Βασικές πηγές σχολικής ανομοιογένειας – Carol Tomlinson
Τα παιδιά οποιασδήποτε τάξης (έστω και επιφανειακά ομοιογενούς) διαφέρουν ως προς:
Το κοινωνικο-οικονομικό επίπεδο και το πολιτισμικό κεφάλαιο των γονιών τους. Κατά συνέπεια αφενός ως προς το βαθμό κατοχής της κυρίαρχης- πρότυπης γλώσσας του σχολείου και αφετέρου ως προς το βαθμό εξοικείωσής τους με την κυρίαρχη κουλτούρα.
Τη δική τους στάση απέναντι στο σχολείο. Αυτή επηρεάζεται από τα διαφοροποιημένα ενδιαφέροντα και κίνητρα των παιδιών και από το νόημα που αποδίδουν σε αυτό που γίνεται στο σχολείο (προσδοκίες μαθητών).
Τις γνωστικές τους δομές και λειτουργίες. (πρόσληψη επεξεργασία της πληροφορίας, μνημονικές ικανότητες, αναλυτική ή συνθετική σκέψη, επαγωγική ή απαγωγική σκέψη), τους τρόπους επικοινωνίας που προτιμούν).
Όλοι οι μαθητές δεν μαθαίνουν με τον ίδιο ρυθμό και τα ίδια μαθησιακά υλικά.
Σύμφωνα με την Tomlinson γίνονται προσπάθειες των εκπαιδευτικών για καλύτερη μαθησιακή εμπειρία. Η διαφοροποιημένη διδασκαλία περιλαμβάνει αυτό ακριβώς, τις προσπάθειες των εκπαιδευτικών να ανταποκριθούν στις διαφορετικές ανάγκες των μαθητών τους στην τάξη με στόχο την επίτευξη της καλύτερης μαθησιακής εμπειρίας.
Λανθασμένες πεποιθήσεις κατά την περίοδο των εξετάσεων
Η περίοδος πριν των εξετάσεων, κατά τη διάρκεια τους και μέχρι να έχουμε τα αποτελέσματα στα χέρια μας είναι μια περίοδος γεμάτη άγχος και σίγουρα δεν είναι ευχάριστη για πολλούς.
Από τη μια πλευρά υπάρχει το παραγωγικό άγχος, το οποίο κινητοποιεί το άτομο ώστε να προσπαθήσει για το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα. Από την άλλη πλευρά υπάρχει το μη παραγωγικό, το παθολογικό άγχος όπου σε αυτή την περίπτωση το άτομο νιώθει ένταση, νευρικότητα και συχνά δυσκολεύεται να συγκεντρωθεί.
Υπάρχουν, όμως, κάποιες λανθασμένες πεποιθήσεις που έχουμε κατά την διάρκεια των εξετάσεων (πανελλήνιες, ενδοσχολικές, εξεταστική) και στην πραγματικότητα δεν ισχύουν! Πιο συγκεκριμένα:
«Αν διαβάζεις ασταμάτητα, χωρίς διαλείμματα, μπορείς να κερδίσεις χρόνο!»: ΜΕΓΑ ΛΑΘΟΣ! Το διάβασμα χωρίς διάλειμμα κουράζει απίστευτα με αποτέλεσμα να μην μπορούμε να γίνουμε αποδοτικοί και στην πραγματικότητα να χάνουμε άσκοπα χρόνο έτσι.
«Την περίοδο των εξετάσεων, δεν πρέπει να βγαίνω με τους φίλους μου γιατί χάνω χρόνο από το διάβασμα μου!»: ΛΑΘΟΣ! Όλα μπορούν να γίνουν, αν προγραμματιστούν σωστά. Δεν γίνεται να διαβάζουμε 24/7 χωρίς να κάνουμε κάτι άλλο μέσα στη μέρα μας. Ίσα ίσα, η επαφή με δικά μας άτομα μας ξεκουράζει και μας ανεβάζει τη διάθεση.
«Αν διαβάσω μόνο τα S0S, σιγουρά θα περάσω!»: Χμ, δυστυχώς δεν πάει έτσι ακριβώς το πράγμα! Σίγουρα κάποια είναι πιο σημαντικά από άλλα, αλλά το ιδανικό θα ήταν να μην διαβάζουμε μόνο τα S0S αλλά να κάνουμε την καλύτερη μας προσπάθεια.
Δεν χρειάζεται άγχος, παρά μόνο μεθοδικότητα, αυτοπεποίθηση και όσο γίνεται καλή διάθεση. Ξέρω δεν είναι εύκολο, αλλά…!
Σου γράφω , αυτές τις λίγες παραγράφους , αυτό το μικρό γράμμα , με την ελπίδα ότι θα το διαβάσεις και θα δώσεις σημασία σε όσα πρόκειται να σου πω . Δεν είναι κρυφά μυστικά , πράγματα που δεν έχεις ξανακούσει , μιας και τα επαναλαμβάνω διαρκώς στο μάθημα. Είναι λέξεις που έχεις ακούσει από το στόμα μου και φτάνουν στα ζωηρά αυτάκια σου που με πολλή διάθεση “πιάνουν “ τις λέξεις στον αέρα και τις κάνεις δικές σου. Θα μιλήσουμε λίγο για σένα, άσε στην άκρη τα μαθήματα , τον πολλαπλασιασμό , τις εξισώσεις , τα ουσιαστικά α ‘κλίσης και τον Οδυσσέα ,όλα αυτά που σε αγχώνουν . Θα μιλήσουμε για το πόσο ιδιαίτερο πλάσμα είσαι και πως , αν το βάλεις σαν στόχο , σαν ένα στοίχημα με τον εαυτό σου , μπορείς να καταφέρεις τα πάντα . Και χωρίς υπερδυνάμεις , σαν εκείνες στην τηλεόραση , που έχουν οι ήρωες και μπορούν να μετακινήσουν ολόκληρα κτίρια . Δική σου δύναμη , δικό σου όπλο , εκείνο που οι άλλοι θαυμάζουν σε σένα , είναι το μυαλό σου . Ναι , εκείνο το πραγματάκι που βρίσκεται μέσα στο κεφάλι μας και αποτελεί το μεγαλύτερο δώρο που μας έδωσε η φύση. Γιατί , αγαπημένη μου , Ε , ποιος , πιστεύεις , ότι θα γίνει ένας σπουδαίος άνθρωπος , με γνώσεις και ιστορίες να διηγείται , θα πραγματοποιήσει τα όνειρα του ; Η απάντηση κρύβεται στην εξής λέξη : Εσύ ! Δεν με πιστεύεις ; Πάμε να το δούμε!
Στο λέω , από την πρώτη μέρα που σε γνώρισα , από την πρώτη στιγμή που βρεθήκαμε πάνω από εκείνη την καταραμένη άσκηση των ποσοστών ( που μεταξύ μας ούτε εγώ ήξερα την λύση της ). Κανένας δεν είναι τέλειος , κανένας δεν γεννήθηκε γνωρίζοντας την ρίζα του 178 ,ούτε τραγουδούσε Όμηρο , τα βράδια του στην κούνια . Όλοι μας μάθαμε , πάθαμε και καταλάβαμε . Όλοι μας , σε μια άσκηση κολλήσαμε , σε ένα διαγώνισμα πατώσαμε και νιώσαμε ότι δεν αξίζουμε. Ξέρω πως ταυτίζεσαι , πως νιώθεις όσα λέω , γιατί έχω δει το βλέμμα σου , αγάπη μου , όταν κάνεις λάθος και απελπίζεσαι. Και είμαι εδώ , για να το αλλάξω αυτό , να σου αποδείξω ότι μέσα από τα λάθη σου στα αλήθεια μαθαίνεις και γίνεσαι καλύτερη. Και τι σημασία έχει που δεν κατάλαβες πως ορίζουμε την μεταβλητή , το χ . Θα στο δείξω , ξανά και ξανά , και πάλι από την αρχή και δεν θα τα παρατήσουμε μέχρι να το καταλάβουμε τελείως και να με αγκαλιάσεις , λέγοντας μου πως με ευχαριστείς , ενώ στην πραγματικότητα , δεν έχω κάνει τίποτα. Εσύ είσαι εκείνη , που με πείσμα βγάζει γλώσσα στα εμπόδια και τα βάζει με διαφορετικό εχθρό κάθε φορά . Και πάντα νικάς , και πάντα θα νικάς, γιατί είσαι γεννημένη μαχήτρια και σου αρέσει να διαβάζεις . Αχ , πόσο μου αρέσει , όταν μου μιλάς με ενθουσιασμό , για το καινούργιο σου βιβλίο , για την νέα ηρωίδα , που τυχαία σου μοιάζει . Να μπορούσες να δεις την χαρά μου , κάθε φορά που μου ζητάς να σου φέρω ένα βιβλίο . Όταν με ρωτάς με ανυπομονησία , πότε θα πάμε στον μαγικό παράδεισο της δικής σου φαντασίας , την βιβλιοθήκη – το μέρος μας , το μεγάλο μυστικό που φυλάμε στις καρδιές μας και που θα φροντίσουμε να το διδάξουμε και σε άλλα παιδιά – το πόσο μαγικός είναι ο κόσμος των βιβλίων . Μια παρένθεση εδώ , σαν συμβουλή , για τούτο τον μαγικό κόσμο , καλό μου . Μην σταματάς να διαβάζεις βιβλία . Μην σταματήσεις ποτέ , να ξεφυλλίζεις τις σελίδες τους και να ρουφάς με αγάπη όσα σου μαθαίνουν . Τα βιβλία είναι οι καλύτεροι μας φίλοι , ακόμα και εκείνο το παραπονεμένο και παρεξηγημένο των μαθηματικών . Έχει πολλά να σου πει , γνώσεις να σου δώσει και ένα μήνυμα σημαντικό : Ίσως και να το έχεις παρεξηγήσει , τι λες ; Να του δίναμε μια ακόμα ευκαιρία ;
Ξέρω πως συμβαίνουν διάφορα στο μυαλουδάκι σου , τελευταία. Ένα είναι το ρημαδι , πόσα πια να πρωτο σκεφτεί και να μάθει ; Η εφηβεία , το στάδιο που βρίσκεσαι τώρα , δεν είναι και το καλύτερο , το ξέρω ! Νεύρα , φωνές , φασαρία , άρνηση για διάβασμα . Κάθε φορά που θα νιώθεις , αυτά τα συναισθήματα που περιέγραψα , να μετράς μέχρι το δέκα και να παίρνεις βαθιές ανάσες , όπως σου έμαθα όταν αγχώνεσαι πάνω από μια άσκηση . Τι είναι πιο σημαντικό , να είμαστε ήρεμοι και να μπορούμε να λύνουμε τα προβλήματα ή να νευριάζουμε και με φωνές να μην καταφέρνουμε απολύτως τίποτα ; Προσπάθησε να πείσεις τον εαυτό σου , ότι στην πραγματικότητα δεν αξίζει να νευριάσω τόσο πολύ , για ένα πράγμα , που μετά από 10 λεπτά δεν θα θυμάμαι καν . Πως η ηρεμία θα με βοηθήσει να ξεπεράσω την δυσκολία του προβλήματος και στο τέλος θα βγω νικήτρια ! Είναι σημαντικό να πιστεύουμε στις δυνάμεις μας και να αγαπάμε τον εαυτό μας – πως αλλιώς θα πετύχαινε ο άνθρωπος όλους τους στόχους του . Να θυμάσαι πάντα και να υπενθυμίζεις στον εαυτό σου , πόσο έξυπνη , όμορφη , ιδιαίτερη , χαμογελαστή , αστεία είσαι. Του το οφείλεις , άλλωστε , είναι ο μεγαλύτερος σου υποστηρικτής . Να αγαπάς , κάθε εκατοστό του σώματος σου – είναι όλα πλασμένα όμορφα και αγγελικά από την φύση και εκείνα που βλέπεις ως ατέλειες , που κατεβάζεις το βλέμμα κάθε φορά που τα κοιτάς, είναι στην ουσία όλη η ομορφιά σου , το κάτι διαφορετικό που σε ξεχωρίζει . Να αγκαλιάζεις τα σημεία του σώματος σου που δεν σου αρέσουν , να τους ψιθυρίζεις πόσο περήφανη αισθάνεσαι που τα έχεις . Δεν έχεις ανάγκη , κανένα γράμμα , καμία δασκάλα , κανένα φίλο , κανέναν άνθρωπο να σου υπενθυμίζει πόσο ξεχωριστή είσαι – θα πρέπει να το έχεις πάντα στο μυαλό σου . Αυτή είσαι , ένα ξεχωριστό διαμάντι , μια μοναδική προσωπικότητα , μια υπέροχη κόρη , φίλη , μαθήτρια , ένας όμορφος άνθρωπος . Αισθάνομαι τυχερή που έχω έναν τόσο σημαντικό άνθρωπο στην ζωή μου , να του μαθαίνω όσα ξέρω και παράλληλα να με μαθαίνει και εκείνος , διδάγματα ζωής . Γιατί , αγαπημένη μου Ε , όταν συναντιόμαστε κάθε βδομάδα , δεν είσαι εσύ η μόνη που μαθαίνει – ο δάσκαλος μπαίνει και εκείνος σε ρόλο μαθητή. Μου μαθαίνεις πως να χειρίζομαι καλύτερα τα δικά μου προβλήματα , την ηρεμία μου , να αντιμετωπίζω προβλήματα που ίσως προκύψουν και πάνω από όλα , γίνομαι καλύτερος άνθρωπος . Ξέρεις πόσες φορές , μέσα στην ημέρα με πιάνει νευρικότητα , όταν κάτι δεν μου πηγαίνει καλά ; Θυμάμαι , όμως , πως είμαι δάσκαλος σου και όπως αντιμετωπίζω εσένα και τα λάθη σου με ψυχραιμία , έτσι θα πρέπει να κάνω και στην δική μου ζωή . Όμορφα , απλά και ωραία . Βλέπεις που τελικά , που για κάποιους ανθρώπους είσαι σημαντική ;
Είναι πολλές οι ασκήσεις μάτια μου το ξέρω. Είναι πολλά όσα πρέπει να μάθεις , άκου με που σε λέω. Έχεις στα χέρια σου ένα πανίσχυρο μυαλό και θέληση για μάθηση. Μην νομίζεις πως εγώ τρελαίνομαι να σε βλέπω να κουράζεσαι συνέχεια με ένα τόσο φορτωμένο πρόγραμμα , από την μία το σχολείο και από την άλλη οι γονείς , να λένε να λένε και εσύ να προσπαθείς. Είμαι μαζί σου , σε όλο αυτό και ας μην το καταλαβαίνεις . Δική μου επιθυμία , είναι να γίνεις μια βελτιωμένη έκδοση του εαυτού σου , ένας καλύτερος άνθρωπος , ένας όμορφος άνθρωπος. Τι και αν τελειώσεις όλες τις ασκήσεις , αλλά το χαμόγελο σου έχει σβήσει από τα χείλη σου ; Αγαπητή Ε , εγώ θέλω χαρούμενους μαθητές , ζωηρούς μαθητές , χαμογελαστά παιδιά , με άποψη και θέλω.Θέλω να είμαι ο δάσκαλος σου , όταν κάνουμε ανάλυση τους στίχους του Ομήρου , ψυχολόγος σου όταν σου έχει συμβεί κάτι δυσάρεστο και σε κάνει να νιώθεις άσχημα , προπονητής σου σε κάθε αγώνα- διαγώνισμα ,φίλη σου όταν θέλεις να μοιραστείς την χαρά μαζί μου. Είμαι δίπλα σου σε κάθε μορφή- ρόλο που εσύ επιλέγεις να μου δώσεις .
Δεν τελειώσαμε εδώ , γλυκιά μου , αγαπητή Ε . Εδώ τελειώνει το μικρό μου γράμμα , γεμάτο συμβούλες και αγάπη για το μέλλον , για σένα , για όσα σκοπεύεις να ονειρευτείς και να κάνεις. Όσα σου γράφω , θα τα επαναλαμβάνω , θα τα λέω ξανά και ξανά , μέχρι οι λέξεις να αποτυπωθούν καλά στο όμορφο μυαλουδάκι σου. Δεν θα ξεχνάς , να αναζητάς αυτό το γράμμα , κάθε φορά που νιώθεις που δεν τα καταφέρνεις , νιώθεις πως πνίγεσαι , πως ο κόσμος δεν σε καταλαβαίνει. Να διαβάζεις συχνά τους κανόνες , αγαπητή Ε που σου έχω δώσει. Εκείνοι είναι σύμμαχοι της αυτοπεποίθησης σου , θα σου υπενθυμίζουν που και που , τι αξίζεις . Μην ξεχνάς να τρως , να πίνεις νερό , να φροντίζεις τον εαυτό σου , να του δείχνεις την απαραίτητη προσοχή , να τον αγαπάς και να τον εμψυχώνεις σε κάθε δυσκολία. Αγαπητή Ε , είμαι περήφανη που έχω την ευκαιρία να σου διδάσκω αρχαία , γλώσσα , μαθηματικά , φυσική , αγάπη , ειλικρίνεια , προσπάθεια , φιλότιμο , σεβασμό και άλλες πολλές αξίες . Είμαι ιδιαίτερα χαρούμενη που μου άνοιξες την πόρτα του δωματίου σου και με καλοσώρισες στον κόσμο σου . Που με άφησες να ρίξω μια ματιά στην ψυχή σου , στις ανησυχίες σου , στις πιο βαθιές σου σκέψεις . Μην αμφιβάλλεις , στιγμή , λεπτό , για όσα έχω πει , τα λόγια μου κρύβουν αλήθειες . Μέχρι το επόμενο μάθημα , οι σκέψεις μου στα χνάρια σου , να διαβάσεις όσα γράφω και να θυμάσαι – είμαστε μαζί σε όλο αυτό !
Με θαυμασμό και αγάπη ,
Ο δάσκαλος σου
*Τα παραπάνω αποτελούν προιόν μυθοπλασίας . Ή και όχι !
Η Πληροφορική στο χώρο της Εκπαίδευσης
Δεν υπάρχει καμία αμφιβολία πως οι ραγδαίες τεχνολογικές εξελίξεις έχουν επηρεάσει σε μέγιστο βαθμό τα εκπαιδευτικά συστήματα των ανεπτυγμένων χωρών. Ως επακόλουθο της ραγδαίας ανάπτυξης αποτελεί η ένταξη της πληροφορικής στο σχολείο καθώς διαπερνά όλα τα γνωστικά αντικείμενα ως μέσο γνώσης, έρευνας, μάθησης και εμβαθύνει στη μαθησιακή διαδικασία της τεχνολογίας, την οποία έτσι και αλλιώς χρησιμοποιούν ευρύτατα νέοι και παιδιά.
Πληροφορική, λοιπόν, είναι η επιστήµη και η τεχνολογία που έχει ως αντικείµενο τη συλλογή, την αποθήκευση, την επεξεργασία και τη διανοµή πληροφοριών µε τη βοήθεια υπολογιστικών συστηµάτων.
Είναι σημαντικό οι νέοι να εκπαιδευτούν στις νέες τεχνολογίες αλλά και να επιμορφωθούν οι εκπαιδευτικοί στα σχολεία με σκοπό την ομαλή ένταξη στα καινούργια δεδομένα διότι με την χρήση κατάλληλου εκπαιδευτικού υλικού και με τη χρήση των ηλεκτρονικών υπολογιστών στο σχολείο, ο μαθητής οδηγείται στη μάθηση.
Για την Πληροφορική στην Εκπαίδευση έχουν αναπτυχθεί τρεις διαφορετικές προσεγγίσεις, ανάλογα με τον τρόπο που εισάγεται ως:
1. Αντικείμενο μάθησης.
2. Εργαλείο μάθησης.
3.Στοιχείο γενικής κουλτούρας.
Βέβαια, η Πληροφορική αποτελεί μια ιδιαίτερη περίπτωση τεχνολογικού μαθήματος εξαιτίας της διπλής της φύσης:
ως αντικείμενο μάθησης για το οποίο πρέπει να αποσαφηνιστούν όροι και έννοιες,
ως μέσο το οποίο χρησιμοποιείται για τη διδασκαλία άλλων μαθησιακών αντικειμένων.
Έτσι, αφενός ο υπολογιστής εντάσσεται στην καθημερινή εκπαιδευτική πρακτική και χρησιμοποιείται με τη βοήθεια του δασκάλου για ποικίλες δραστηριότητες όπως π.χ. ανάπτυξη εργασιών σε διάφορα μαθήματα (γλώσσα, καλλιτεχνικές δραστηριότητες), διαχείριση βιβλιοθήκης της τάξης μέσω συστήματος βάσης δεδομένων, επικοινωνία με άλλους μαθητές και αναζήτηση πληροφοριών. Αφετέρου, συμβάλλει στη δημιουργία διαθεματικών εργασιών και στις δραστηριότητες της σχολικής ζωής (π.χ. εφημερίδα της τάξης, ανάπτυξη υλικού υποστήριξης εκδηλώσεων, κλπ).
Το ιδεατό θα ήταν η διδασκαλία των μαθημάτων πληροφορικής στο σχολείο να προωθεί, να ενισχύει και να ενθαρρύνει την ενεργοποίηση του μαθητή, τη δημιουργική δράση, την ανακαλυπτική μάθηση και τον πειραματισμό καθώς και τη συνεργατική μάθηση. Ακόμη, την ανάπτυξη ικανοτήτων και δεξιοτήτων, τη συζήτηση, τον προβληματισμό, την ανάπτυξη κριτικής σκέψης αλλά και την καλλιέργεια ελεύθερης σκέψης και έκφρασης.
Συνεπώς, στο σχολείο εκτός από τη θεωρία στη σχολική τάξη θα πρέπει να υπάρχει και εργαστήριο πληροφορικής. Πιο συγκεκριμένα, το εργαστήριο πληροφορικής πρέπει να έχει τον κατάλληλο για την επίτευξη των στόχων του μαθήματος, υπολογιστικό και δικτυακό εξοπλισμό. Η εργονομία του χώρου, των επίπλων και των μηχανημάτων πρέπει να εξασφαλίζει για τους μαθητές όλες τις συνθήκες υγιεινής και ασφάλειας. Ο υπολογιστικός εξοπλισμός (υλικό και λογισμικό) των εργαστηρίων πρέπει να είναι σύγχρονος ώστε οι μαθητές να μην αποκομίζουν μια μίζερη εικόνα για την τεχνολογία, δεν είναι όμως εφικτό, πάντα.
Καταλήγοντας, καλό θα ήταν να γίνει αναφορά και στην ύλη του μαθήματος που θα πρέπει να είναι τόση, όση μπορεί να αφομοιώσει ο μαθητής στο διατιθέμενο διδακτικό χρόνο. Επεξηγηματικά, να περιορίζεται σε ένα βασικό και διαχρονικό πυρήνα γνώσεων και να έχει ευελιξία ώστε να προσαρμόζεται στις ραγδαίες τεχνολογικές εξελίξεις. Επίσης, να εξασφαλίζει συνέχεια και σύνδεση με όσα έχουν προηγηθεί αλλά και με όσα ακολουθούν, να συσχετίζει και να συνδέει τα θέματα που διαπραγματεύεται με άλλα γνωστικά αντικείμενα (διαθεματική προσέγγιση).
Η πρώτη μορφή αντιρατσιστικής εκπαίδευσης διαμορφώθηκε στην Βρετανία την δεκαετία του 1980 ως αντίδραση στην «απλοϊκότητα» της πολυπολιτισμικής προσέγγισης. Αφετηρία της αποτέλεσε η ριζοσπαστική κριτική που ασκήθηκε στο πολυπολιτισμικό μοντέλο, την βεβαιότητα για τις μεταβολές και τις παραδοχές του για την ετερότητα και τον ρατσισμό που δύναται να επιφέρει η γνώση του πολιτισμού των άλλων στις στάσεις και τις αντιλήψεις των υποκειμένων.
Ως αντίδραση στην πολυπολιτισμική προσέγγιση που εστιάζει στο υποκείμενο και τις συμπεριφορές του, αρχίζει να αναπτύσσεται μια νέα προσέγγιση, η οποία στοχεύει στην ανάδειξη και τον περιορισμό του ρατσισμού και των διακρίσεων που έχουν έναν θεσμικό και συστημικό χαρακτήρα, μια μετατόπιση ενδιαφέροντος από το άτομο, τις συμπεριφορές και τις στάσεις του, στους θεσμούς και τις κοινωνικές δομές, καθώς και τον τρόπο που αυτές αναπαράγουν τον ρατσισμό στην κοινωνία.
Βασική επιδίωξη του πολυπολιτισμικού μοντέλου είναι η άμβλωση ενδεχόμενων συγκρούσεων μεταξύ των ατόμων που προέρχονται από διαφορετικές ομάδες, μέσω της κατανόησης των διαφορών, δηλαδή η ανάπτυξη μιας δημοκρατικής κουλτούρας, που κολπώνει τον σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, της αναγνώρισης του άλλου και την αποδοχή της ισότητας.
Όπως είναι ευρέως γνωστό, ο προσανατολισμός σε μια κοινωνία που διατηρεί την πολιτισμική και γλωσσική της πολλαπλότητα προϋποθέτει τόσο παρεμβάσεις, όσο και αλλαγές που αναφέρονται σε όλο το κοινωνικό σύνολο. Η συλλογιστική της πολυπολιτισμικής προσέγγισης φέρει διττό χαρακτήρα, εστιάζοντας σε αλλοδαπούς και γηγενείς μαθητές.
Ο εμπλουτισμός του προγράμματος σπουδών του σχολείου με στοιχεία από τον πολιτισμό των αλλοδαπών μαθητών πιστεύεται ότι θα ενισχύσει την αυτοαντίληψή τους, γεγονός που θα βελτιώσει τη σχολική τους επίδοση. Αυτή, με την σειρά της, δύναται να επιφέρει ισότητα εκπαιδευτικών ευκαιριών. Απεναντίας, επικεντρώνοντας στους γηγενείς μαθητές, υποστηρίζεται ότι η γνώση του πολιτισμού των ξένων, μέσω της εκπαίδευσης, θα αμβλύνει στερεότυπα και προκαταλήψεις, οδηγώντας έτσι στην καταπολέμηση του ρατσισμού.
Ακριβώς πάνω σε αυτήν την προσέγγιση ασκήθηκε έντονη κριτική ριζοσπαστικού χαρακτήρα, που συνετέλεσε την βάση διαμόρφωσης μιας αντιρατσιστικής εκπαίδευσης. Ένα βασικό στοιχείο -ως αντικείμενο κριτικής- αφορούσε τον τρόπο πρόσληψης της ετερότητας. Πρόκειται για την επικράτηση, στην βάση της επιρροής της σκέψης της Σχολής του Σικάγο, ως το στοιχείο κωδικοποίησης των διαφορών. Η εισαγωγή της έννοιας της εθνότητας στον επιστημονικό λόγο είχε ως αποτέλεσμα την πρόσληψη κάθε μορφής πλουραλισμού ως εθνικοπολιτισμικού. Συνακόλουθα, οδήγησε στην πρόσληψη της πολυπολιτισμικής κοινωνίας ως ενός μοντέλου κοινωνικής οργάνωσης όπου συνυπάρχουν διακριτές και απόλυτα ξεχωριστές ομάδες.
Έντονη κριτική ασκείται και στον τρόπο προσέγγισης της καταπολέμησης του ρατσισμού. Η βασική θέση της πολυπολιτισμικής προσέγγισης προκύπτει από μια θεώρηση του φαινομένου του ρατσισμού ως πρόβλημα που αφορά τα υποκείμενα και την ενδεχόμενη προβληματική τους κοινωνικοποίηση. Καταλήγει, θεωρώντας ότι στην πραγματικότητα αμβλύνει τις αντιστάσεις των μειονοτικών ομάδων, παρέχοντας τους την ψευδαίσθηση της ισότιμης συμμετοχής. Με αυτόν τον τρόπο η κυρίαρχη κοινωνικά πολιτισμικά ομάδα επιτυγχάνει τον κοινωνικό έλεγχο και την αποτροπή των κοινωνικών αγώνων ενάντια στην καταπίεση που υφίστανται οι μειονοτικές ομάδες.
Οικογένεια: Ο ρόλος και η επίδραση που έχει στο παιδί
Η οικογένεια αποτελείται από μια ομάδα ανθρώπων που συνδέονται μεταξύ τους μέσω στενών, κοινωνικών και προσωπικών δεσμών, οι οποίοι δημιουργούνται είτε με συγγένεια εξ΄ αίματος είτε όχι σε πολλές περιπτώσεις. Θα μπορούσε κάποιος να χαρακτηρίσει την οικογένεια ως ένα υποσύστημα της κοινωνίας. Ένα υποσύστημα που συγκροτείται από ένα σύνολο ατόμων που αλληλεπιδρούν μεταξύ τους, θέτουν στόχους, συλλογικούς αλλά και προσωπικούς.
Ο κάθε άνθρωπος κληρονομεί τις αρχές, τις ιδέες και τις αντιλήψεις για τη ζωή επηρεασμένος από το περιβάλλον στο οποίο μεγάλωσε. Η οικογένεια μεταδίδει τον πολιτισμό, τη γλώσσα, διαμορφώνει τη συμπεριφορά και επηρεάζει τη μόρφωση που λαμβάνει το παιδί της.
Είναι το κύριο περιβάλλον του παιδιού και το πρώτο «ανεπίσημο» σχολείο καθώς συμβάλλει στη γνωστική, συναισθηματική και κοινωνική του ανάπτυξη. Διαμορφώνει τον χαρακτήρα και τη συμπεριφορά του με τις επιδράσεις που του ασκεί.
Ακόμη, μπορεί να επηρεάσει τη πρόοδο του στο σχολείο σε μεγάλο βαθμό. Πιο συγκεκριμένα, η οικογένεια είναι σε θέση να επηρεάσει την αποδοτικότητα του παιδιού καθώς και τη γενικότερη στάση του απέναντι στο σχολικό σύστημα.
Η οικογένεια θα πρέπει να είναι σε θέση να προσφέρει στο παιδί με ορθό τρόπο αξίες, στάσεις, αντιλήψεις για τη ζωή και να το βοηθήσει να αναπτύξει μια προσωπικότητα ισχυρή και ισορροπημένη. Επιπλέον, να του παρέχει ασφάλεια αλλά και χώρο αυτοβελτίωσης και εξέλιξης, να λειτουργεί ως αρωγός στη ζωή του με κύριο στόχο την ολόπλευρη ανάπτυξη του.
Με λίγα λόγια, η επιρροή που ασκεί η οικογένεια στο παιδί είναι μέγιστη. Όταν το παιδί βρίσκεται σε μικρή ηλικία, αφομοιώνει όσα του λέει η οικογένεια του και προσπαθεί να μιμηθεί πράξεις και κινήσεις των ατόμων που συναναστρέφεται καθημερινά χωρίς δεύτερη σκέψη. Μεγαλώνοντας, όμως, αποκτώντας βέβαια και κριτική ικανότητα είναι σε θέση να «φιλτράρει» όσα του έχει διδάξει το περιβάλλον στο οποίο μεγάλωσε, να «ζυγίσει» τις καταστάσεις και να «καταλήξει», αν μπορούμε να το πούμε έτσι, σε αυτά που θέλει να συνεχίσει στη ζωή του να κάνει και σε αυτά που τα θεωρεί λάθος και θέλει να τα αλλάξει.
Ωστόσο, η μεγαλύτερη υποχρέωση που έχει η οικογένεια είναι να αγαπήσει και να προστατεύσει το παιδί της στο έπακρο. Μέσα από ένα περιβάλλον γεμάτο αγάπη και πληρότητα ως προς το αίσθημα της ασφάλειας, ένα παιδί μπορεί να αναπτυχθεί ομαλά και να εξελιχθεί με σκοπό την προσωπική του επιτυχία αλλά και ευτυχία.
Στα πλαίσια της διοίκησης της εκπαίδευσης επικρατούν τρεις θεωρητικές προσεγγίσεις. Στην συνέχεια, από αυτές ανακύπτουν τα τρία είδη σχολικού κλίματος.
Επιστημονική Προσέγγιση Διοίκησης (Scientific Management) Βασικός εκπρόσωπός της είναι ο Taylor. Προσδίδεται έμφαση μόνο σε τυπική οργάνωση και διαδικασίες.
Προσέγγιση Διοίκησης μέσω ανθρωπίνων σχέσεων (Human Relations Approach) Βασικός εκπρόσωπός της είναι ο Mayo. Υποστηρίζεται ότι μέσω των ανθρωπίνων σχέσεων, όταν ικανοποιούνται οι κοινωνικές ανάγκες των εργαζομένων στον χώρο εργασίας τους, τότε αυξάνεται και η παραγωγικότητά τους.
Νεοεπιστημονική Προσέγγιση Διοίκησης μέσω του ανθρώπινου δυναμικού (Human Resources or Human Enterprise Approach) Βασικοί εκπρόσωποί της είναι οι, Barnard, Simon, McGregor, Argyris και Likert. Παρατηρείται καμπή στην επιστήμη της διοίκησης, αφού αποτελεί επίτευξη στόχων ενός οργανισμού. Η ικανοποίηση των εργαζομένων προκύπτει και από τις επιτυχίες στον χώρο εργασίας, και συνεπώς από τον βαθμό επίτευξης των στόχων. Επιπρόσθετα, ένας βασικός παράγοντας έγκειται στην ικανοποίηση που συνδέεται με ηθικές και υλικές ανταμοιβές, ανάλογες των καταβεβλημένων προσπαθειών του εργατικού δυναμικού.
Από τις άνωθεν θεωρίες προήλθε το συμμετοχικό μοντέλο διοίκησης, που ενθαρρύνει την εμπλοκή του διδακτικού προσωπικού σε διοίκηση και οργάνωση του σχολείου. Ο διευθυντής, ως συντονιστής, έχει βασικό μέλημα τη δημιουργία ενός ευνοϊκού κλίματος, το οποίο συνίσταται στη διατήρηση της ισορροπίας μεταξύ των επαγγελματικών – ανθρώπινων σχέσεων και των γραφειοκρατικών δομών.
Συνακόλουθα, προκύπτουν τρία είδη σχολικού κλίματος.
Τυπικό-Απρόσωπο Η προσωπική επικοινωνία υποθάλπεται από τυπικές σχέσεις και υπερισχύουν οι αυστηρά οργανωμένες γραφειοκρατικές δομές.
Άτονο Η επίσημη οργάνωση επισκιάζεται από την ανεπίσημη φέροντας ως αποτέλεσμα την παραμέληση της μάθησης, καθώς δεν υφίστανται σαφείς ρόλοι και αρμοδιότητες.
Τυπικό-Προσωπικό Η διαμόρφωση λαμβάνει χώρα σε σχολεία με δημοκρατικό τρόπο οργανωμένα. Το κλίμα είναι αυτό που διασφαλίζει την ισορροπία ανάμεσα σε ανεπίσημη και επίσημη οργάνωση, δηλαδή στη συνεργασία όλων των σχολικών φορέων.
Το οικογενειακό περιβάλλον διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στην αγωγή και ανάπτυξη του παιδιού. Στους κόλπους της οικογένειας, και ανάλογα με τη στάση των γονέων, το παιδί αναπτύσσει συναισθήματα -καθοριστικής σημασίας- για την παγίωση της αυτοπεποίθησής του. Έτσι, διαμορφώνει αισθήματα επάρκειας ή ανεπάρκειας, καθώς και τη γενικότερη αυτοεικόνα του.
Πλέγματα σχέσεων, βιώματα, ερεθίσματα, μορφωτικό και οικονομικό επίπεδο -της οικογένειας- καθίστανται ικανά για να υιοθετήσει το παιδί αξίες, να αποκτήσει δεξιότητες και να διαμορφώσει στάσεις. Πιθανόν να είναι η εντονότερη επίδραση, αυτή του οικογενειακού περιβάλλοντος, στην ανάπτυξη του παιδιού και δεύτερη να έρχεται εκείνη του σχολείου.
Μάλιστα οι ίδιοι P. BourdieuκαιJ. Passerron, αποκάλεσαν «μορφωτικό κεφάλαιο» τις εμπειρίες που αποκτά το παιδί εντός οικογενειακού πλαισίου, φέρνοντάς τις ως παρακαταθήκη στο σχολείο. Ειδικότερα, ως μορφωτικό κεφάλαιο φρονούν το σύνολο των στάσεων, γνώσεων και δεξιοτήτων, που φυσικά διαφοροποιεί έκαστο παιδί ανάλογα με την κοινωνική τάξη προέλευσής του. Επιπλέον, συμπεριλαμβάνεται η κάθε είδους πληροφόρηση περί μορφώσεως, κοινωνικών σχέσεων, καλλιτεχνικής κουλτούρας και γλωσσικής άνεσης.
Στο σημείο αυτό είναι καλό να αναφερθεί το γεγονός ότι όσο περισσότερο συσχετίζονται τα χαρακτηριστικά αυτά με την κουλτούρα που μεταδίδει το σχολείο, τόσο ευκολότερα αφομοιώνονται οι γνώσεις και αποκωδικοποιούνται τα μηνύματα.
Οι σχολικές επιδόσεις των μαθητών διαφοροποιούνται περισσότερο ανάλογα με το μορφωτικό επίπεδο των γονέων.
M. Paul Clerc
Ο Bourdieuεπηρεασμένος από τις απόψεις τουM. Paul Clerc, κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η σχολική επιτυχία είναι σε μεγάλο βαθμό πολιτιστική, τονίζοντας στην συνέχεια με τον Passeronότι ο παράγων γλώσσα αποτελεί την ικανότητα για κατανόηση και χειρισμό σύνθετων λογικών και αισθητικών δομών και εξασφαλίζεται από ένα σύστημα κατηγοριών, το οποίο εξαρτάται άμεσα από τη συνθετότητα της γλωσσικής δομής που πρωτοακούστηκε στο γλωσσικό περιβάλλον.
Από εμπειρικά δεδομένα ανακύπτει ότι στα θετικά στοιχεία αυτού του μορφωτικού κεφαλαίου συνυπολογίζονται και η καλή υγεία, η ευεξία, η κάλυψη των συναισθηματικών αναγκών, τα ισχυρά κίνητρα για μάθηση, η συναισθηματική ασφάλεια του παιδιού, η θετική στάση ολόκληρης της οικογένειας απέναντι στη μόρφωση και τις αξίες του σχολείου, το σταθερό ενδιαφέρον των γονέων, για τις σχολικές δραστηριότητες του παιδιού και για τα συναισθήματα που βιώνει εκεί, η ερμηνεία και η κατανόηση τους των αιτίων της τυχούσας σχολικής αποτυχίας και όχι η τιμωρία της, αλλά η ενθάρρυνση και υποστήριξη της προσπάθειας του παιδιού και, φυσικά, η εσωτερική εστία ελέγχου, δηλαδή οι επιδόσεις και επιτυχίες που είναι καρπός προσωπικής προσπάθειας και όχι ιδιαίτερα αποτέλεσμα εξωτερικών και τυχαίων παραγόντων.
Βέβαια, στην άλλη όψη του νομίσματος, αρνητική επίδραση ασκούν, η έλλειψη όλων των ανωτέρω, διάφορα σοβαρά προβλήματα του οικογενειακού περιβάλλοντος, όπως ανεργία, ασθένειες, διαζύγιο, μετανάστευση, καθώς και η απουσία των δύο γονέων.
Από όλα τα άνωθεν προκύπτει ότι, προκειμένου ο εκπαιδευτικός να σχεδιάζει, να εκτελεί τη διδασκαλία, να παίρνει τις αναγκαίες παιδαγωγικές του αποφάσεις είναι απαραίτητο να λαμβάνει σοβαρά υπόψη του και τις οικογενειακές προϋποθέσεις μάθησης των μαθητών του. Έτσι, απαιτείται να προσαρμόζει καταλλήλως τα κίνητρα μάθησης που φέρνουν τα παιδιά από την οικογένειά τους, προωθώντας και ενισχύοντάς τα.
Ένα σχολείο προκειμένου να χαρακτηρίζεται με αντιρατσιστικό προσανατολισμό, οφείλει να αποτελείται από μια κοινότητα δίχως αποκλεισμούς, διακρίσεις, και να επικρατεί κλίμα σεβασμού. Αυτό συνεπάγεται με το ότι προωθεί αξίες συνύπαρξης, ασφάλειας, ανεκτικότητας, ειλικρίνειας. Άλλωστε, με την λειτουργία του αμβλύνει τις κοινωνικο-πολιτισμικές ανισότητες επιτρέποντας την πολλαπλότητα παρουσίας και έκφρασης, καθώς και το δικαίωμα στην διαφορά.
Τα προαναφερθέντα δύνανται να υλοποιηθούν μέσω παιδαγωγικών πρακτικών που επικεντρώνονται στο ζήτημα τόσο της δικαιοσύνης, όσο και της δίκαιης οργάνωσης των εκπαιδευτικών και κοινωνικών θεσμών. Επιπλέον, σημαίνοντα ρόλο διαδραματίζει και η αξιοποίηση του γλωσσικού και πολιτισμικού κεφαλαίου των μαθητών άλλης εθνικής ταυτότητας.
Καθόλου αμελητέο, επίσης, είναι και η διαμόρφωση κατάλληλου σχολικού κλίματος αποδοχής, για την ανάπτυξη ισχυρών διαπροσωπικών σχέσεων. Δια μέσου της συμμετοχής των μαθητών αυτών στην επικοινωνιακή διαδικασία επιτυγχάνεται η αναγνώρισή τους με την παροχή ευκαιριών καταξίωσης. Συνεπώς, στις πολυπολιτισμικές τάξεις οι διϋποκειμενικές συναντήσεις και οι αλληλεπιδράσεις κρίνονται αναγκαίες.
ΤΕΧΝΙΚΕΣ: Κάποιες από τις τεχνικές, που συμβάλουν στην γνωριμία με τον άλλο, την αναγνώριση προκαταλήψεων και στερεοτύπων, την ανάπτυξη έκφρασης συναισθημάτων και αυτοεκτίμησης, θέτουν ως βάση τη βιωματική μάθηση. Χαρακτηριστικές τεχνικές είναι η δραματοποίηση, ο καταιγισμός ιδεών, αγγλιστί brainstorming, το παιχνίδι ρόλων, ο συνεντευξιαζόμενος.
Ο θεσμοθετημένος οργανισμός, αυτός του σχολείου, έχει συγκεκριμένους σκοπούς, για την επίτευξη των οποίων επιστρατεύονται όλοι οι συντελεστές της εκπαιδευτικής διαδικασίας. Το σχολικό κλίμα διαθέτει πολλές πλευρές από περιβαλλοντικές μέχρι προσωπικότητες μαθητών και εκπαιδευτικών, αλλά και ακαδημαϊκή απόδοση, επίπεδα σωματικής δραστηριότητας, διαδικασίες και υλικά που χρησιμοποιούνται καθ’ όλη τη διάρκεια των διδακτικών διαδικασιών.
Οι παράγοντες ομαδοποιούνται σε οικολογία (φυσικές και υλικές πτυχές), περίγυρο (σύσταση του πληθυσμού ενός σχολείου), κοινωνικό σύστημα (σχέσεις μεταξύ ατόμων), πολιτισμό (συστήματα πεποίθησης, αξίες, σχολικό περιβάλλον (κτηριακή υποδομή), κοινωνικό σύστημα (σχέσεις, συμπεριφορές και αλληλεπιδράσεις ανάμεσα στους δασκάλους/ μαθητές/ γονείς/ άλλους φορείς εκτός σχολείου) και προσδοκίες δασκάλων σχετικά με τη συμπεριφορά και τα αποτελέσματα από την εργασία στο σχολείο. Ειδικότερα:
Αρχικά, η δομή και οργάνωση. Στο σχολείο η παροχή αυτονομίας, ελευθερίας βούλησης και η επίδειξη ενδιαφέροντος για τις ανάγκες του εκπαιδευτικού καθιστούν ευνοϊκότερο το εργασιακό περιβάλλον.
Έπεται, το μέγεθος της σχολικής μονάδας που επηρεάζει το κλίμα της. Όσο μικρότερη η σχολική μονάδα, παρατηρείται πιο ανοιχτό κλίμα.
Φυσικά, οι ατομικές διαφορές των ανθρώπων, εκπαιδευτικών και μαθητών, όπως ηλικία, μόρφωση, φιλοδοξίες, ενδιαφέροντα, μαθησιακές δυσκολίες ή δεξιότητες. Οι ψυχικές διαθέσεις όλων αυτών των ατόμων μέσα στο χώρο του σχολείου επιδρούν στο κλίμα και το διαμορφώνουν.
Ακόμη, το εξωτερικό περιβάλλον. Οι γενικοί περιβαλλοντικοί παράγοντες -κοινωνικοί, οικονομικοί, πολιτιστικοί, τεχνολογικοί- ασκούν αποφασιστική επίδραση.
Κλείνοντας, ο μαθητής τίθεται κεντρικό σημείο αναφοράς του σχολείου ως προς την οργάνωση και τον προγραμματισμό. Σύμφωνα με την παιδαγωγική και διδακτική αρχή του «παιδοκεντρισμού», έκαστος μαθητής διαθέτει τα δικά του μοναδικά χαρακτηριστικά, ενδιαφέροντα και ανησυχίες για μάθηση και εξέλιξη. Άλλωστε, ακολουθείται η αρχή της διαφορετικότητας με τους εκπαιδευτικούς να συγκεντρώνουν περισσότερες πληροφορίες για τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των μαθητών. Στόχος τους αποτελεί η αξιοποίηση και ανάπτυξη των δυνατοτήτων του κάθε μαθητή. Απώτερος στόχος της παιδοκεντρικής εκπαίδευσης είναι η αυτομόρφωση χωρίς φυσικά να μειώνεται και ο ρόλος του εκπαιδευτικού.
