Οι περισσότεροι από εμάς, σε αρκετές στιγμές της ζωής μας, έχουμε νιώσει φόβο, κυρίως όταν βρεθήκαμε αντιμέτωποι με μια κατάσταση ή κάποιο πραγματικό γεγονός δυσάρεστο ή και απειλητικό για την ασφάλειά μας.

O φόβος είναι μια φυσιολογική αντίδραση προσαρμογής, ένα δώρο της φύσης, που έχει στόχο να μας κινητοποιεί για να αντιδρούμε σε περιστάσεις που εγκυμονούν κινδύνους.

Όταν, λοιπόν, αξιολογούμε κάποια κατάσταση ως επικίνδυνη, τότε ένας ολόκληρος μηχανισμός από σωματικά ερεθίσματα μπαίνει σε άμεση λειτουργία και μας βοηθά να αποφεύγουμε τον πραγματικό κίνδυνο.

Όλα τα παιδιά έχουν ανεπτυγμένο αυτόν το σωτήριο μηχανισμό του φόβου και είναι φυσιολογικό να φοβούνται διάφορα ερεθίσματα, ανάλογα με το στάδιο ανάπτυξής τους.

Φόβοι των παιδιών ανά ηλικία

Tο νεογέννητο, όταν έρχεται σε επαφή με τον εξωτερικό κόσμο, παρουσιάζει με το κλάμα του μια αντίδραση φόβου στους ισχυρούς θορύβους.

Kατά τη διάρκεια της προσχολικής ηλικίας αναπτύσσονται στα παιδιά αρκετοί φόβοι που συνδέονται κυρίως με καταστάσεις ή ερεθίσματα που τους δημιουργούν ανασφάλεια. Tέτοια ερεθίσματα μπορεί να είναι τα μεγάλα ζώα, οι σκύλοι, οι μάγισσες, το σκοτάδι, οι δυνατοί θόρυβοι, ο γιατρός.

Συγκεκριμένα:

• 0-2 χρόνια. Φοβάται τους δυνατούς ήχους ή θορύβους, τον αποχωρισμό από τους γονείς του, τους ξένους όταν το πλησιάζουν, τα μεγάλα αντικείμενα.

• 2-4 χρόνων. Φοβάται τα ζώα, τα έντομα, τους δυνατούς θορύβους, να μένει μόνο του, το μπάνιο, την εκπαίδευση της τουαλέτας, τα τέρατα, τα φαντάσματα.

• 4-6 χρόνων. Φοβάται τον ύπνο, το σκοτάδι, τα τέρατα, δείχνει συστολή προς τους αγνώστους, φόβο για την απώλεια ενός γονιού, φόβο για το διαζύγιο.

• Mετά τα 6 χρόνια, οι φόβοι αγγίζουν την καθημερινή ζωή. Tο παιδί φοβάται μήπως χτυπήσει, να μείνει μόνο του στο σπίτι, τις καταιγίδες, ενώ παράλληλα παρουσιάζεται ο φόβος για το θάνατο κάποιου από τους γονείς του.

• Aπό τα 8-9 χρόνια οι φόβοι βαθμιαία ελαττώνονται. Οι φόβοι του έχουν πιο ορθολογική βάση· νιώθει φόβο για το πώς θα τα πάει στο σχολείο, για την απόρριψη από τα συνομήλικα παιδιά, ανησυχεί περισσότερο για το θάνατο, τους κλέφτες, τον πόλεμο.

• Μέχρι τα 11 χρόνια, και τα αγόρια και τα κορίτσια τείνουν να εκπροσωπούνται ισότιμα στους φόβους. Μετά τα 11 χρόνια, τα αγόρια μειώνουν πιο γρήγορα τους φόβους τους από τα κορίτσια. Υπολογίζεται ότι 90% των παιδιών ηλικίας από 2-14 χρόνων παρουσιάζουν τουλάχιστον ένα συγκεκριμένο φόβο που είναι φυσιολογικός.

Υπάρχουν μεγάλες διαφορές ανάμεσα στα παιδιά ως προς το βαθμό που βιώνουν τους φόβους τους αλλά και τους τρόπους που τους εκφράζουν. Έτσι, ενώ κάποια παιδιά μπορεί να είναι επικίνδυνα τολμηρά, άλλα είναι τόσο φοβισμένα που η δειλία τους δυσχεραίνει την ομαλή ανάπτυξή τους.

Στα παιδιά όλων των ηλικιών μπορεί να αυξηθούν οι φόβοι τους σε φάσεις πίεσης, όπως όταν έρχεται νέο μωρό στην οικογένεια, όταν υπάρχει διαζύγιο των γονιών ή εντάσεις και φασαρίες.

Αλεξάνδρα Καππάτου
Από το βιβλίο μου “Οι γονείς κάνουν την διαφορά ”

Όπως ακριβώς εμείς μπορεί να νιώσουμε φόβο και καχυποψία μπροστά σε καταστάσεις απροσδόκητες, έτσι και τα παιδιά μας νιώθουν διάφορους φόβους, όταν πρέπει να αντιμετωπίσουν περιστατικά ή γεγονότα που δεν μπορούν να κατανοήσουν.
Τι θα πρέπει να γνωρίζετε…

Κάποιες καταστάσεις, οι οποίες δεν προκαλούν φόβο στους ενηλίκους, όπως ένας δυνατός θόρυβος ή μια απλή επίσκεψη στο μπάνιο, για πολλά παιδιά μπορεί να αποτελούν τη «φοβερότερη περιπέτεια της ζωής τους».

Όλα τα παιδιά φοβούνται στα διάφορα στάδια της ανάπτυξής τους. Ξεπερνούν σιγά σιγά ορισμένους φόβους, αλλά στη συνέχεια μπορεί να αποκτήσουν άλλους. Όποιοι κι αν είναι οι φόβοι τους, υπάρχει σ’ όλους ένα κοινό στοιχείο: η ανασφάλεια που αισθάνεται το παιδί.
Γνωρίζοντας αυτό το γεγονός, είναι υποχρέωσή σας να βοηθήσετε τα παιδιά να τους ξεπεράσουν.
Tα τέρατα, το σκοτάδι και κατά συνέπεια η ώρα του ύπνου είναι συνηθισμένοι φόβοι των παιδιών προσχολικής ηλικίας.
Μπορείτε να τα καθησυχάσετε αν τους διηγηθείτε μια όμορφη ιστορία προτού κοιμηθούν, αν τους αφήσετε κάποιο μικρό φως αναμμένο στο διάδρομο και την πόρτα μισάνοιχτη ή κάποιο αρκουδάκι που θα τους κάνει συντροφιά και θα τα προστατέψει από οποιαδήποτε απειλή.
Kάποια στιγμή, θα σας ξαφνιάσουν με κάποια απρόσμενα σχόλια πάνω στο θάνατο. Iδιαίτερα όταν πηγαίνουν στον παιδικό σταθμό ή στο νηπιαγωγείο, όπου μπορεί ν’ ακούσουν συζητήσεις πάνω στο θέμα. O μεγαλύτερος φόβος τους είναι ότι οι γονείς τους μπορεί να φύγουν και να μην ξαναγυρίσουν ποτέ.
Tο μόνο που επιδιώκει ένα παιδί είναι να νιώσει ασφαλές και να σιγουρευτεί ότι οι «προστάτες» του θα είναι δίπλα του.
Aπό τα επτά έως τα έντεκα χρόνια, ο «κόσμος του παιδιού» γίνεται ολοένα και πιο ρεαλιστικός. Oι σχέσεις με τα συνομήλικα ή ακόμα και με τα μεγαλύτερα παιδιά γίνονται πιο στενές και μαζί τους δημιουργούνται καινούρια «φαντάσματα»· ο φόβος για τους βαθμούς, για τη σχέση με τους φίλους τους, για την εμπιστοσύνη που τους δείχνουν οι δάσκαλοι κ.λπ.
Σιγά σιγά, με την ενθάρρυνσή σας, θα αρχίσουν να αποκτούν μεγαλύτερη ανεξαρτησία και αυτοπεποίθηση.
Tα παιδιά μαθαίνουν να κυριαρχούν στους φόβους τους, χάρη στην κατανόηση και την αγάπη που τους δίνετε. Mόνο εξηγώντας τους συνεχώς πως οι φόβοι μπορούν να ξεπεραστούν και πως «γι’ αυτό είμαστε εμείς εδώ», θα τους δώσετε όλη την υποστήριξη που χρειάζονται, ώστε να καταφέρουν να νικήσουν, χωρίς προβλήματα, όλους τους κινδύνους που νιώθουν ότι παραμονεύουν.
Θυμηθείτε ότι…
Tο παράδειγμά σας είναι καθοριστικής σημασίας, καθώς τα μάτια του παιδιού σας είναι στραμμένα πάνω σας. Αν τα λόγια σας διαφέρουν από τον τρόπο που λειτουργείτε στην πράξη, στην καθημερινότητά σας, αναλογιστείτε ποιες είναι οι αντιδράσεις σας.

Αν, για παράδειγμα, φοβάστε με το παραμικρό, είστε υπερπροστατευτικοί, διαρκώς του λέτε «μην», τότε σκεφτείτε πώς θα διαφοροποιήσετε τη συμπεριφορά σας. Αν διαπιστώσετε ότι δεν τα καταφέρνετε ζητήστε βοήθεια από ειδικό.

Πηγή