Η Κοίμηση της Θεοτόκου αποτελεί Θεομητορική γιορτή των Ορθόδοξων Χριστιανών, και είναι μία από τις μεγαλύτερες, εορταζόμενη την 15^η κάθε Αυγούστου κατά πρώτο λόγο το θάνατο και την ταφή της Παναγίας και κατά δεύτερο την ανάσταση και τη μετάστασή Της στους ουρανούς. Σύμφωνα με τους Παλαιοημερολογίτες γιορτάζεται την 28^η Αυγούστου. Αλλιώς επονομαζόμενο το «Πάσχα του Καλοκαιριού» εορτάζεται με ιδιαίτερη λαμπρότητα, καθώς δεν πρόκειται για πένθιμο γεγονός, επειδή η Παναγία «μετέστη προς την ζωήν».

Η Θεοτόκος είναι ο πρώτος άνθρωπος που ανέρχεται εις την βασιλεία του Θεού και συνεπώς αποτελεί το πιο χαρούμενο γεγονός μετά από το Πάσχα. Η θέση Της μέσα εις την ιστορία της σωτηρίας είναι σημαντικότατη, διότι στάθηκε ως το όργανον της σωτηρίας του ανθρώπου. Είναι εκείνη η οποία έδωσε τον εαυτόν της, να γίνει κλίμακα για να κατέλθει ο Θεός στη γη, και συνάμα γίνεται κλίμακα για να ανέλθει ολόκληρη η ανθρωπότητα στον ουρανό. Έτσι ο Θεός δια της Θεοτόκου, γίνεται άνθρωπος και οι άνθρωποι δια της Θεοτόκου γίνονται θεοί.

Αγγελία επικείμενου γεγονότος
Κατά την εκκλησιαστική παράδοση, η μητέρα του Ιησού Χριστού, Μαρία -η Θεοτόκος και Παναγία-, πληροφορήθηκε τον επικείμενο θάνατό της από έναν άγγελο τρεις ημέρες πρωτύτερα και άρχισε να προετοιμάζεται κατάλληλα. Προσεύχεται στο όρος των Ελαιών και δίνει τα υπάρχοντά της σε δύο γειτόνισσές της χήρες. Την ημέρα της Κοίμησής της δεν ήταν όλοι οι Απόστολοι στα Ιεροσόλυμα, καθώς κήρυτταν «απανταχού γης», όμως, μία νεφέλη τους άρπαξε και τους έφερε εκεί με μοναδικό απών τον Απόστολο Θωμά.

Τρεις μέρες μετά όταν ο τελευταίος πήγε να Την προσκυνήσει, άνοιξε τον τάφο και διαπίστωσε ότι η Παναγία αναστήθηκε σωματικά και ανελήφθη στους ουρανούς. Πάνω στον τάφο της χτίστηκε μεγαλοπρεπής ναός, που αποδίδεται στην Αγία Ελένη. Μετά την καταστροφή του, ο αυτοκράτορας του Βυζαντίου Μαρκιανός με τη σύζυγό του Πουλχερία έχτισαν ένα νέο ναό, που υπάρχει μέχρι σήμερα.

Άντληση πληροφοριών
Για την Κοίμηση της Θεοτόκου δεν υπάρχουν πληροφορίες από την Καινή Διαθήκη και αντλείται εορτολογικό περιεχόμενο σε εξωβιβλικές μαρτυρίες από τις διηγήσεις σημαντικών εκκλησιαστικών ανδρών και πατέρων της εκκλησίας και απόκρυφα έργα που χρονολογούνται ήδη από τα τέλη του 4^ου μ.Χ. αιώνα και έτσι συντάσσεται η «αρχαία και αληθεστάτη» παράδοση της Εκκλησίας.

Διαφορά Ορθόδοξης και Καθολικής Εκκλησίας
Μεταξύ των δυο έγκειται δογματική διαφορά με το εν λόγω συμβάν. Η Καθολική Εκκλησία πιστεύει στο δόγμα της ενσώματης ανάληψης της Θεοτόκου, που οριστικοποιήθηκε με την αποστολική εγκύκλιο του Πάπα Πίου IB’ «Munificentissimus Deus» τη δεκαετία του ’50. Αντίθετα, η Ορθόδοξη Εκκλησία κάνει λόγο πρώτα για Κοίμηση της Θεοτόκου, δηλαδή πραγματικό θάνατο, τον χωρισμό της ψυχής από το σώμα και στη συνέχεια για μετάσταση της Θεοτόκου, δηλαδή ανάσταση, την ένωση της ψυχής και του σώματος και ανάληψή της κοντά στον Υιόν της.

Γιατί εορτάζεται στις 15 Αυγούστου
Στον δρόμο μεταξύ Ιερουσαλήμ και Βηθλεέμ υπάρχει μια τοποθεσία ονόματι Κάθισμα όπου κατά την απόκρυφη παράδοση η Θεοτόκος λίγο πριν την κύησή της ζήτησε από τον Ιωσήφ να ξεκουραστεί. Εκεί χτίσθηκε ναός στα χρόνια του Ιουβενάλιου Ιεροσολύμων. Όμως, από τα μέσα του 5^ου αιώνα ο αυτοκράτορας Μαρκιανός κτίζει ναό προς τιμήν της Θεοτόκου στη Γεσθημανή και τρία χρόνια μετά τον θάνατό του, το 460, εμφανίζεται για πρώτη φορά η εορτή της Κοιμήσεως της Θεοτόκου στις 15 Αυγούστου, εκτοπίζοντας την παλαιότερη του Καθίσματος. Ο αυτοκράτορας Μαυρίκιος στα τέλη του 6^ου αιώνα καθόρισε διά διατάγματος την επιτέλεση της επίσημης υιοθεσίας της ιεροσολυμιτικής ημερομηνίας. Υπάρχουν αρκετές αναφορές σχετικά με τον τόπο ταφής της Θεοτόκου με επικρατέστερες να συνδέονται με τα Ιεροσόλυμα, τη Γεσθημανή και την Έφεσο.

Εορτασμός σε άλλες Εκκλησίες
Η Συριακή Εκκλησία τοποθέτησε στις 26 Δεκεμβρίου την εορτή της Κοιμήσεως. Από τη Συρία η εορτή περνάει στην Ρώμη. Ο Σύριος πάπας Σέργιος Α’ μετέφερε στη Ρώμη τον εορτασμό της Κοιμήσεως, μετά την αποτυχημένη πρώτη επιχείρηση του πάπα Θεόδωρου Α’. Ο Πάπας Αδριανός εγκαινίασε την εορτή στο ναό της Αγίας Μαρίας της Μείζονος στη Ρώμη. Στην Αίγυπτο η εορτή εμφανίστηκε τον 5^ο αιώνα εξ επιδράσεως των Ιεροσολύμων. Ως ημερομηνία τέλεσης της εορτής είχε οριστεί η 21^η του αιγυπτιακού μηνός Τομπί, η αντίστοιχη 16^η Ιανουαρίου του Ιουλιανού ημερολογίου, ενώ τη 15^η Αυγούστου εορταζόταν η Μετάσταση αυτής.

Η εορτή αυτή γιορτάζεται με λιγότερο εμφατικό τρόπο στις λοιπές ορθόδοξες και καθολικές χώρες του κόσμου. Οι προτεσταντικές ομολογίες θεωρούν την Κοίμηση της Θεοτόκου δευτερεύουσα εορτή, γιατί δεν βασίζεται σε βιβλικές αναφορές.

Νηστεία
Κατά την παράδοση, είθισται περίοδος νηστείας για τη συγκεκριμένη εορτή, που καθιερώθηκε τον 7^ο αιώνα. Αρχικά ήταν χωρισμένη σε δύο περιόδους, εκείνη πριν την γιορτή της Μεταμόρφωσης του Σωτήρα, και καταλύεται το ψάρι, και εκείνη πριν της γιορτής της Κοίμησης της Θεοτόκου, και καταλύονται τα πάντα. Το 10^ο αιώνα, συνενώθηκαν σε μια νηστεία που περιλαμβάνει 14 ημέρες και ξεκινά την 1η Αυγούστου.

Εικόνες
Εφεξής έχουν πλέον ιστορικόν χαρακτήρα, ιστορική διάσταση αλλά και δογματική διάσταση. Απεικονίζεται, η Υπεραγία Θεοτόκος νεκρή πάνω στο κρεβάτι. Γύρω της είναι οι Απόστολοι. Σε μια θεία δόξα κατά έναν τρόπο που να δίδεται η εντύπωση ότι πρόκειται για κάτι το εξωκοσμικόν, βρίσκεται ο Ιησούς Χριστός να κρατάει στα χέρια του την ψυχή της μητέρας Του, που οι αγιογράφοι παρουσιάζουν ως ένα νήπιο. Άγγελοι δορυφορούν τον Χριστόν αποτελώντας τον ουρανό.

Κάτω εις την γην οι Απόστολοι, κλαίουν, αλλά το κλάμα τους είναι συγκρατημένο. Είναι ένα κλάμα τόσο λύπης, γιατί έχασαν την μητέρα του Κυρίου τους, όσο και χαράς διότι είναι ο πρώτος άνθρωπος, αληθινά άνθρωπος, όχι θεάνθρωπος ο οποίος ανέρχεται δεδοξασμένος στον ουρανό.

Αικατερίνη Συμφέρη
Θεολόγος-Εκπαιδευτικός

Πεντηκοστή, η μεγάλη δεσποτική εορτή της Χριστιανοσύνης, ονομάζεται κατά την Καινή Διαθήκη η επιφοίτηση του Αγίου Πνεύματος στους Αποστόλους που συνέβη την 50^η ημέρα από την στιγμή που έλαβε χώρα η Ανάσταση του Ιησού Χριστού και δέκα ύστερα από την Ανάληψη Του. Εις ανάμνηση αυτού, κάθε χρόνο και ημέρα Κυριακή, οι Χριστιανοί εορτάζουν με λαμπρότητα και θεολογικά οριοθετείται ως η γενέθλιος μέρα της Εκκλησίας με κεντρική σημασία για τον αγιασμό όλου του κόσμου. 

Πότε

Η τήρηση της λάβαινε χώρα την πεντηκοστή ημέρα μετά τις 16 Νισάν του Ιουδαϊκού ημερολογίου, την ημέρα κατά την οποία η κεφαλή κάθε οικογένειας προσέφερε στον Θεό ένα δεμάτι κριθάρι, που υποδήλωνε την επιθυμία για ειρηνική σχέση μαζί Του. Οι προσφορές για αυτή τη γεωργική γιορτή γίνονταν μέσω του ιερατείου αρχικά στην Σκηνή του Μαρτυρίου, ενώ αργότερα στον Ναό στην Ιερουσαλήμ είτε μαζί με τους Ιουδαίους είτε χωριστά.

Τι συνέβη

Την ημέρα της Πεντηκοστής έλαβε χώρα η επιφοίτηση του Αγίου Πνεύματος στους μαθητές, που ήταν όλοι συγκεντρωμένοι στο ίδιο σπίτι. Σύμφωνα με τις Πράξεις των Αποστόλων, ακούστηκε βουή από τον ουρανό, σαν δυνατός άνεμος, και οι μαθητές έλαβαν το Άγιο Πνεύμα. Κάτι σαν πύρινες γλώσσες στάθηκαν πάνω από τα κεφάλια τους επιτρέποντάς τους την «γλωσσολαλιά», δηλαδή να μιλούν σε ξένες γλώσσες «για τα θαυμαστά έργα του Θεού». Η μορφή είναι μεταφορική δηλώνοντας την δύναμη του λόγου, που δινόταν εκείνη τη στιγμή στους μη γραμματιζούμενους. Ακόμη, δεν πρόκειται για φυσικό πυρ, αλλά για άκτιστη ενέργεια της θεότητας, χάρις του Θεού. Η φωτιά, άλλωστε, υποδηλώνει τη θέρμη πίστεως, κάθαρσης, και φως αληθείας.

Το Άγιο Πνεύμα τους κατέστησε θεοφόρους και θεόπτες, ώστε να μεταδώσουν αυτό που εμπειρικά και χαρισματικά κατανοούσαν πλέον στην πληρότητά του. Όλοι φωτίστηκαν από το Άγιο Πνεύμα -τον Παράκλητο-, που ο Χριστός είχε υποσχεθεί να στείλει στους μαθητές του. Η Πεντηκοστή είναι ακριβώς η εκπλήρωση αυτής της υπόσχεσης. Η επιφοίτηση του Αγίου Πνεύματος τους καθάρισε από τις αμαρτίες, τους φώτισε το νου και τους θέρμανε το θείο ζήλο, ώστε να γίνουν αργότερα οι αναμορφωτές της οικουμένης.

Εορτή Εβδομάδων

Το γεγονός αυτό έγινε αντιληπτό από Ιουδαίους προσήλυτους και ποικίλης καταγωγής που ήταν ευσεβείς συγκεντρωμένοι στην Ιερουσαλήμ, από όλα τα μέρη του κόσμου, για να γιορτάσουν την δική τους εβραϊκή γιορτή της Πεντηκοστής, στα εβραϊκά Shavuot, που αντιστοιχεί εκείνη τη μέρα. Η ετήσια εορτή αυτή στις Εβραϊκές Γραφές, Παλαιά Διαθήκη, αποκαλείται Γιορτή του Θερισμού ή Γιορτή των Εβδομάδων, η οποία ήταν εξολοκλήρου γεωργική εορτή με εντελώς διαφορετικό περιεχόμενο. Γιορτάζεται από τους Ισραηλίτες πενήντα ημέρα μετά το Εβραϊκό Πάσχα, σε ανάμνηση της ημέρας που ο Μωυσής έλαβε τις 10 εντολές από τον Θεό στο όρος Σινά. Την ημέρα αυτή πρόσφεραν στο Ναό τα πρωτογεννήματα από τον θερισμό των δημητριακών. Βέβαια, με τη διασπορά των Εβραίων έχασε το γεωργικό της χαρακτήρα  και παρέμεινε ως γιορτή της παράδοσης του Νόμου από το Θεό.

Εορτασμός

Πρόκειται για εβδομαδιαία εορτή και εορτάζεται όλες τις ημέρες της εβδομάδας με ιδιαίτερη έξαρση το Σάββατο. Από τις μεθεόρτιες ημέρες ξεχωρίζει η Δευτέρα που είναι αφιερωμένη στο Άγιο Πνεύμα, όπου και επαναλαμβάνεται ομοίως όλη η ακολουθία της προηγούμενης Κυριακής. Κατά την εορτή αυτή γινόταν και η βάπτιση των κατηχουμένων, αφού πληρωθέντες Πνεύμα Αγίου, άρχισαν να κηρύττουν και να καλούν τους ανθρώπους να βαπτισθούν και να λάβουν κι αυτοί την χάρη Του. Τώρα γνωρίζουν ποια είναι η προοπτική της καινής ζωής και που πρέπει να οδηγήσουν το λαό, στο Δείπνο της Ζωής, την Τράπεζα της Θείας Ευχαριστίας, όπου στο εξής θα βρίσκεται συναγμένη η Εκκλησία ως σώμα Χριστού.

Συμπερασματικά

Με την Πεντηκοστή δεν γεννήθηκε η Εκκλησία ως απλός θεσμός, αλλά ως συνεχής παρουσία της χάριτος του Αγίου Πνεύματος, είναι η ζωή της Εκκλησίας, ως η αδιάκοπη κοινωνία του Αγίου Πνεύματος, όπου συντελείται πλέον η ενότητα εντός αυτής, ο αγιασμός και η μεταμόρφωση των ανθρώπων. Η πρώτη χριστιανική Εκκλησία ιδρύθηκε στα Ιεροσόλυμα.

Σήμερα

Τη σήμερον ημέρα, με τον όρο «επιφοίτηση» δεν ερμηνεύεται μόνο ως η επέμβαση του θείου, η θεία φώτιση, αλλά και η πιθανή σάτιρα κάποιου που υποστηρίζει αίφνης πως έχει γνώση, εμπειρία ή σοφία, ενώ δεν έχει μοχθήσει για την απόκτηση όσων ισχυρίζεται.

Αικατερίνη Συμφέρη
Θεολόγος-Εκπαιδευτικός

Το Σάββατο πριν από την Κυριακή της Πεντηκοστής ονομάζεται «Σάββατο των Ψυχών» ή «Ψυχοσάββατο» ή «Σάββατο των Αγίων Θεοδώρων» και αποτελεί ένα είδος άκαιρου μνημόσυνου που αναλαμβάνει η ίδια εκκλησία για όσους δεν δύνανται να τελέσουν τα καθιερωμένα μνημόσυνα. Απώτερο και ύψιστο τέλμα η συγχώρεση και η κρίση πάντων κατά την Δευτέρα Παρουσία, ήδη από την ύπαρξη του Αδάμ έως και σήμερα. 

Τίμηση

«Ψυχοσάββατο» είναι η κοινή ονομασία του Σαββάτου πριν από την Κυριακή της Απόκρεω και του Σαββάτου πριν από την Κυριακή της Πεντηκοστής. Τα δύο Ψυχοσάββατα, της Τυρινής και εκείνο της πρώτης εβδομάδας της Σαρακοστής, των Αγίων Θεοδώρων, είναι αφιερωμένα στη μνήμη των νεκρών. Τιμώνται από τους πιστούς με μνημόσυνα στις εκκλησίες, τρισάγια στους τάφους των προσφιλών τους προσώπων, μοίρασμα κολλύβων και ελεημοσύνες στους φτωχούς, ή αλλιώς «ψυχικό». 

Ορθόδοξη Εκκλησία

Η Χριστιανική Εκκλησία τιμά το σώμα του ανθρώπου ως «ναόν του εν ημίν Αγίου Πνεύματος» και διδάσκει ότι αυτό θα αναστηθεί κατά τη Δευτέρα Παρουσία του Κυρίου. Συνεπώς, είναι απορριπτέα η καύση των νεκρών, που θεωρείται ειδωλολατρική συνήθεια, και έτσι υιοθετείται η ταφή των νεκρών.

Μέρα Ρουσαλιού

Το Ψυχοσάββατο της Πεντηκοστής λέγεται και του Ρουσαλιού, καθώς έλκει την καταγωγή του από τη ρωμαϊκή γιορτή των Ρουσαλίων ή Ροζαλίων. Πρόκειται για την ημέρα, που κατά τη λαϊκή δοξασία, οι ψυχές επιστρέφουν στον Κάτω Κόσμο, αφού στη διάρκεια της πασχαλινής περιόδου κυκλοφορούσαν ελεύθερα πάνω στη γη. 

Ωφέλεια

Σύμφωνα με την αγιοπατερική μαρτυρία οι Απόστολοι θέσπισαν τις ευχές για τους νεκρούς. Η ωφέλεια, όμως, έγκειται στο γεγονός της τέλεσης της θείας ευχαριστίας στη μνήμη τους, διότι «ἑνώνονται ἀόρατα μὲ τὸ Θεὸ καὶ ἐπικοινωνοῦν μαζί Του καὶ παρηγοροῦνται καὶ σώζονται καὶ εὐφραίνονται ἐν Χριστῷ».

Σάββατο αφιερωμένο σε Αποθανόντες

Κατά τους καιρούς εκείνους αρκετοί ήταν αυτοί που απέθαιναν σε μικρή ηλικία ή σε απόρθητα μέρη, όπου υπέστησαν «άωρον θάνατον», από λοιμική ασθένεια, πολέμους, παγετούς, σεισμούς και θεομηνίες ή, λόγω πτώχειας, δεν αξιώθηκαν των διατεταγμένων μνημοσυνών, ή ακόμη κάηκαν ή χάθηκαν. 

Έθιμα

Στο Ψυχοσάββατο των Αγίων Θεοδώρων, που όμως δεν αναγνωρίζεται από την Εκκλησία, αναφέρεται και η παλαιότερη συνήθεια των ανύπαντρων κοριτσιών να τοποθετούν τα κόλλυβα κάτω από το μαξιλάρι τους και να παρακαλούν τον Άγιο να φανερώσει στον ύπνο τους τον άνδρα που θα παντρεύονταν. Σύμφωνα με τα έθιμα απαγορεύεται η εργασία εκείνη τη μέρα.

Αικατερίνη Συμφέρη
Θεολόγος-Εκπαιδευτικός