόμηση δεσμών και φιλίας.
Η φωτογραφία βοηθάει και τους ανθρώπους να εκφραστούν. Όταν οι λέξεις στερεύουν ή αδυνατούν να εκφράσουν πλήρως μία συναισθηματική κατάσταση, η εικόνα μπορεί να γίνει μια εναλλακτική, οπτική γλώσσα, δημιουργώντας την ευκαιρία για καινούργιους τρόπους έκφρασης.
Μέσα από τη φωτογραφία ενισχύεται η αυτοπεποίθηση και η αυτοεκτίμηση των ανθρώπων. Τους δίνεται η δυνατότητα να είναι κυρίαρχοι της δημιουργικής διαδικασίας και να νιώσουν υπερήφανοι για τη δουλειά που παρήγαγαν. Μία καινούρια γνώση, όπως αυτή του χειρισμού μιας ψηφιακής κάμερας, και συνάμα η επίγνωση αυτής της δεξιότητας, αποτελεί μια ώθηση στην αυτοπεποίθηση των ανθρώπων και προσφέρει μία αίσθηση προσωπικής ικανοποίησης.
Η μέθοδος της Θεραπευτικής Φωτογραφίας
Η Θεραπευτική Φωτογραφία είναι η πρακτική που χρησιμοποιεί τις εγγενείς θεραπευτικές ιδιότητες της φωτογραφίας ως εργαλείο για την ενίσχυση της ψυχικής υγείας και ευεξίας. Περιλαμβάνει φωτογραφικές δραστηριότητες, στις οποίες ένας ενδιαφερόμενος μπορεί να συμμετέχει ατομικά είτε ως μέρος μιας οργανωμένης ομάδας.
Ως δραστηριότητα δεν λογίζεται μόνο η λήψη φωτογραφιών, αλλά η εφαρμογή ποικίλων τεχνικών, που βοηθούν τους ωφελούμενους να εκφράσουν δημιουργικά τον ψυχισμό τους, δηλαδή τις σκέψεις, τα συναισθήματα και τις πεποιθήσεις τους. Αυτές μπορεί να περιλαμβάνουν ανάλυση και ερμηνεία φωτογραφιών, φωτογραφικά projects, ομαδικές φωτογραφίσεις και παρουσιάσεις.
Σήμερα, ολοένα και περισσότερες εφαρμογές της Θεραπευτικής Φωτογραφίας πραγματοποιούνται ανά τον κόσμο, ωφελώντας μια πληθώρα ομάδων και κοινοτήτων, που αντιμετωπίζουν σωματικές, ψυχικές ή κοινωνικές προκλήσεις κ.ά. Σαν μέθοδος είναι ιδιαίτερα πολύπλευρη και ευέλικτη, με ένα ευρύ φάσμα δραστηριοτήτων, που κατ’ επέκταση προσφέρει πολλαπλές δυνατότητες για το μέλλον. Μένει λοιπόν, να την ανακαλύψει ένα ακόμη μεγαλύτερο κοινό, καθώς και οργανισμοί κοινωνικής ωφέλειας να την εντάξουν ενεργά στα προγράμματά τους.
Το Eyes of Lightείναι από τους πρώτους μη κερδοσκοπικούς οργανισμούς που με όχημα τη Θεραπευτική Φωτογραφία, υλοποιεί δημιουργικές δράσεις και εργαστήρια στην κοινότητα των ανθρώπων με εμπειρία καρκίνου στην Ελλάδα. Οι στόχοι του, μεταξύ άλλων, αφορούν την ψυχοκοινωνική ενδυνάμωση αυτών των ομάδων και την ευαισθητοποίηση του κοινού απέναντι στη νόσο.
Φωτό 1) και 2): Συμμετοχική φωτογράφιση “Χρώμα και Φως” στα εργαστήρια θεραπευτικής φωτογραφίας του Eyes of Light, φωτο: Δήμητρα Ερμείδου
Φωτό 3): Στιγμιότυπο από τα εργαστήρια θεραπευτικής φωτογραφίας του Eyes of Light, φωτο: Δήμητρα Ερμείδου
Gaslighting…
Ναι , η λέξη σε παραπέμπει στην κλασσική αμερικάνικη ταινία , μα δεν θα μιλήσουμε για κλασικές ταινίες. Αλλά για αυτά που βγαίνουν μέσα από την συγκεκριμένη ταινία .
Τον όρο λοιπόν , ψυχολόγοι παγκοσμίως , χρησιμοποίησαν τον τίτλο της ταινίας για να χαρακτηρίσουν την συγκεκριμένη ψυχική ασθένεια.
Χειραγώγηση των νάρκισσων! Για να είμαστε σωστοί , αρχικά την λέξη χρησιμοποίησε ανθρωπολόγος το 1960 σε ένα βιβλίο με τίτλο Culture and Personality. Στη συνέχεια χρησιμοποιήθηκε από ψυχικούς υγείας , όπου μίλησαν για την χειριστική αυτή τακτική κυρίως ανθρώπων με ναρκισσιστική προσωπικότητα θέλοντας να κάνουν ένα άλλον άνθρωπο να αμφισβητεί τα λεγόμενα του, και την πραγματικότητα την ίδια.
Δεν είναι μια τακτική που θα συναντήσουμε μόνο σε ζευγάρια . Μα σε κάθε σχέση μεταξύ δύο ανθρώπων. Ακόμα και μες την οικογένεια την ίδια.
Πώς αναγνωρίζεις ότι βιώνεις τέτοιου είδους συναισθηματική τακτική;
Ξέρεις ότι βιώνεις μία τέτοια κατάσταση όταν σου αρνούνται πως θυμούνται μία συνομιλία , ή ένα συμβάν ή κάτι που ειπώθηκε από τους ίδιους. Να μην πιστοποιούν την εγκυρότητα των συναισθημάτων τους , να σε αντιμετωπίζουν με ασέβεια , να σε αγνοούν. Δηλάδη σου αρνούνται όλοι την πραγματικότητα σου, μέχρι να υποκύψεις και να υιοθετήσεις αυτή που σου επιβάλουν.
Επιρρεπείς …
Συνήθως οι άνθρωποι που έχουν υποστεί συναισθηματική κακοποίηση παλαιότερα , ή έχουν παραμεληθεί .
Και αποτέλεσμα αυτής της τακτικής είναι ο νευρικός κλονισμός , κατάθλιψη, έλλειψη αίσθησης της πραγματικότητας , όπου επιζητούν την συγκατάθεση διαρκώς των άλλων, έλλειψη αυτοπεποίθησης.
Ποιοί τύποι ανθρώπων καταφέυγουν στο Gaslighting…
Άνθρωποι που προσπαθούν να αποφύγουν την ευθύνη των πράξεων τους, δείχνουν τα δικά τους άσχημα συναισθήματα και τις αρνητικές τους συμπεριφορές στους άλλους με αποτέλεσμα να μην χρειαστεί να τα διαχειριστούν
Έτσι κρατάνε τον έλεγχο και την εξουσία στη σχέση. Συνήθως η συμπεριφορά αυτή είναι αποτέλεσμα παραμέλησης / κακοποίησης ή τραύματος που προκλήθηκε παλαιότερα από γονείς ή άλλα άτομα με εξουσία.
Σημαντικό να αναφέρουμε πως μιλώντας για gaslighting , μιλάμε για ένα σταθερό , συστηματικό μοτίβο συμπεριφοράς . Μία ψυχολογική χειραγώγηση, όπου κυριαρχεί ο ψυχολογικός πόλεμος ή πλύση εγκεφάλου με το να προσπαθεί να σε βγάλει τρελό. Αμφισβήτηση της ορθότητας της σκέψης και της λογικής σου.
