Το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου (ΣΕΕ) είναι μια χρόνια λειτουργική διαταραχή του πεπτικού συστήματος που επηρεάζει το παχύ έντερο. Χαρακτηρίζεται από διάφορα ενοχλητικά συμπτώματα. Οι αιτίες που προκαλούν την πάθηση, δεν είναι πλήρως κατανοητές, αλλά παράγοντες όπως το άγχος, η διατροφή και η μικροβιακή ισορροπία του εντέρου μπορεί να παίξουν ρόλο. Η διαχείρισή του περιλαμβάνει συνήθως αλλαγές στη διατροφή, μείωση του στρες και σε ορισμένες περιπτώσεις, φαρμακευτική αγωγή για την ανακούφιση των συμπτωμάτων.

Στο Cityvibes.gr μίλησε η Διατροφολόγος – Διαιτολόγος, Ξενια Βασλαματζή. Η ίδια είναι απόφοιτος του queen Margaret University of Scotland. Έχει παρακολουθήσει την εκπαίδευση Master Practitioner in Eating Disordes (ΚΕΑΔΔ). Από τον Φεβρουάριο του 2023, ξεκίνησε τη συνεργασία της με την αλυσίδα γυμναστηρίων Alterlife, όπου βρίσκεται σε 2 καταστήματα της Θεσσαλονίκης (Γρηγορίου Λαμπράκης & 25ης Μαρτίου).

Ποιοι είναι οι πιο συχνοί διατροφικοί παράγοντες που προκαλούν ή επιδεινώνουν τα συμπτώματα του ευερέθιστου εντέρου;

«Γενικότερα, τα αίτια εμφάνισης ευερέθιστου εντέρου (IBS) δεν είναι πλήρως
κατανοητά. Άτομα με ευερέθιστο έντερο έχουν διαταράξει την μικροχλωρίδα του
εντέρου τους, η οποία είναι το σύνολο των μικροοργανισμών που συμβιώνουν στο
γαστρεντερικό μας σύστημα. Όσον αφορά, τους διατροφικούς παράγοντες που
διαταράσσουν το εντερικό μικροβίωμα και κατ΄ επέκταση την εμφάνιση ευερέθιστου
εντέρου, σημαντικό ρόλο διαδραματίζει η παχυσαρκία, η υπέρταση και ο σακχαρώδης
διαβήτης. Συγκεκριμένες τροφές που να οδηγούν στην εμφάνιση ευερέθιστου εντέρου
δεν υπάρχουν. Συγκεκριμένα, μεγαλύτερη ευθύνη για την επιδείνωση των
συμπτωμάτων αλλά και την διατάραξη της μικροβιακής χλωρίδας, φαίνεται να έχουν τα
επεξεργασμένα τρόφιμα. Για παράδειγμα, τα junk food, τα συσκευασμένα τρόφιμα
(σάλτσες, κονσέρβες, σως κτλ), τα τρόφιμα που έχουν υποστεί μεγάλη επεξεργασία
(προϊόντα με 0% λιπαρά, αναψυκτικά, έτοιμα κατεψυγμένα τρόφιμα (πίτσες,πιτοειδή),
τα τεχνητά γλυκαντικά (ασπαρτάμη, στέβια, σουκραζόλη) και το αλκοόλ.»

Ποιοι είναι οι πιο αποτελεσματικοί διατροφικοί τρόποι αντιμετώπισης του ευερέθιστου εντέρου;

«Τα συμπτώματα ΣΕΕ, φαίνεται να ποικίλουν, οπότε η θεραπεία και η διατροφική
αντιμετώπιση είναι διαφορετική από άτομο σε άτομο. Οι διατροφικές αλλαγές,
βοηθούν το άτομο να ανακουφιστεί από τα συμπτώματα και να έχει ένα πιο εύκολο
τρόπο ζωής.
Αρχικά, πολύ χρήσιμο εργαλείο είναι η καταγραφή τροφίμων σε καθημερινή βάση,
ώστε να καταλάβουμε εάν και ποια τροφή μπορεί να ενοχλεί τον ασθενή.
Ένας αρκετά χρησιμοποιούμενος τύπος δίαιτας, που φαίνεται να έχει ευεργετικά
αποτελέσματα στα συμπτώματα, είναι η δίαιτα χαμηλή σε FODMAP. Ακόμη, η μείωση
κατανάλωσης αλκοόλ, καφεΐνης, πικάντικων και λιπαρών τροφίμων θα βοηθήσουν στην
εμφάνιση συμπτωμάτων.»

Πώς μπορεί η σωστή διατροφή να βοηθήσει στη διαχείριση των συμπτωμάτων του ευερέθιστου εντέρου;

« Η σωστή διατροφή σημαίνει μια ισορροπημένη διατροφή. Πέρα από ένα
διατροφολόγιο πλούσιο σε θρεπτικά συστατικά, βιταμίνες, προβιοτικά και ιχνοστοιχεία
σημαντική είναι η ενυδάτωση και η άσκηση για την καλύτερη λειτουργία του εντέρου.
Αναφέρθηκε πριν η δίαιτα FODMAP η οποία ανακουφίζει από τα συμπτώματα αλλά ας
δούμε για ποιον λόγο έχει αυτή την ιδιότητα.  Τα αρχικά της συγκεκριμένης δίαιτας
σημαίνουν ζυμώσιμοι ολιγοσακχαρίτες, δισακχαρίτες, μονοσακχαρίτες και πολυόλες
και αναπτύχθηκε για να περιγράψει τους υδατάνθρακες βραχείας αλυσίδας οι οποίοι
δεν απορρωφόνται ΄΄σωστά΄΄ από το έντερο και που μπορούν να οδηγήσουν σε
υπερβολική συσσώρευση υγρών και αερίων, με αποτέλεσμα φούσκωμα, μετεωρισμός,
κοιλιακό άλγος και διαταραχές του γαστρεντερικού.»

Ποιος είναι ο ρόλος των προβιοτικών και των πρεβιοτικών στη θεραπεία του ευερέθιστου εντέρου;

«Αρχικά, ας εξηγήσουμε τι είναι τα προβιοτικά και ποια η διαφορά τους με τα
πρεβιοτικά. Με λίγα λόγια, τα προβιοτικά είναι ζωντανοί μικροοργανισμοί που
υπάρχουν στο έντερο μας και μπορούμε να τα λάβουμε και διατροφικά. Ο ρόλος τους
είναι, να προστατεύουν την χλωρίδα του εντέρου, κρατώντας σε ισορροπία και τους
‘’καλούς’’ και τους ‘’κακούς’’ μικροοργανισμούς του εντέρου. Τα προβιοτικά μπορείς να
τα βρεις στο γιαούρτι, κεφίρ, αριάνι, ξινόγαλα, μαλακά τυριά, τουρσί, τραχανάς κτλ. ή
ως συμπλήρωμα. Ο ρόλος τους ενάντια στο ΣΕΕ, είναι ανακουφιστικός και όχι
θεραπευτικός. Έχει φανεί πως η κατανάλωση προβιοτικών, αναστέλλει την ανάπτυξη
βακτηρίων στο έντερο, μειώνει τις κινήσεις του εντέρου, καταπολεμά τις φλεγμονές και
μειώνει την συσσώρευση αερίων.
Από την άλλη, τα πρεβιοτικά, είναι φυτικές ίνες ή σύνθετες πρωτεΐνες που
αντιστέκονται στη διαδικασία της πέψης όταν περνάνε μέσα από το λεπτό έντερο και
ουσιαστικά αποτελούν την τροφή των προβιοτικών, βοηθώντας την ανάπτυξη τους. Τα
βρίσκουμε σε αρκετά φρούτα, λαχανικά, σιτάρι κτλ.
Τα πρεβιοτικά όχι μόνο ρυθμίζουν την καλή λειτουργία της εντερικής μικροχλωρίδας,
αλλά ανακουφίζουν και τον ασθενή από τα συμπτώματα του ΣΕΕ. Βέβαια, ως τρόπος
αντιμετώπισης του ΣΕΕ, αποτελούν ακόμη ένα σπουδαίο πεδίο έρευνας.»

Ποια είναι τα πιο κοινά λάθη που κάνουν οι ασθενείς στη διατροφή τους όταν προσπαθούν να αντιμετωπίσουν το ευερέθιστο έντερο μόνοι τους;

«Οι ασθενείς με ευερέθιστο έντερο, τείνουν να νομίζουν, πως τα συμπτώματα είναι ίδια σε
όλους, οπότε καταλήγουν να ενημερώνονται από οικεία πρόσωπα ή διαδικτυακά για την
αντιμετώπιση τους με αποτέλεσμα να μην είναι λειτουργικό στους ίδιους. Αρχικά, σε
περίπτωση που κάποιο άτομο διαπιστώσει ενόχληση στο έντερο του, η πρώτη κίνηση είναι
η καταγραφή τροφίμων. Συγκεκριμένα, φαίνεται πολύ βοηθητικό και για τον ασθενή αλλά
και για τον επαγγελματία υγείας (διαιτολόγο-γαστρεντερολόγο) η ημερήσια καταγραφή
τροφίμων και ροφημάτων που έχει καταναλώσει το άτομο, ώστε να δούμε άμα υπάρχει
συγκεκριμένη συσχέτιση τροφής και συμπτώματος. Επίσης, ένα συχνό λάθος που φαίνεται
να κάνει ο ασθενής είναι να αποκλείει ολόκληρες ομάδες τροφίμων από την διατροφή του,
μόλις υποθέσει πως κάτι τον ενοχλεί, χάνοντας έτσι πολλά θρεπτικά συστατικά. Η λύση
είναι η ακριβώς αντίθετη. Σε περίπτωση ενόχλησης σε κάποιο τρόφιμο, δεν χρειάζεται να το
αποκλείσουμε, αλλά να το προσθέσουμε σε μικρές ποσότητες και με διαφορετικό τρόπο
μαγειρέματος στην διατροφή μας, ώστε κάποια στιγμή το έντερο μας να το ‘’ανέχεται΄΄.»

Instagram

Δίαιτα FODMAP για υγιές έντερο!

Στο άκουσμα της λέξης «δίαιτα FODMAP» μπορεί λανθασμένα το μυαλό κάποιων ν’ ανατρέξει ή
να συνδέσει την συγκεκριμένη δίαιτα με διάσημες δίαιτες που κυκλοφορούν ανά καιρούς για μια
γρήγορη απώλεια βάρους. Όμως δεν ισχύει κάτι τέτοιο στην προκειμένη περίπτωση! Παρακάτω
θα μάθετε όλα όσα χρειάζεται να ξέρετε για την συγκεκριμένη δίαιτα!

Μάζι μας βρίσκεται αυτή την φορά η διαιτολόγος-διατροφολόγος Αναστασία Πάλιου.

Η διαιτολόγος-διατροφολόγος Αναστασία Πάλιου σπούδασε στο τμήμα Διατροφής και
Διαιτολογίας στο Αλεξάνδρειο Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Θεσσαλονίκης και
αποφοίτησε το 2004. Εκπόνησε πτυχιακή εργασία με θέμα «Διατροφική αγωγή σε παιδιά σχολικής ηλικίας» και την παρουσίασε στο 6ο Μακεδονικό Συνέδριο Διατροφής.
Συμμετείχε σε πληθώρα σεμιναρίων και ημερίδων πάνω σε θέματα διατροφής και υγείας.
Έχει αρθρογραφήσει σε περιοδικά, εφημερίδες και επιστημονικά sites υγείας.
Έχει πραγματοποιήσει ομιλίες εκπαιδευτικού χαρακτήρα σε αθλητικούς ομίλους και σχολεία.
Εργάστηκε ως υπεύθυνη διαιτολόγος στο κέντρο αισθητικής και διαιτολογίας NewDAY, στον
Βαρδάρη Θεσσαλονίκης. Το διάστημα 2012-2016 εργάστηκε πραγματοποιώντας κατ’ οίκον επισκέψεις στην ευρύτερη περιοχή του Δήμου Θερμαϊκού. Πλέον διατηρεί το διαιτολογικό της γραφείο στην Περαία Θεσσαλονίκης από το 2016 έως και σήμερα, με αίσθημα ευθύνης απέναντι στον διαιτώμενο-ασθενή.

Ποια είναι η βασική θεωρία πίσω από τη δίαιτα FODMAP και πώς μπορεί να βοηθήσει τα άτομα που υποφέρουν από το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου;

«Η δίαιτα χαμηλή σε FODMAP είναι από τις πιο γνωστές διατροφές για την υγεία του
εντέρου και από τα πιο αποτελεσματικά πρωτόκολλα για τη διαχείριση του συνδρόμου
ευερέθιστου εντέρου. Τα αρχικά FODMAPs αναφέρονται στους “ζυμώσιμους ολιγοσακχαρίτες, δισακχαρίτες, μονοσακχαρίτες και πολυόλες” και δημιουργήθηκε για να περιγράψει αυτούς τους
ανεπαρκώς απορροφούμενους υδατάνθρακες βραχείας αλυσίδας, όπως τους
αναφέρουμε, που μπορούν να οδηγήσουν σε υπερβολική συσσώρευση υγρών και
αερίων στο έντερο, με αποτέλεσμα το έντονο φούσκωμα, το μετεωρισμό, ορισμένες
φορές κοιλιακό άλγος και διαταραχές του γαστρεντερικού συστήματος γενικότερα.
Μελέτες παρατήρησης έχουν δείξει ότι ο περιορισμός των FODMAPs στη διατροφή ανακουφίζει
από τα γαστρεντερικά συμπτώματα (φούσκωμα-πρήξιμο στην κοιλιακή χώρα, αυξημένα αέρια,
κοιλιακό πόνο και λοιπά συμπτώματα) σε ασθενείς με σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου.
Επομένως, μια δίαιτα χαμηλής κατανάλωσης FODMAP αποτελεί μια ευκαιρία για θεραπεία –
ανακούφιση σε αυτούς τους ασθενείς και όχι μόνο.»

Ποια τρόφιμα περιλαμβάνονται στην κατηγορία FODMAP και πώς μπορεί να
επηρεάσουν την πέψη και την ευερεθιστότητα του εντέρου;

«Τα πιο γνωστά FODMAP που έχουμε στη διατροφή μας είναι:
– Η φρουκτόζη, την οποία συναντάμε σε κάποια φρούτα, μέλι, σιρόπι καλαμποκιού
υψηλής περιεκτικότητας σε φρουκτόζη
– Η λακτόζη, την οποία τη συναντάμε στα γαλακτοκομικά προϊόντα
– Οι φρουκτάνες (ινουλίνη), τις οποίες συναντάμε στο σιτάρι, το κρεμμύδι, το σκόρδο
κ.ά.
– Τα γαλακτάνια, τα οποία βρίσκονται στα φασόλια, φακές, όσπρια από σόγια κ.ά.
– Οι πολυόλες, τις οποίες βρίσκουμε κατά κύριο λόγο στα γλυκαντικά που περιέχουν
σορβιτόλη, μαννιτόλη, ξυλιτόλη, μαλτιτόλη, φρούτα με κουκούτσι όπως αβοκάντο,
βερίκοκα, κεράσια, νεκταρίνια, ροδάκινα, δαμάσκηνα κ.ά.

Για να καταλάβουμε πως λειτουργούν τα FODMAP στο σώμα μας, αρκεί να σκεφτούμε
τον πιο γνωστό υδατάνθρακα στη διατροφή μας, το άμυλο, ο οποίος περιέχεται στα
τρόφιμα όπως το ρύζι, την πατάτα, το ψωμί, τα μακαρόνια κλπ. Στη δομή του αποτελείται
από πολλά μόρια γλυκόζης. Αντίθετα, τα FODMAPs είναι συνήθως υδατάνθρακες
βραχείας αλύσου, δηλαδή αποτελούνται από 1, 2 ή λίγα μόρια γλυκόζης συνδεδεμένα
μεταξύ τους.

Αυτό έχει ως αποτέλεσμα, κάποιες φορές να περνούν άπεπτα τα μόρια από τον πεπτικό- γαστρεντερικό σωλήνα και φτάνοντας στο τελικό σημείο του εντέρου να χρησιμοποιούνται ως «τροφή» – πηγή ενέργειας για τα βακτήρια που φυσιολογικά ζουν εκεί. Τα βακτήρια του εντέρου μας παράγουν υπό φυσιολογικές συνθήκες μεθάνιο. Όταν τρεφόμαστε με μία ισορροπημένη διατροφή σε αμυλούχα (και όχι μόνο) τρόφιμα, τότε η παραγωγή αυτού του αερίου είναι μέρος της φυσιολογικής λειτουργίας του εντέρου.

Από την άλλη πλευρά, όταν τα βακτήρια αρχίζουν και «τρέφονται» με τους υδατάνθρακες
της κατηγορίας των FODMAP, τότε παράγουν μία άλλη αέρια ουσία, το υδρογόνο. Όταν
το υδρογόνο είναι σε υψηλές συγκεντρώσεις στο έντερο ξεκινάει να δημιουργεί
μετεωρισμό, κράμπες ή και δυσκοιλιότητα. Ταυτόχρονα οι υδατάνθρακες της κατηγορίας
των FODMAP λειτουργούν ως ωσμωτικά μόρια, δηλαδή αλλάζουν τη συγκέντρωση της
ενυδάτωσης – αφυδάτωσης των κοπράνων του εντέρου, με αποτέλεσμα πολλές φορές
να προκαλείται και διάρροια.»

Ποια είναι η συνιστώμενη διάρκεια της δίαιτας FODMAP και πώς μπορούν οι
ασθενείς να προετοιμαστούν για τη μετάβαση στη φάση επανεισαγωγής
τροφίμων;

«Η δίαιτα FODMAP αποτελεί ένα διατροφικό πρωτόκολλο, με συγκεκριμένα στάδια και φάσεις
προκειμένου να υπάρχει η αποτελεσματικότητά του.

Πιο συγκεκριμένα:

Πρώτη φάση – Αφαίρεση τροφών
Στην πρώτη φάση, η οποία διαρκεί περίπου 6-8 εβδομάδες, σύμφωνα με τις οδηγίες του
διατροφολόγου, αποφεύγεται η κατανάλωση όλων των τροφών υψηλής περιεκτικότητας σε
FODMAP, ώστε να υπάρξει η ανακούφιση των συμπτωμάτων.

Δεύτερη φάση – Σταδιακή επανεισαγωγή
Στη δεύτερη φάση της επανεισαγωγής, η οποία ξεκινάει εφόσον δεν υπάρχει συμπτωματολογία,
εισάγονται σταδιακά τρόφιμα μέτριας και σιγά σιγά της υψηλής περιεκτικότητας σε FODMAP. Αν
και η διάρκειά της ποικίλλει, συνήθως διαρκεί 6–10 εβδομάδες. Εισάγεται 1 τρόφιμο κάθε φορά
με απόσταση 2-3 ημέρες από το επόμενο, ώστε να προσδιορίζεται η αποδοχή και η ανοχή στο
κάθε τρόφιμο.

Τρίτη φάση – Εξατομίκευση
Στην τρίτη φάση της εξατομίκευσης, η κατανάλωση τροφών που περιέχουν FODMAP
εξατομικεύεται ανάλογα με το άτομο. Κατά την τρίτη φάση, το άτομο ακολουθεί μια διατροφή που
αποκλείει τις τροφές που περιέχουν FODMAP και προκαλούν συμπτώματα στο άτομο.
Φυσικά, στο στάδιο αυτό και υπό την επίβλεψη του διαιτολόγου, υπάρχει η δυνατότητα κάποια
τρόφιμα να μην εισαχθούν καθόλου, εφόσον φαίνεται ότι το άτομο εμφανίζει συμπτώματα.»

Ποιες είναι οι πιθανές παρενέργειες ή προβλήματα που μπορεί να
αντιμετωπίσει κάποιος ακολουθώντας αυτή τη δίαιτα και πώς μπορεί να τα
διαχειριστεί;

«Είναι σημαντικό τα άτομα που αποφασίζουν να ενταχθούν σε μια τέτοια διατροφή να
παρακολουθούνται από ένα έμπειρο και εξειδικευμένο διατροφολόγο, εκπαιδευμένο στο
πρωτόκολλο FODMAP, ώστε να τους παρέχει ένα λεπτομερές και επαρκές διαιτητικό
πλάνο καθώς υπάρχει ο κίνδυνος να δημιουργηθούν μεγάλες ελλείψεις θρεπτικών
συστατικών. Η δίαιτα αυτή προορίζεται μόνο για βραχυπρόθεσμη εφαρμογή.
Τα FODMAPs είναι φυσικά πρεβιοτικά, δηλαδή ενθαρρύνουν την ανάπτυξη των καλών
βακτηρίων στο γαστρεντερικό σωλήνα. Επομένως δεν θα πρέπει να ακολουθείτε αυτή η δίαιτα
μακροπρόθεσμα! Συμπερασματικά, ο περιορισμός των FODMAPs είναι μια αποτελεσματική διαιτητική
παρέμβαση για τη μείωση των συμπτωμάτων σε ασθενείς με σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου. Η
εφαρμογή μιας δίαιτας χαμηλή σε FODMAPs γίνεται καλύτερα με τη βοήθεια ενός πτυχιούχου
διαιτολόγου, όπου μπορεί να κατανοήσει τα συμπτώματα του ασθενούς και να του εξασφαλίσει
μια ισορροπημένη διατροφή, καθώς επίσης να τον εκπαιδεύσει για το ποια τρόφιμα μπορεί να
τρώει και ποια ν’ αποφεύγει.»

Αναστασία Πάλιου
Διαιτολόγος-Διατροφολόγος
Αμπελοκήπων 39, Περαία Θεσσαλονίκης
τηλ. 239250 3707
e-mail: anastasiapaliou@yahoo.gr