Στη σύγχρονη ψηφιακή εποχή, η κοινωνικότητα των ανθρώπων δεν περιορίζεται πλέον μόνο στις ανθρώπινες αλληλεπιδράσεις. Η τεχνολογία των ρομπότ και των ψηφιακών βοηθών έχει εισχωρήσει βαθιά στην καθημερινότητά μας, δημιουργώντας νέες μορφές σχέσεων ανάμεσα σε ανθρώπους και μηχανές. Αυτές οι «σχέσεις» δεν είναι απλά τεχνολογικές αλληλεπιδράσεις, αλλά αντανακλούν μια βαθύτερη ανάγκη για κοινωνική σύνδεση στον ψηφιακό κόσμο (Turkle, 2011).

Η Ανάγκη για Κοινωνικότητα στον Ψηφιακό Κόσμο

Η κοινωνικότητα είναι μια θεμελιώδης ανθρώπινη ανάγκη, όπως υποστηρίζει ο Maslow (1943) στη θεωρία της ιεράρχησης αναγκών του. Ωστόσο, στην εποχή της ψηφιακής τεχνολογίας, η έννοια της κοινωνικότητας επεκτείνεται και προσαρμόζεται στις νέες συνθήκες επικοινωνίας. Όλο και περισσότεροι άνθρωποι αναπτύσσουν σχέσεις εμπιστοσύνης και συντροφικότητας με ψηφιακά όντα, όπως chatbot, εικονικούς βοηθούς, και ρομπότ (Fong, Nourbakhsh, & Dautenhahn, 2003).

Οι «Σχέσεις» Ανθρώπων και Ρομπότ

Οι αλληλεπιδράσεις με ρομπότ και ψηφιακούς βοηθούς μπορούν να προσφέρουν ψυχολογική υποστήριξη και να καλύψουν συναισθηματικές ανάγκες, ειδικά σε περιπτώσεις μοναξιάς ή κοινωνικού αποκλεισμού (Cacioppo & Patrick, 2008). Έρευνες έχουν δείξει ότι τα ρομπότ μπορούν να λειτουργήσουν ως «σύντροφοι» που προσφέρουν συναισθηματική ανακούφιση, βοηθούν στη διαχείριση άγχους και προάγουν την ευεξία (Robinson et al., 2013).

Η δημιουργία σχέσεων με ρομπότ είναι μια μορφή «ανθρωποποίησης» (anthropomorphization), όπου οι χρήστες αποδίδουν ανθρώπινα χαρακτηριστικά στις μηχανές, γεγονός που ενισχύει το αίσθημα σύνδεσης (Epley, Waytz, & Cacioppo, 2007). Παράλληλα, η κοινωνική διάσταση των ρομπότ εξελίσσεται και σε επίπεδο συνεργασίας, όπου ρομπότ και άνθρωποι λειτουργούν συνδυαστικά σε εργασιακά και προσωπικά περιβάλλοντα (Dautenhahn, 2007).

Προκλήσεις και Ηθικά Ζητήματα

Η διεύρυνση της έννοιας της κοινωνικότητας στον ψηφιακό χώρο εγείρει ερωτήματα σχετικά με την ποιότητα και το βάθος των σχέσεων αυτών. Μήπως η εξάρτηση από ρομπότ υποκαθιστά την ανθρώπινη επαφή; Η απάντηση δεν είναι απλή και απαιτεί διαρκή έρευνα και ηθική συζήτηση (Turkle, 2011). Επίσης, θέματα όπως η ιδιωτικότητα, η εμπιστοσύνη και η αυτονομία είναι κρίσιμα στην ανάπτυξη τέτοιων σχέσεων (Sharkey & Sharkey, 2010).

Η ανάγκη για κοινωνικότητα στον ψηφιακό κόσμο οδηγεί στη δημιουργία νέων μορφών σχέσεων ανάμεσα σε ανθρώπους και ρομπότ. Αυτές οι σχέσεις δεν αντικαθιστούν πλήρως την ανθρώπινη κοινωνικότητα, αλλά συμπληρώνουν και επεκτείνουν τις δυνατότητες αλληλεπίδρασης και συντροφικότητας. Η μελλοντική ανάπτυξη της τεχνολογίας απαιτεί συνεχή εξέταση τόσο των τεχνικών όσο και των κοινωνικών και ηθικών προεκτάσεών της.

Κατερίνα Συμφέρη
Εκπαιδευτικός

---

• Cacioppo, J. T., & Patrick, W. (2008). Loneliness: Human nature and the need for social connection. W.W. Norton & Company.
• Dautenhahn, K. (2007). Socially intelligent robots: Dimensions of human–robot interaction. Philosophical Transactions of the Royal Society B: Biological Sciences, 362(1480), 679-704.
• Epley, N., Waytz, A., & Cacioppo, J. T. (2007). On seeing human: A three-factor theory of anthropomorphism. Psychological Review, 114(4), 864-886.
• Fong, T., Nourbakhsh, I., & Dautenhahn, K. (2003). A survey of socially interactive robots. Robotics and Autonomous Systems, 42(3-4), 143-166.
• Maslow, A. H. (1943). A theory of human motivation. Psychological Review, 50(4), 370-396.
• Robinson, H., MacDonald, B., & Broadbent, E. (2013). The role of healthcare robots for older people at home: A review. International Journal of Social Robotics, 6(4), 575-591.
• Sharkey, A., & Sharkey, N. (2010). The crying shame of robot nannies: An ethical appraisal. Interaction Studies, 11(2), 161-190.
• Turkle, S. (2011). Alone together: Why we expect more from technology and less from each other. Basic Books.

Υπάρχουν άνθρωποι με τους οποίους κάποτε έκανες όλη μέρα παρέα. Θες λόγω κοινών ενδιαφερόντων, θες λόγω σχολείου/φροντιστηρίου/δουλειάς. Ίσως κάποιο κοινό χόμπι; Κάποια στιγμή όμως, έτσι ξαφνικά και αναίτια οι δρόμοι σας χώρισαν. Δεν τσακωθήκατε , απλώς η καθημερινότητα σας άλλαξε και μαζί άλλαξαν και οι προτεραιότητες σας. Σιγά σιγά η επικοινωνία σας άρχισε να γίνεται όλο και πιο αραιή, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι άλλαξαν και τα συναισθήματα σας για εκείνους τους ανθρώπους.
Είναι αυτοί οι άνθρωποι που όταν βρεθείτε ξανά, όσος καιρός και αν έχει περάσει από την τελευταία σας συνάντηση θα είναι σαν να μην πέρασε μια μέρα.

Θα έχετε τόσα να πείτε, να αναπολήσετε .
Θα γελάσετε το ίδιο δυνατά όπως τότε.
Και από τις δύο πλευρές η ίδια επιθυμία, να μπορούσατε να το κάνετε αυτό πιο συχνά.
Την επόμενη μέρα, μετά από μια τέτοια συνάντηση κυριαρχούν ανάμεικτα συναισθήματα.
Ευτυχία , επειδή πέρασες καλά και από την άλλη μελαγχολία που δεν βρίσκεις χρόνο να το κάνεις με μεγαλύτερη συχνότητα και δεν ξέρεις πότε θα είναι η επόμενη φορά.
Συνήθως για ένα μικρό χρονικό διάστημα υπάρχει και πάλι μια καθημερινή επαφή, έστω διαδυκτιακή, μέχρι να χαθείτε για ακόμη μια φορά.

Και ο χρόνος περνάει και η ρουτίνα σε απορροφάει ξανά.

Όμως πάντα είναι εκεί ο ένας για τον άλλο και αυτό σίγουρα δεν αλλάζει.
Μην ξεχνάς τα φιλαράκια σου όσο πνιγμένος και απασχολημένος αν είσαι. Πάντα υπάρχει χρόνος έστω για ένα μήνυμα.
Δύσκολες οι ανθρώπινες σχέσεις, απαιτούν θυσίες και αμοιβαίες υποχωρήσεις και τον εγωισμό σε απόσταση.

Deppie Politaki

Πάλι νιώθεις ότι κανείς δεν σε καταλαβαίνει και σε έχουν πιάσει οι τάσεις φυγής;

Πάλι νιώθεις πως και να φύγεις κανένα δεν θα τον νοιάξει;

Πόσο μικρή είσαι και πόσο λάθος;

Θες μόνο να κρυφτείς κάπου για να δεις αν σταματήσουν οι φωνές επιτέλους και ενδιαφερθούν που είσαι.
Θες απεγνωσμένα και με λάθος τρόπο να τραβήξεις την προσοχή αυτών που σε αγαπάνε

Θες να τους ανησυχήσεις μόνο και μόνο για να επιβεβαιώσεις την θιγμένο σου εγωισμό

Είσαι παιδί, δεν μπορείς να καταλάβεις πως δεν φταις εσύ για τις φωνές, ούτε για τους τσακωμούς και τους λογαριασμούς που τρέχουν

Οι φωνές μικρό μου παιδί δεν είναι για σένα

¨Ετσι εκφράζουν τον θυμό τους και την απόγνωσή τους οι μεγάλοι

Και βάζεις πάλι τα κλάμματα και φωνάζεις κι εσύ σαν μια τελευταία προσπάθεια να βρεις κι εσύ το δίκιο σου

Δεν θες να φύγει ο μπαμπάς μα δεν θες και να τον ακούς να μαλώνει με την μαμά

Όμως δεν ευθύνεσαι εσύ που τελικά δυο άνθρωποι δεν ταιριάζουν

Εύχεσαι μόνο να μεγαλώσεις και να φύγεις μακριά από ό,τι σε πονά

Μακριά από αυτούς που σε μεγάλωσαν κάνωντας λάθη

Μην ξεχνάς πως είναι άνθρωποι κι όχι θεοί

Όταν μεγαλώσεις κι εσύ θα κάνεις λάθη, όχι απαραίτητα τα ίδια

Κανείς δεν είναι τέλειος

Μην ξεχάσεις ποτέ όμως πως σε αγαπάνε

Δεν το καταλαβαίνεις τις άσχημες στιγμές

Μα δες το στις όμορφες

Και αλλωστε γιατί μαλώνουν;

Γιατί θέλουν το καλύτερο για σένα

Όταν μεγαλώσεις ίσως τους καταλάβεις.

Deppie Politaki

Φιλία. Λέξη που μαθαίνουμε από μικρά παιδιά. Δεν γνωρίζουμε στα αρχικά στάδια της ζωής μας τη σημασία της αλλά έχουμε μάθει να είναι οικεία καθώς μεγαλώνουμε. Πόση αξία τελικά έχει στη ζωή μας η λέξη αυτή; Πόσο έχουμε επενδύσει για να έχουμε γύρω μας σταθερούς ανθρώπους;

Οι πρώτοι μας φίλοι ξεκινούν από τον παιδικό σταθμό. Άδολα και με την αθωότητα που μας διακατέχει ξεκινάμε να στήνουμε φιλίες σαν μικρά τουβλάκια. Παίζουμε μαζί στα διαλείμματα και συναντιόμαστε να ανταλλάξουμε κούκλες και αυτοκινητάκια. Στο δημοτικό αρχίζει να αλλάζει το σκηνικό καθώς νομίζουμε πως έχουμε μεγαλώσει αρκετά , στο λεξιλόγιο μας εισέρχεται η λέξη «κολλητός». Ανάλογα με τη σχολική βαθμίδα στήνονται διάφορες παρέες και φιλίες. Στο γυμνάσιο και στο λύκειο αν είμαστε τυχεροί θα παγιώσουμε τις παρέες που θα μας ακολουθούν για την υπόλοιπη ζωή μας. Δεν είναι όμως πάντα εφικτό και σταθερό.

Όταν ενηλικιωνόμαστε έχει διαμορφωθεί το κομμάτι του χαρακτήρα μας και της προσωπικότητας μας. Δημιουργούμε φιλίες που τις επιλέγουμε όχι με βάση τη σχολική μας βαθμίδα πια, αν και φτιάχνουμε ισχυρές φιλικές σχέσεις στα πανεπιστημιακά έδρανα. Αναπτύσσουμε φιλικές σχέσεις με άτομα που διαθέτουν κοινά ενδιαφέροντα, κοινούς κώδικες επικοινωνίας και περνάμε όμορφα μαζί τους τις στιγμές. Το πιο βασικό συστατικό μιας φιλίας είναι η εμπιστοσύνη. Χτίζεται αργά και σταθερά, αν όμως γκρεμίσει παίρνει στο διάβα της , ανθρώπους που μέχρι χθες πιστεύαμε ότι είναι οικογένεια μας.

Οι φιλίες για να χτιστούν και να εδραιωθούν θέλουν χρόνο και χώρο από τις 2 πλευρές. Πρέπει να παλεύεις  για να διατηρηθεί η φιλία . Να μη θεωρήσεις τίποτα και κανέναν δεδομένο γιατί όλα μπορούν να ανατραπούν. Φίλος δεν σημαίνει μόνο να στέκεσαι βράχος διπλά στα δύσκολα αλλά να νιώθεις χαρούμενος με τις επιτυχίες και την εξέλιξη του σαν να ήσουν ο ίδιος στην θέση του. Να αντιλαμβάνεσαι πότε θα χρειαστεί τη βοήθεια σου, να τον κρίνει με γνώμονα πως όλοι κάνουμε λάθη και να είσαι παρών να τα ξεπεράσει.  Και οι φιλίες που έρχονται ξαφνικά σε διάφορα στάδια της ζωή μας είναι Θεού Δώρο που δεν το πετάμε αλλά το κρατάμε σφιχτά σαν φυλαχτό.

Οι φίλοι μας δεν είναι κτήματα μας. Είναι άτομα που θέλουν το χρόνο και το χώρο τους οφείλοντας να το σεβαστούμε. Απλά κάποιες φορές να ξεπερνάμε τα όρια και αγκιστρωνόμαστε πάνω τους. Είτε γιατί ψυχολογικά δεν είμαστε στα καλύτερα μας, είτε γιατί νιώθουμε μοναξιά όταν δεν είμαστε σε κάποια σχέση είτε γιατί πιστεύουμε λανθασμένα μεν πως αν δεν μιλάμε συνέχεια θα τους χάσουμε από κοντά μας. Αν όμως τα όρια ξεπεραστούν τότε θα έχουμε αντίθετες συνέπειες και θα χάσουμε ότι θεωρούσαμε πως είναι όμορφο. Θα χάσουμε όλες εκείνες τις όμορφες στιγμές που έχουμε περάσει αλλά και που το μέλλον μας επιφυλάσσει. Χρειάζεται λοιπόν μια ισορροπία που οφείλουμε στον εαυτό μας και στους γύρω μας να διαθέτουμε.

Οι φιλίες είναι το αλάτι της ζωής. Οι σταθερές και όμορφες φιλίες είναι η μαγεία της. Θέλει υπομονή, κότσια και μπόλικη τρέλα για να διατηρήσουμε μια φιλική σχέση ζωντανή. Και αν κάνουμε λάθη να είμαστε διατιθέμενοι να τα διορθώσουμε.

Βασιλική Κόντε