«Χριστός» και «γέννα» είναι τα δυο συνθετικά της λέξης για να ορίσουν το γεγονός ότι είναι ετήσια χριστιανική γιορτή για το συμβάν της γέννησης του Ιησού Χριστού, στις 25 Δεκεμβρίου, έως και τα Θεοφάνεια.

Μάλιστα, σύμφωνα με την παράδοση η πιο αρχαία αναφορά για την εν λόγω γιορτή εκφωνήθηκε από το Μέγα Βασίλειο στην Καισάρεια της Καππαδοκίας τον 4ο αιώνα μ.Χ. και φέρει χριστουγεννιάτικη θεματολογία.

► Σημείο σταθμός αποτελεί η παπική περίοδος του Ιουλίου Α’, όπου δεν γιορτάζονταν πλέον μαζί με τα Θεοφάνεια και αυτό διότι η γέννηση του Χριστού ορίσθηκε κατά το χειμερινό ηλιοστάσιο όπου και αρχίζει η αύξηση των ημερών.

Επιπλέον, ο χριστιανισμός επήλθε σε μια ακράδαντα παγανιστική κοινωνία και σύντομα έγινε η νέα επίσημη θρησκεία της αυτοκρατορίας, όπου αποπειράθηκε να απορροφήσει τα πανάρχαια λατρευτικά έθιμα και τις λατρευτικές συνήθειες αιώνων προσδίδοντάς τους νέα διάσταση και σημασία.

► Σημείο σταθμός αποτελεί επίσης το γεγονός ότι τον 6^ο αιώνα ο Ιουστινιανός ανακηρύσσει τα Χριστούγεννα ως δημόσια αργία, ενώ ακόμη απαγόρευσε την εργασία και τα δημόσια έργα κατά τη διάρκειά τους.

Η σημερινή Χριστουγεννιάτικη κουλτούρα διαμορφώθηκε μετά τον 19^ο αιώνα στην Δυτική Ευρώπη και την Αμερική. Δεν απουσιάζει, βέβαια, το ότι υπάρχουν αρκετές εισηγήσεις για χαρακτηριστικά εμπορευματοποίησης και υλισμού.

Η εορτή των Χριστουγέννων είναι η σημαντικότερη από τις ακίνητες εορτές της Ορθοδόξου Εκκλησίας και γι’ αυτό έχει προεόρτια και μεθέορτη περίοδο. Οι χριστιανοί θεωρούν ότι η γέννηση του Χριστού εκπληρώνει τις προφητείες των Εβραϊκών Γραφών και ότι ως Μεσσίας ήλθε για να λυτρώσει τους ανθρώπους από τις αμαρτίες τους.

Τα έθιμα προέρχονται από ένα συνδυασμό θρησκευτικών και λαϊκών παραδόσεων που εορτάζονται κυρίως από τους χριστιανούς της Ευρώπης και Αμερικής αλλά και από άλλους λαούς μη χριστιανικούς.

Στην Ελλάδα συνδυάζονται διεθνή έθιμα όπως ο Άϊ Βασίλης και η υποδοχή του νέου έτους με ελληνικά έθιμα όπως το πρωτοχρονιάτικο ρόδι και ιστορίες με καλικάντζαρους. Επίσης, καταναλώνονται φαγητά όπως γαλοπούλα, χριστόψωμο, βασιλόπιτα, μελομακάρονα, κουραμπιέδες.

«Ἡ Γέννησίς σου Χριστὲ ὁ Θεὸς ἡμῶν
ἀνέτειλε τῷ κόσμῳ τὸ φῶς τὸ τῆς γνώσεως
ἐν αυτῇ γὰρ οἱ τοῖς ἄστροις λατρεύοντες
ὑπὸ ἀστέρος ἐδιδάσκοντο
Σὲ προσκυνεῖν τὸν ἥλιον τῆς δικαιοσύνης
καὶ Σὲ γινώσκειν ἐξ ὕψους ἀνατολήν
Κύριε δόξα Σοι.»

Απολυτίκιο Χριστουγέννων

Κατερίνα Συμφέρη
Εκπαιδευτικός & Προπτυχιακή Ιταλικής Φιλολογίας ΑΠΘ

Η σύνθετη λέξη Χριστούγεννα, από τους όρους Χριστός και γέννα, είναι δεσποτική και η σημαντικότερη από τις ακίνητες γιορτές της Ορθοδόξου Εκκλησίας. Εορτάζεται ετησίως, πρόκειται για την γέννηση του Χριστού και περιλαμβάνει το σύνολο των εορτών από εκείνη την ημέρα, την 25^η Δεκεμβρίου, έως και τα Θεοφάνια, μια προεόρτια και μεθέορτη περίοδο. Έτσι, περικλείει τις εορτές των Χριστουγέννων, της Πρωτοχρονιάς και των Θεοφανίων, δηλαδή το Δωδεκαήμερο.

Στις 6 Ιανουαρίου γιορτάζεται από τις Εκκλησίες που ακολουθούν το παλαιό Ιουλιανό ημερολόγιο.

Σύμφωνα με την παράδοση, η αρχαιότερη ομιλία για τη γιορτή αυτή εκφωνήθηκε από τον Μέγα Βασίλειο στην Καισάρεια της Καππαδοκίας ήδη από το έτος 376 μ.Χ., παρόλο που άρχισε να εορτάζεται μερικές δεκαετίες νωρίτερα. Έλαβε καθολική μορφή στα μέσα του 4^ου αιώνα μ.Χ, πρώτα στη Δύση και μετά στην Ανατολή. Όλες τις σχετικές διατάξεις για τις ακολουθίες βρίσκονται στο Τυπικό της Εκκλησίας.

Ιστορική αναδρομή
Θεσμοθετήθηκε η 25^η Δεκέμβρη, κατά το χειμερινό ηλιοστάσιο, κατόπιν έρευνας των αρχείων της Ρώμης επί της απογραφής, που έγινε επί αυτοκράτορα Οκταβιανού Αυγούστου, σε συνδυασμό με υπολογισμό ρήσης του Ευαγγελίου. Οι έως τότε παγανιστικές εορτές του «Ήλιου» και του «Μίθρα» παραχωρούν τη θέση τους στον εορτασμό του Χριστιανισμού, που σταδιακά ανατέλλει, ώστε να γίνει η επίσημη θρησκεία της αυτοκρατορίας προσδίδοντας νέα διάσταση και σημασία σε πανάρχαια λατρευτικά έθιμα και συνήθειες αιώνων.

Δύση και Ανατολή
Από τη Δύση ο εορτασμός της Γεννήσεως στις 25 Δεκεμβρίου πέρασε και στην Ανατολή γύρω στο 376. Μια δεκαετία έπειτα, ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος παρότρυνε την εκκλησία της Αντιόχειας να συμφωνήσει, παρόλο που ο Αυγουστίνος την παραλείπει από τον κατάλογό του με τις σημαντικές χριστιανικές επετείους. Με την πάροδο των ετών επεκράτησε σε όλο τον χριστιανικό κόσμο εκτός της Αρμενικής Ορθόδοξης Εκκλησίας που συνεχίζει τον συνεορτασμό με τα Θεοφάνια. Στη Δύση είναι λαμπρότερη από την Ανάσταση, σε αντίθεση με αυτό που συμβαίνει στην Ανατολή.

Σύγχρονη Χριστουγεννιάτικη Κουλτούρα
Διαμορφώθηκε ως επί το πλείστον τον 19^ο αιώνα σε Δυτική Ευρώπη και Αμερική, όπου πλέον γίνεται λόγος για χαρακτηριστικά εμπορευματοποίησης και υλισμού που δεν πρεσβεύουν, όμως, τις αρχές του Χριστιανισμού.

Εορτολόγιο
Κατά τους πρώιμους εκκλησιαστικούς χρόνους η προσέλευση στη Θεία Κοινωνία απαιτούσε ολιγοήμερη νηστεία. Από τον έκτο αιώνα στα μοναστήρια είχε καθιερωθεί της εορτής των Χριστουγέννων να προηγείται νηστεία «τεσσαράκοντα ημερών», που αρχίζει από την εορτή του αποστόλου Φιλίππου στις 14 Νοεμβρίου, και λέγεται Μικρή Σαρακοστή. Η εν λόγω ημερομηνία σε πολλές χώρες της Ευρώπης και Αμερικής θεωρείται ως έναρξη των εορτών των Χριστουγέννων.

Βιβλική αφήγηση
Στις συμπληρωματικές, αρχαιότερες και αξιόπιστες εκκλησιαστικά πηγές περί γεννήσεως Ιησού κατά τον Ματθαίο και τον Λουκά, επί Ρωμαίου Αυτοκράτορα Οκταβιανού Αυγούστου και Ηγεμόνα Κυρήνιου της Συρίας, διατάχθηκε απογραφή πληθυσμού σε όλη την Αυτοκρατορία. Άγγελος επισκέφθηκε τον Ιωσήφ και τον ενημέρωσε για την Θεία Γέννηση του Θεανθρώπου εκ της Παρθένου Μαρίας. Από την Ναζαρέτ ήλθαν στη Βηθλεέμ της Ιουδαίας, που Βασιλεύς της περιοχής ήταν ο Ηρώδης ο Μέγας, ενώ πλήθος αγγέλων ψάλλουν με ένα άστρο φωτεινό από την Ανατολή να οδηγεί τρεις Μάγους προς τα Ιεροσόλυμα, έως να φτάσουν στη Βηθλεέμ, όπου μαζί με τους βοσκούς προσκυνούν τον Θεάνθρωπο προσφέροντας Χρυσό, Λίβανο και Σμύρνα.

Συμβολισμοί δώρων
Ο χρυσός ήταν δώρο που προσφερόταν σε Βασιλείς και συμβολίζει τη Βασιλεία των Ουρανών. Το λιβάνι, χρησιμοποιείται σε θρησκευτικές τελετές και συμβολίζει τον Ιησού ως Ιερέα, ενώ τα σμύρνα χρησίμευαν στην παραγωγή αρωμάτων και στην περιποίηση των νεκρών. Συμβολίζει την αθανασία του Χριστού, αφού δεν χάνουν ποτέ τις φυσικές τους ιδιότητες.

Σφαγή των νηπίων
Το χαρμόσυνο γεγονός της γέννησης ολοκληρώνεται με το θλιβερό συμβάν της σφαγής των νηπίων από τον Ηρώδη, που σύμφωνα με το εορτολογικό Συναξάρι της Ορθόδοξης Εκκλησίας ανέρχονται σε 14.000. Αυτό, αποτελούσε τεράστια γενοκτονία, αφού, υποστηρίζεται ότι, στη Βηθλεέμ και τα περίχωρα της θα ζούσαν τότε κατά προσέγγιση 1.000 κάτοικοι. Η αναφορά αυτή εντοπίζεται στον Ματθαίο προκειμένου να τονισθεί η εκπλήρωση της προφητείας του Ιερεμία.

Σηματοδότηση
Σημαίνουσας σημασίας για τους Χριστιανούς είναι η αξία του συμβάντος ως «σημείου» της έλευσης του Μεσσία, που εκπληρώνει τις προφητείες των Εβραϊκών Γραφών ερχόμενος στη Γη, για να λυτρώσει τους ανθρώπους από τις αμαρτίες τους.

Αικατερίνη Συμφέρη
Θεολόγος-Εκπαιδευτικός-Προπτυχιακή Ιταλικής Φιλολογίας ΑΠΘ

Η δεσποτική εορτή της Αναλήψεως του Κυρίου Ιησού Χριστού στους ουρανούς αποτελεί ένα χαρμόσυνο εορτολογικό σταθμό 40 ημέρες μετά την Ανάστασή Του. Η εκκλησιαστική παράδοση αναγνωρίζει το εν λόγω γεγονός ως την ολοκλήρωση της αποστολής του Κυρίου επί γης, ενώ η πατερική τονίζει ιδιαίτερα τον υπερβατικό χαρακτήρα της. Από τον 4^ο αιώνα και εξής παρατηρείται σταδιακά ο αυτοτελής εορτασμός της.

Εν ολίγοις:
Ο Κύριος προετοίμαζε τους μαθητές Του για έναν επερχόμενο πρόσκαιρο χωρισμό, καθώς σύμφωνα προς το προκαθορισμένο σχέδιο του Θεού, θα πληρωθούν και θα πραγματοποιηθούν άπαντα γεγραμμένα για τον Ίδιο. Μείζονος σημασίας, έτσι, στάθηκαν οι μεταναστάσιμες εμφανίσεις Του μετά την λαμπροφόρο Ανάστασή Του εκ νεκρών, διότι δεν εγκατέλειψε το ανθρώπινο γένος για το οποίο έχυσε το τίμιο Αίμα Του, αλλά εξακολούθησε να παρουσιάζεται στους μαθητές Του. 

Την τεσσαρακοστή ημέρα, ωστόσο, έλαβε χώρα στο Όρος των Ελαιών η Ανάληψη Του ενώπιον των μαθητών, που παρακολουθούσαν με δέος. Οι τελευταίοι επέστρεψαν αρχικά στην Ιερουσαλήμ χαρούμενοι, δοξάζοντας και συνάμα ευλογώντας Τον και εν συνεχεία αποστάλθηκαν σε ολόκληρο τον κόσμο κηρύττοντας και βαπτίζοντας ρητώς στα έθνη, ότι ο Ιησούς «ανελήφθη εις τον ουρανόν και εκάθισεν εκ δεξιών του Θεού».

Κατά τη θαυμαστή στιγμή οι απόστολοι δεν είχαν πλήρη συναίσθηση της αποστολής τους. Παρόλο που είχαν ζήσει συγκλονιστικά συμβάντα το τελευταίο διάστημα, εν τούτοις δεν είχαν συνειδητοποιήσει την παγκοσμιότητα του κηρύγματος του Ιησού και την πνευματική οικουμενική επανάσταση, ούσα απαλλαγμένη από κάθε μορφή κοσμικής εξουσίας με αποκλειστικό τον διακονικό χαρακτήρα.

Συμπερασματικά:
Η πεμπτουσία της σωτηρίας και το κεντρικό νόημα της Θείας Αναλήψεως έχει τεράστιες θεολογικές και σωτηριολογικές παραμέτρους για την εκκλησία. Αποτελεί αναμφίβολα το θριαμβευτικό πέρας αφενός της επί γης παρουσίας και της δοξασμένης επανόδου Του και αφετέρου του απολυτρωτικού – σωτηριώδους έργου Του για ολόκληρη την δημιουργία. «Ανελήφθη εν δόξη» για να επιβεβαιώσει την θεία ιδιότητά Του και να στηρίξει έτι περισσότερο τον τιτάνιο αγώνα, που Εκείνος ανάθεσε. Τοιουτοτρόπως, το ανθρώπινο γένος θα επιτύχει την ανάληψη μονάχα στην συνισταμένη πως ζωή είναι ο Χριστός και θάνατος είναι το κέρδος δια της μετανοίας, και επομένως αιωνίας ζωής.

Συμβολική ερμηνεία:
Η ονομασία της γιορτής υποδηλώνει μεταφορικά την ξαφνική εξαφάνιση ενός ανθρώπου που αναχώρησε απροειδοποίητα, καθώς επίσης και το κλοπιμαίο. Μερικά παραδείγματα είναι τα ακόλουθα: «αναλήφθηκε το αρνί», «έγινε της Αναλήψεως». 

Έθιμα:
Είναι ευρέως γνωστή η συνήθεια ανήμερα της Αναλήψεως για την υλοποίηση του πρώτου θαλάσσιου μπάνιου και τη διέλευση μέσα από «σαράντα κύματα», μιας έκφρασης ξακουστής για την μεταφορική της χροιά συσχετιζόμενη με την αντιμετώπιση εμποδίων και δυσκολιών από μια χρονοβόρα κατάσταση.

Αικατερίνη Συμφέρη
Θεολόγος-Εκπαιδευτικός

Το εμβληματικό άγαλμα του Χριστού Λυτρωτή στο Ρίο ντε Τζανέιρο «ντύθηκε» με ιατρική ρόμπα, ως ένδειξη ελπίδας στη μάχη κατά του κορωνοϊού, με αφορμή το καθολικό Πάσχα.

Οι καθολικοί γιόρτασαν το Πάσχα την περασμένη Κυριακή, 12 Απριλίου, και στο Ρίο ντε Τζανέιρο, το άγαλμα του Χριστού Σωτήρα φωτίστηκε ώστε να μοιάζει με γιατρός, ως φόρος-τιμής στο ιατρονοσηλευτικό προσωπικό που μάχεται την πανδημία του κορωνοϊούστα νοσοκομεία όλου του κόσμου.

Σε αυτήν την περίοδο που όλος ο πλανήτης μάχεται έναν κοινό εχθρό, ο Χριστός Λυτρωτής, το άγαλμα 32 μέτρων, το οποίο εικονίζει τον Ιησού Χριστό με απλωμένα τα χέρια και βρίσκεται στην κορυφή του λόφου Κορκοβάντο, έστειλε ένα μήνυμα ενότητας, τιμώντας τους αληθινούς ήρωας αυτής της πανδημίας, που έχουν αφιερώσει όλο τους το είναι στο να βγούμε νικητές από αυτήν την πανδημία. Τους γιατρούς και τους νοσηλευτές σε όλον τον κόσμο.

Οι σημαίες των χωρών στις οποίες εξαπλώθηκε ο ιός προβλήθηκαν πάνω στο ιστορικό άγαλμα. Παράλληλα, μηνύματα σε διάφορες γλώσσες εμφανίστηκαν πάνω στον Ιησού Χριστό, μαζί με εικόνες από νοσηλευτές και γιατρούς που δίνουν καθημερινά τη δική τους μάχη, φροντίζοντας τους ασθενείς που νοσηλεύονται. Στο χέρι του αγάλματος, κανείς διάβαζε το σλόγκαν «Fique Em Casa», το οποίο στα πορτογαλικά σημαίνει «μείνετε σπίτι».

Είναι η δεύτερη φορά που το άγαλμα του Χριστού Σωτήρα φωτίζεται με αφορμή των κορωνοϊό, με τη Βραζιλία να μετρά μέχρι στιγμής πάνω από 22 κρούσματα και 1200 θανάτους.

Παρακάτω η φωταγώγηση του αγάλματος τον περασμένο μήνα:

Πηγή