Η Αθηναϊκή Επιθεώρηση υπήρξε ένα από τα πιο χαρακτηριστικά και σημαντικά θεατρικά είδη του 20^ού αιώνα στην Ελλάδα, συνδυάζοντας την πολιτική σάτιρα, την κοινωνική κριτική και την ψυχαγωγία. Αναπτύχθηκε ως μια μορφή θεάτρου που αντανακλούσε τη δυναμική της κοινωνίας της εποχής και ιδιαίτερα των πολιτικών και πολιτιστικών εξελίξεων στην Αθήνα και στην Ελλάδα γενικότερα. Η Αθηναϊκή Επιθεώρηση, με τη χαρακτηριστική της κωμική διάσταση, έγινε το μέσο προβολής των σύγχρονων κοινωνικών και πολιτικών ζητημάτων, μέσω μιας προσέγγισης που έδινε ιδιαίτερη έμφαση στη σάτιρα και την κοινωνική κριτική.

Η Καταγωγή και Εξέλιξη Αθηναϊκής Επιθεώρησης

Η Αθηναϊκή Επιθεώρηση ξεκίνησε να αναπτύσσεται στο πρώτο μισό του 20^ού αιώνα, με ιδιαίτερη άνθηση από τη δεκαετία του ‘30 και εξής. Η επιθεώρηση στην Ελλάδα ήταν επηρεασμένη από το αντίστοιχο είδος που ανθούσε στις υπόλοιπες χώρες της Ευρώπης, όπως η Γαλλία και η Αγγλία, όπου η σάτιρα και η πολιτική κριτική διαδραμάτιζαν κεντρικό ρόλο. Στην Ελλάδα, ωστόσο, είχε τη δική της μοναδική ταυτότητα, ενσωματώνοντας στοιχεία της ελληνικής λαϊκής παράδοσης και της πολιτικής επικαιρότητας, αντανακλώντας την κοινωνική και πολιτική πραγματικότητα της χώρας (Βασιλάκης, 1999).

Η Αθηναϊκή Επιθεώρηση αναδείχθηκε κυρίως μετά τον Ελληνοϊταλικό πόλεμο (1940) και τον Β’ Παγκόσμιο πόλεμο, σε μια εποχή όπου η ανάγκη για ξεκαρδιστικό γέλιο και πολιτική καταγγελία ήταν πιο έντονη από ποτέ. Οι επιθεωρήσεις της περιόδου αυτής διακρίνονταν για την έντονη πολιτική σάτιρα, την κοινωνική κριτική και τη χρήση της κωμικής παράδοσης για την καταγγελία της πολιτικής, κοινωνικής και πολιτιστικής κατάστασης της χώρας (Νικολάου, 2004).

Χαρακτηριστικά και Στοιχεία Αθηναϊκής Επιθεώρησης

Η Αθηναϊκή Επιθεώρηση ήταν βασισμένη σε μια σειρά χαρακτηριστικών που την καθιστούσαν ξεχωριστή από άλλες θεατρικές φόρμες.

Πρώτον, η πολιτική και κοινωνική σάτιρα αποτελούσε το κεντρικό στοιχείο του είδους. Η επιθεώρηση δεν περιοριζόταν μόνο στην κωμική αποτύπωση των κοινωνικών καταστάσεων, αλλά συχνά παρείχε και έναν «καθρέφτη» για τις πολιτικές εξελίξεις, χλευάζοντας κυβερνητικά στελέχη, πολιτικά κόμματα, και προσωπικότητες της εποχής (Γεωργιάδης, 2012).

Δεύτερον, η Αθηναϊκή Επιθεώρηση είχε έναν ιδιαίτερα δυναμικό χαρακτήρα, συνδυάζοντας διάφορες μορφές τέχνης, όπως το τραγούδι, τον χορό, την υποκριτική και τις μαζικές παραγωγές. Οι επιθεωρήσεις που ανέβαιναν στο θέατρο ήταν γεμάτες από ζωντανές σκηνές, με διάφορους χαρακτήρες που προέκυπταν από την καθημερινή ζωή. Είχαν συχνά μορφή παράστασης με ποικιλία σκηνών, γεμάτες με διάφορους χαρακτήρες και σκηνικά που έφεραν τον κόσμο πιο κοντά στην πραγματικότητα, ενώ παράλληλα την αναδείκνυαν με υπερβολές και γελοιοποίηση (Παντελίδης, 2006).

Τρίτον, η χρήση της γλώσσας στην Αθηναϊκή Επιθεώρηση ήταν ιδιότυπη. Η γλώσσα των επιθεωρήσεων είχε συχνά σάτιρες, λογοπαίγνια και στιλιστικά εργαλεία που έδιναν ένταση και δυναμική στην πολιτική και κοινωνική κριτική. Οι κωμικές ατάκες ήταν φορτισμένες με πολιτικά και κοινωνικά υπονοούμενα, καθιστώντας τις επιθεωρήσεις μια δύναμη ανατροπής και ερεθισμού για τους θεατές (Βασιλάκης, 1999).

Η Πολιτική και Κοινωνική Σατιρική Διάσταση

Η Αθηναϊκή Επιθεώρηση είχε σημαντική επιρροή στην κοινωνία της εποχής της, καθώς οι δημιουργοί και οι συμμετέχοντες προσπαθούσαν να ασκήσουν πίεση στις πολιτικές και κοινωνικές αντιφάσεις της εποχής. Από τη μεταπολεμική Ελλάδα μέχρι τη δικτατορία των συνταγματαρχών, οι επιθεωρησιακοί καλλιτέχνες διαμόρφωναν έργα που καλούσαν την κοινωνία να αναγνωρίσει τα σφάλματα και τις κοινωνικές ανισότητες. Η σάτιρα της επιθεώρησης ήταν μια διέξοδος από την πολιτική καταπίεση και τις δυσκολίες της καθημερινής ζωής (Γεωργιάδης, 2012).

Η Κληρονομιά Αθηναϊκής Επιθεώρησης

Η Αθηναϊκή Επιθεώρηση έχει αφήσει ένα ισχυρό πολιτιστικό αποτύπωμα στην ελληνική θεατρική παράδοση. Η επιθεώρηση αποτέλεσε σημείο αναφοράς για μεταγενέστερες καλλιτεχνικές και θεατρικές εξελίξεις στην Ελλάδα. Η ιδέα της κοινωνικής και πολιτικής σάτιρας διατηρείται ζωντανή και στις σύγχρονες ελληνικές θεατρικές παραστάσεις, ενώ το πνεύμα της πολιτικής κριτικής και της υπερβολής της καθημερινότητας παραμένει χαρακτηριστικό γνώρισμα του ελληνικού θεάτρου και του κινηματογράφου (Παντελίδης, 2006).

Η Αθηναϊκή Επιθεώρηση αναδεικνύει τη σημασία της κοινωνικής και πολιτικής σάτιρας στην τέχνη και τον πολιτισμό της Ελλάδας του 20^ού αιώνα. Είναι ένα θεατρικό είδος που συνδυάζει την κωμική παράδοση με τη σύγχρονη πολιτική και κοινωνική προβληματική, δημιουργώντας μια θεατρική μορφή που συνεχίζει να επηρεάζει και σήμερα την καλλιτεχνική παραγωγή στην Ελλάδα.

Κατερίνα Συμφέρη
Εκπαιδευτικός

• Βασιλάκης, Ν. (1999). Η Αθηναϊκή επιθεώρηση: Ιστορία και εξελίξεις. Θεσσαλονίκη: Εκδόσεις Παπαζήση.
• Γεωργιάδης, Δ. (2012). Η πολιτική σάτιρα στην Αθηναϊκή Επιθεώρηση. Αθήνα: Εκδόσεις Καστανιώτη.
• Παντελίδης, Κ. (2006). Αθηναϊκή Επιθεώρηση και κοινωνικές αλλαγές στον 20ό αιώνα. Αθήνα: Εκδόσεις Σιδέρης.

Τα κοινωνικά συστήματα είναι ανοικτά και η λειτουργία τους μοιάζει με αυτή των ζωντανών οργανισμών. Η θεωρία των Συστημάτων αναδύθηκε μέσα από την επιθυμία για αλλαγή και μεταβολή, η οποία επιτυγχάνεται με διεργασίες κα μετασχηματισμούς μέσα από τα ακόλουθα τέσσερα στοιχεία του μοντέλου των Getzels και Guba:

• Εισδοχές-εισροές: στο χώρο της εκπαίδευσης οι κυριότερες εισροές είναι οι μαθητές, οι γονείς, οι εκπαιδευτικοί, η γνώση, ο εξοπλισμός.
• Το (μαύρο) κουτί των διεργασιών: πρόκειται για διεργασίες που γίνονται με ποιοτικό χαρακτήρα και αφορούν την αποτελεσματικότητα και την ευελιξία.
• Εκροές- αποτελέσματα: Οι εισροές μετασχηματίζονται σε επιθυμητά αποτελέσματα- εκροές, χρήσιμα για το ευρύτερο περιβάλλον του εκάστοτε συστήματος.
• Περιβάλλον: το περιβάλλον προσφέρει τις εισροές και ελέγχει τις διεργασίες στο (μαύρο) κουτί.Ο ρόλος του είναι πολυδιάστατος και σημαντικός για τη σωστή λειτουργία του συστήματος.

Όλα τα συστήματα διέπονται από τα ακόλουθα τρία χαρακτηριστικά:

1. Ανατροφοδότηση (feedback): Πρόκειται για το μηχανισμό με τον οποίο ο οργανισμός πληροφορείται για τον τρόπο λειτουργίας του και την επίτευξη των στόχων του σε εσωτερικό και εξωτερικό επίπεδο αντίστοιχα. Πρόκειται για διορθωτική παρέμβαση σε μία αλλαγή που συντελέστηκε στα στοιχεία του συστήματος.
2. Ισορροπία (equilibrium): Ένα σύστημα πρέπει να έχει την ικανότητα να διατηρεί την εσωτερική του αρμονία παρά τις αλλαγές στο εξωτερικό περιβάλλον διαφορετικά απειλείται η ύπαρξη και συνοχή του. Η ισορροπία μπορεί να στατική, όπου το περιβάλλον διατηρείται σταθερό για μια χρονική περίοδο ή δυναμική, δηλαδή το σύστημα φανερώνει την ικανότητά του να διατηρεί την εσωτερική του αρμονία παρά τις αλλαγές του περιβάλλοντος.
3. Προσαρμογή (adaptation): Πρόκειται για τη διαδικασία μέσα από την οποία το σύστημα κατορθώνει να δέχεται αλλά και να αφομοιώνει τις αλλαγές που συντελούνται με μηχανισμούς ελέγχου ή αναπληροφόρησης του συστήματος.

Η αρμονία του συστήματος εξαρτάται από:

• την προσπάθεια που θα καταβάλλουν οι υπεύθυνοι του συστήματος, για να μειώσουν τις συγκρούσεις ανάμεσα στον οργανισμό και στα άτομα.
• τη μείωση των συγκρούσεων ανάμεσα στους ρόλους που απαιτούνται από το σύστημα και της προσωπικότητας των ατόμων που καλούνται να τους παίξουν
• τη μείωση των συγκρούσεων μεταξύ των προσδοκιών του οργανισμού και των αναγκών των μελών του.

Κατερίνα Συμφέρη
Εκπαιδευτικός

Ως προς τα εξωτερικά χαρακτηριστικά, ισχύουν τα εξής:

• Χώρος: Η συνέντευξη μπορεί να γίνεται οπουδήποτε, ιδανικά όμως ο χώρος αυτός δεν πρέπει να έχει θόρυβο, να είναι απλό δωμάτιο με χαμηλό φωτισμό και διακόσμηση που δεν αποσπά υπερβολικά την προσοχή. Καλό είναι να υπάρχουν δύο άνετες και ίδιες καρέκλες σε γωνία 90 μοιρών με ένα τραπεζάκι μεταξύ τους. Αποφεύγεται η αντικριστή τοποθέτηση των καρεκλών, για να μην αισθάνεται ο συμβουλευόμενος ότι ανακρίνεται και για να μπορεί να έχει οπτική επαφή με τον σύμβουλο αλλά ταυτόχρονα να κοιτάζει και αλλού όταν το έχει ανάγκη λόγω συναισθηματικής φόρτισης. Επίσης, καλό είναι να αποφεύγεται ο σύμβουλος να κάθεται πίσω από ένα γραφείο, γιατί δημιουργεί απόσταση και σχέσεις εξουσίας. Για τους ίδιους λόγους αποφεύγεται το ντιβάνι. Στο τραπέζι μπορεί να τοποθετούνται αντικείμενα ασήμαντα εκ πρώτης όψεως, αλλά χρήσιμα για να νιώσει άνετα ο συμβουλευόμενος. Τέλος, πρέπει να υπάρχει μέριμνα για να προλαμβάνονται ενοχλητικές διακοπές.
• Χρόνος: Η συνέντευξη μπορεί να λάβει χώρα οποιαδήποτε ώρα, αλλά αποφεύγεται πριν ή μετά από ένα γεύμα ή όταν ο συμβουλευόμενος είναι σωματικά καταπονημένος. Η διάρκειά της δεν μπορεί να υπερβαίνει τη μία ώρα, γιατί επέρχεται κούραση και φυσικά δεν πρέπει να υπερφορτώνεται με πολλά θέματα.

Ως προς τα εσωτερικά χαρακτηριστικά, ισχύουν τα εξής:

• Στάσεις: Ο σύμβουλος πρέπει να είναι αληθινός και να εκφράζει τα συναισθήματά του χωρίς να υποκρίνεται, να νοιάζεται πραγματικά για το άτομο που έχει απέναντί του και να σέβεται τη μοναδικότητα και διαφορετικότητά του.
• Χαρακτηριστικά προσωπικότητας: Ο σύμβουλος είναι σημαντικό να διαθέτει ισχυρή προσωπικότητα, να έχει αυτογνωσία, να εμπνέει εμπιστοσύνη και να δημιουργεί μια ζεστή και φιλική ατμόσφαιρα.
• Γλώσσα του σώματος: Ο σύμβουλος πρέπει να είναι ήρεμος, να ακούει με προσοχή τον συμβουλευόμενο, να μην υπερβαίνει τα όρια του και να αξιοποιεί τα κανάλια της μη λεκτικής του επικοινωνίας για να επικοινωνεί αποτελεσματικά μαζί του.

Κατερίνα Συμφέρη
Εκπαιδευτικός & Προπτυχιακή Ιταλικής Φιλολογίας ΑΠΘ

Γλώσσα (langue)

1. Κοινωνική πλευρά του λόγου.
2. Ουσιαστικό, δομικό στοιχείο του λόγου που αρθρώνεται ως σύστημα.
3. Καθορισμένο αντικείμενο που μπορεί να μελετηθεί, καθώς αποτυπώνεται υλικά.

Ομιλία (parole)

1. Ατομική χρήση της γλώσσας, «ατομική πράξη θέλησης και νοημοσύνης».
2. Συγκυριακό, συμπτωματικό στοιχείο του λόγου.
3. Δε συστηματοποιείται ώστε να μπορεί να μελετηθεί εύκολα.

Χαρακτηριστικά της γλώσσας

Είναι το κοινωνικό μέρος του λόγου, που δεν μπορεί από μόνο του ούτε να το δημιουργήσει, ούτε να το τροποποιήσει». Σύμφωνα με τον Saussure αποτελεί μια κοινωνική και ιστορική σύμβαση που δεσμεύει όλους τους ανθρώπους.

Η γλώσσα μπορεί να μελετηθεί σε διάκριση από την ομιλία. Για παράδειγμα, μη «νεκρή» γλώσσα, μπορεί να μελετηθεί. Επιπλέον, είναι ένα ομοιογενές σύστημα σημείων σε αντίθεση με την ομιλία που είναι ετερογενής. Ωστόσο, οι δύο διαπλέκονται διαρκώς. Αν και αποτελεί «αφηρημένο» σύστημα, καθίσταται συγκεκριμένη και «χειροπιαστή», δηλαδή αποτυπώνεται υλικά και παγιώνεται μέσω της γραφής.

Η δομή της γλώσσας

Βασικές μονάδες/στοιχεία από τα οποία απαρτίζεται η δομή της γλώσσας είναι τα σημεία: κάθε σημείο αποτελεί ένωση μιας ιδέας (σημαινόμενο) και μιας ακουστικής εικόνας (σημαίνον), καθώς και ένωση της μορφής μιας λέξης και του περιεχομένου της. Η δομή αποτελεί σύστημα σχέσεων μεταξύ σημείων.

Κατερίνα Συμφέρη
Εκπαιδευτικός & Προπτυχιακή Ιταλικής Φιλολογίας ΑΠΘ

Στερεοτυπική συμπεριφορά
Τα περισσότερα άτομα με ΔΑΦ παρουσιάζουν επαναλαμβανόμενες πράξεις, όπως για παράδειγμα σε οπτικά ερεθίσματα, στην οσμή, στην ομιλία, στη γεύση, στην αφή, στην κίνηση, τελετουργίες, όπως να τοποθετούν αντικείμενα σε μια ευθεία γραμμή.

Κοινωνικοσυναισθηματική ανάπτυξη
Η θεωρία της διάκρισης των συναισθημάτων αναφέρει πως υπάρχει μία ομάδα θεμελιωδών συναισθημάτων που αποτελείται από έξι ως δέκα. Τα βασικά συναισθήματα είναι βιολογικά, καθορίζονται από τις συναισθηματικές αντιδράσεις των ατόμων, εκφράζονται και αναγνωρίζονται από όλα τα άτομα ανεξαρτήτως εθνικότητας και είναι ο θυμός, ο φόβος, η χαρά, η λύπη, η αηδία και η έκπληξη.

Συναισθηματική νοηματοδότηση
Για τα παιδιά με ΔΑΦ είναι πολύ δύσκολο να ενσωματώσουν στη γλώσσα το συναισθηματικό περιεχόμενο που κρύβεται μέσα στα νοήματα και να καταλάβουν τον κοινωνικό κόσμο. Δυσκολεύονται να ερμηνεύσουν τις διάφορες πλευρές της επικοινωνίας καθώς και να κατανοήσουν ένα αφηγηματικό κείμενο, διότι θα πρέπει να κατανοήσουν το λεξιλόγιο, το στυλ του γραψίματος, τις αντιδράσεις των ηρώων σε μια ιστορία. Έτσι, δυσκολεύονται να αντιληφθούν το συναισθηματικό κόσμο των ηρώων, να δώσουν σημασία στην ουσία ενός νοήματος, καθώς κολλάνε στις λεπτομέρειες, να κατανοήσουν αφηρημένες έννοιες (σκέψεις και συναισθήματα) και μεταφορές, ειρωνείες, ανέκδοτα, ιδιωματισμούς και σαρκασμούς, καθώς και να αναγνωρίσουν λανθασμένες αντιλήψεις.

 Κατερίνα Συμφέρη
Εκπαιδευτικός & Προπτυχιακή Ιταλικής Φιλολογίας ΑΠΘ