«Καλή Σαρακοστή» ευχηθήκαμε όλοι πάνω από τα πιάτα με τα θαλασσινά την Καθαρά Δευτέρα. Ξεκίνησε λοιπόν μια περίοδος για τους ορθόδοξους  χριστιανούς προετοιμασίας για τα Άγια και Φρικτά Πάθη του Χριστού. Τι σημαίνει αυτή η περίοδος για τους πιστούς και ποιο είναι το πραγματικό νόημα της νηστείας;

Η νηστεία είναι σύνθετη λέξη και προέρχεται από τις λέξεις «νὴ και το ρήμα ἐσθίω, που είναι άλλος τύπος του ἔσθω και σημαίνει τρώγω. Δηλαδή αυτός που νηστεύει απέχει από ορισμένες τροφές. Η αποχή από τις τροφές είναι ο αγώνας του χριστιανού να συνδεθεί άρρηκτα με τον Θεό. Είναι μια διαδρομή που ο άνθρωπος δεν στερείται μόνο τη ποσότητα και την ποιότητα ορισμένων τροφών αλλά αγωνίζεται ψυχοσωματικά. Οφείλουμε να χαλιναγωγήσουμε το πάθος της λαιμαργίας με τη αρετή της εγκράτειας και να περιορίσουμε τις απολαύσεις της τροφής.

Οφείλουμε όμως να είμαστε προσεκτικοί και συνειδητοποιημένοι όταν νηστεύουμε. Νηστεία δεν είναι μόνο η αποχή από τις τροφές αλλά έχει πνευματική σημασία. Είναι ουσιαστικά η μεταβολή ολόκληρου του βίου μας από τα αμαρτήματα μας. Ο πιστός κάνει αγώνα να μην υποκύψει στις απολαύσεις που συνήθως είναι σωματικές. Αντιστέκεται να αμαρτήσει με γνώση πως έρχεται κοντά στο Θεό και πως το σώμα του είναι ένας μικρός ναός. Ο άνθρωπος είναι πολύ εύκολο να σταματήσει τη νηστεία και να αντισταθεί στο απαγορευμένο. Ο πρωτόπλαστος Αδάμ ήταν ο πρώτος που υπέκυψε στην αμαρτία και έφαγε τον «απαγορευμένο καρπό».

«Η νηστεία που επιθυμώ εγώ, είναι αυτή: Να σπάτε τα δεσμά των αδικημένων, να λύνετε τα φορτία που τους βαραίνουν, ν’ απελευθερώνετε τους καταπιεσμένους και να συντρίβετε κάθε ζυγό. Νηστεία είναι με τον πεινασμένο να μοιράζεστε το ψωμί σας, τον άστεγο να φέρνετε στο σπίτι σας˙ αν βλέπετε κάποιον γυμνό, να τον ενδύετε με ρούχα και να μην αρνείστε την βοήθεια στον συνάνθρωπό σας.

Τότε μόνο θα λάμψετε σαν το φως της αυγής και οι πληγές σας πολύ γρήγορα θα θεραπευθούν˙ η δικαιοσύνη θα βαδίζει ενώπιόν σας και θα έχετε την δόξα μου ως οπισθοφυλακή. Θα με φωνάζετε, κι εγώ θα σας αποκρίνομαι˙ βοήθεια θα γυρεύετε, κι εγώ θα σας απαντώ, Ἰδοὺ πάρειμι» (Ησ. 58, 3-9)»

Τα λόγια του Κυρίου για την νηστεία περιλαμβάνουν όλο το πνευματικό νόημα της σημαντικής  περιόδου. Ο Κύριος μας ζητά όχι μόνο τη στέρηση των τροφών αλλά να κάνουμε έργα. Να βοηθήσουμε τους αδύναμους και τους αδικημένους και να απελευθερωθούμε από τα πνευματικά μας βάρη. Η ελάφρυνση από τα φορτία της ψυχής μας πραγματοποιείται με το μυστήριο της εξομολόγησης όπου ο άνθρωπος μέσα από τη μετάνοια ζητά συγχώρεση από το δημιουργό. Ο Θεός ζητάει να βοηθάμε και να αγαπάμε τον πλησίον μας μοιράζοντας  τα υλικά αγαθά που διαθέτουμε. Να ελεήσουμε ένα φτωχό, να βοηθήσουμε τους άπορους να έχουν ένα πιάτο φαγητό στο τραπέζι τους . Στην θρησκεία δεν μετράνε μόνο τα λόγια αλλά και οι  πράξεις.

 Η σωματική νηστεία είναι απαραίτητη μεν αλλά χάνει κάθε νόημα και γίνεται αληθινά επικίνδυνη αν ξεκοπεί από την πνευματική προσπάθεια – από την προσευχή και την αυτοσυγκέντρωση. Η νηστεία είναι μια τέχνη που την κατέχουν απόλυτα οι άγιοι. Θα ήταν αλαζονικό και επικίνδυνο για μάς αν δοκιμάζαμε αυτή την τέχνη χωρίς διάκριση και προσοχή. Η λατρεία της Μεγάλης Σαρακοστής μάς υπενθυμίζει συνέχεια τις δυσκολίες, τα εμπόδια και τους πειρασμούς που περιμένουν όσους νομίζουν ότι μπορούν να στηριχτούν στη δύναμη της θέλησής τους και όχι στο Θεό.

Ας προσπαθήσουμε λοιπόν τις ημέρες της Μεγάλης Τεσσαρακοστής να μυηθούμε λίγο στο νόημα των ημερών με αποχή από τις σωματικές μας απολαύσεις αλλά και τον πνευματικό μας αγώνα με πράξεις απέναντι στους συνανθρώπους μας και θα νιώσουμε το φως της Ανάστασης να λάμπει στις καρδιές μας.

Βασιλική Κόντε

Στις 14 Σεπτεμβρίου, ημέρα κατά την οποία η Εκκλησία τιμά την Ύψωση του Τιμίου Σταυρού, κάνουμε αυστηρή νηστεία. Θεωρείται μάλιστα, τόσο αυστηρή όπως η Μεγάλη Παρασκευή. Για ποιο λόγο, όμως, νηστεύουμε σήμερα;

Το 326 μ.Χ. η Αγία Ελένη πήγε στην Ιερουσαλήμ για να προσκυνήσει τους Αγίους Τόπους και να ευχαριστήσει το Θεό για τους θριάμβους του γιου της Μεγάλου Κωνσταντίνου. Ο Θείος ζήλος όμως, έκανε την Άγια Ελένη να αρχίσει έρευνες για την ανεύρεση του Τιμίου Σταυρού.

Όταν ανακάλυψαν τον Τίμιο Σταυρό τον ύψωσαν μέσα στο ναό σε μέρος υψηλό, για να μπορέσουν να τον δουν και να τον προσκυνήσουν όλοι. Για την Ανάμνηση λοιπόν της Υψώσεως του Τιμίου Σταυρού νηστεύουμε στις 14 Σεπτεμβρίου, επειδή ο Σταυρός είναι Ανάμνηση του Πάθους του Χριστού.

Διότι όπως ο κάθε άνθρωπος που κάνει την ανακομιδή (εκταφή) των λειψάνων ενός συγγενή του (για παράδειγμα του πατέρα του, της μητέρας του και άλλων), λυπάται ενθυμούμενος το πρόσωπο αυτό, έτσι και εμείς οι Χριστιανοί βλέποντες τον Σταυρό και αναλογιζόμενοι ότι ο Χριστός Σταυρώθηκε για εμάς τους αμαρτωλούς και ως Άνθρωπος Έπαθε, ταπεινωνόμαστε και δείχνουμε Συντριβή καρδιάς νηστεύοντες.

Οι μεν Άγιοι Πατέρες της Εκκλησίας μας, επισημαίνουν ότι «η Εορτή της Υψώσεως του Τιμίου Σταυρού είναι Ισότιμη με την Μεγάλη Παρασκευή», αφού και τις δύο αυτές Ημέρες τιμούμε εξίσου τα Πάθη και την Σταύρωση του Κυρίου.

Η Νηστεία κατά τον Άγιο Ιωάννη τον Χρυσόστομο, «δεν γίνεται για το Πάσχα, ούτε για τον Σταυρό, αλλά για τις αμαρτίες μας….επειδή το Πάσχα δεν είναι υπόθεση Νηστείας και πένθους, αλλά ευφροσύνης και χαράς.

Για τον λόγο αυτό δεν πρέπει να λέμε ότι πενθούμε για τον Σταυρό. Ούτε για εκείνον πενθούμε. Αλλά για τα δικά μας αμαρτήματα». Επίσης νηστεύουμε για να μιμηθούμε τον Κύριο, ο Οποίος ενήστευσε για σαράντα ημερόνυχτα επάνω στο Σαραντάριον Όρος.

Πηγή

Θα ήθελα να ξεκινήσω λέγοντας πως η γνωστή –σχεδόν- σε όλους Σαρακοστή, ή αλλιώς Τεσσαρακοστή, πρωτοεμφανίστηκε και εδραιώθηκε ήδη από τον 4^ο αιώνα μ.Χ. Εν συντομία, πρόκειται για 40 ημέρες (ή 7 εβδομάδες) πριν το Πάσχα, εξού και η ονομασία αυτής. Ένα παρεξηγημένο, θα λέγαμε, σημείο αποτελεί το γεγονός ότι το επίθετο «μεγάλη» δεν αναφέρεται νοηματικά στην έκταση του χρονικού διαστήματος που διαρκεί, αλλά στο πνευματικό της υπόβαθρο, στην σημασία δηλαδή των Παθών.

Η νηστεία κάπου εδώ εμφανίζεται στο προσκήνιο. Νηστεία περί βρώσιμων τροφών και του όλου marketing που τα περικλείει. Και για να είμαστε πιο σαφείς, αναφερόμαστε, φυσικά, σε όλα εκείνα τα προϊόντα που είναι παρασκευασμένα με «νηστίσιμα» τόσο υλικά, όσο και πρώτες ύλες, που μόνο αυτά, δηλαδή, είναι καλό και επιτρεπτό να καταναλώνουμε κατά τη διάρκεια τέτοιων ημερών. Λόγου χάρη το «ταχίνι», που αντικρίζει κάποιος σε κάθε φούρνο -παραδοσιακό ή μη-, και σε κάθε είδος αρτοποιήματος, κέικ, πιτοειδή και σε κουλουράκια. Μολαταύτα, έκαστος πελάτης και αγοραστής δύναται να επιλέξει αυτοβούλως ποιο προϊόν θα ήθελε να αγοράσει και κατά συνέπεια να καταναλώσει, ανεξαρτήτως της εποχής που διανύει. 

Στην άλλη όψη του νομίσματος, νηστεία δεν σημαίνει μονάχα η αποφυγή κατανάλωσης ορισμένων τροφών, όπως κόκκινο κρέας, και αντ’ αυτού την επιλογή άλλων «νηστίσιμων» επιλογών, όπως ταχίνι ή όσπρια. Απεναντίας, υπάρχει και η νηστεία του πνεύματος. Η εκούσια απόφαση να πράττουμε το «κατά το δοκούν», να είμαστε αγαθοί και δίκαιοι άνθρωποι. Αλλά για κάθε κοινωνία δεν είναι αυτό διαφορετικό, με αλλιώτικα μέτρα και σταθμά; Με τα μέλη της να αφομοιώνουν τα ήθη, έθιμα και να προσαρμόζονται ή αντιδρούν αναλόγως; 

Εντός ενός περιβάλλοντος με τοπικούς, χρονικούς ή και ιδεολογικούς (vegans) περιορισμούς, επικρατεί ένας κοινός κώδικας και μια κοινή πορεία πλεύσης, όπου προσλαμβάνουν χαρακτηριστικά για τα οποία έπειτα είναι φορείς οι ίδιοι. Συνεπώς, ως ανθρώπινα και κοινωνικά όντα, επηρεαζόμαστε από τα δρώμενα. Άρα, επιλέγουμε πραγματικά οι ίδιοι πως και τι πράττουμε; Και αν ναι, για τους τολμηρούς, τότε σε ποιο βαθμό;

Αικατερίνη Συμφέρη
Θεολόγος-Εκπαιδευτικός

Πιστεύω πολλοί από εμάς μετά την Τσικνοπέμπτη ξεκινήσαμε να μετράμε αντίστροφα για την δεύτερη μεγαλύτερη γιορτή του χρόνου. Το Πάσχα.

Μέχρι όμως την Κυριακή της Αναστάσεως αρκετοί Χριστιανοί αποφασίζουν να ακολουθήσουν την νηστεία της Μεγάλης Τεσσαρακοστής. Η νηστεία αυτή ξεκινά την Καθαρά Δευτέρα και τελειώνει το Μεγάλο Σάββατο τα μεσάνυχτα μετά την Ανάσταση. Άλλοι πάλι δεν μπαίνουν καν στον κόπο να προσπαθήσουν να νηστέψουν ισχυρίζονταν πως τους είναι πολύ δύσκολο να κόψουν το κρέας.

Γιατί όμως να μπούμε σε αυτή την μακροχρόνια διαδικασία της νηστείας;

Καταρχάς, δεν είναι μια πρακτική που περιορίζει μόνο τη διατροφή μας. Θεωρείται μέσο και όπλο πνευματικό. Πρέπει δηλαδή να συμμετέχει σε αυτήν ο άνθρωπος σωματικά και ψυχικά. Άρα όσοι δεν είναι πραγματικά έτοιμοι ή δεν επιχειρούν να προσπαθήσουν.

Η νηστεία λοιπόν ορίζεται όλη η διάθεση του ανθρώπου να συμμετέχει στα Σωτήρια Πάθη του Χριστού. Είναι μια κίνηση του ατόμου να αδειάσει από οτιδήποτε δεν θυμίζει Θεό είτε αυτό είναι στην μορφή τροφής είτε είναι μορφή συναισθημάτων, κακών σκέψεων, ανήθικων πράξεων.

Πολλοί πιστεύουν πως είναι μόνο μια διαδικασία στέρησης τροφής. Δεν είναι όμως, γιατί εκτός από τα πνευματικά οφέλη που μας προσφέρει η νηστεία, είναι αποδεδειγμένο επιστημονικά πως προσφέρει πάμπολλα οφέλη για την υγεία. Έχει φανεί πως άτομα που ακολουθούν πιστά τις επίσημες νηστείες έχουν μειωμένη χοληστερόλη, λιγότερο σωματικό βάρος και μικρότερο κίνδυνο ανάπτυξης καρκίνου.

Το ερώτημα είναι: Mα όταν νηστεύουμε δεν τρώμε πολλούς υδατάνθρακες άρα μπορεί να αυξηθεί το βάρος μας;

Η απάντηση είναι πως όχι. Μπορεί η νηστεία της Τεσσαρακοστής να είναι απαλλαγμένη από κορεσμένα λίπη ( βούτυρα ) , ψάρια , ζωικά προϊόντα ( κρέας , κοτόπουλο, αυγά) και γαλακτοκομικά προϊόντα (γάλα, γιαούρτι, τυριά) . Είναι όμως πλούσια σε μονοακόρεστα λίπη ( ελιές , ελαιόλαδο), πολυακόρεστα λίπη ( ξηροί καρποί ) , θαλασσινά , αμυλούχα , φρούτα, λαχανικά και όσπρια. Όταν όλα αυτά συνδυαστούν σωστά και σε σωστές ποσότητες δεν μπορεί το βάρος να αυξηθεί. Ωστόσο ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δοθεί στα άτομα που έχουν υψηλές ποσότητες ουρικού οξέος και στα άτομα με σακχαρώδη διαβήτη.  Αν δοθεί έμφαση σε αυτά τα άτομα στην αποφυγή υπερβολικών ποσοτήτων λαδιού και αμύλου, στους σωστούς συνδυασμούς αμυλούχων τροφίμων και στην παράλληλη αύξηση της σωματικής δραστηριότητα όχι μόνο τα άτομα αυτά δεν θα έχουν κανένα πρόβλημα αλλά θα επιτύχουν και καλύτερη ρύθμιση.

Τι επιτρέπονται και τι απαγορεύονται;

Επιτρέπεται η κατανάλωση: 

• ελιών και ελαιολάδου ( πηγή μονοακόρεστου λίπους , βιταμίνης Ε και Α , καροτενοειδών , σιδήρου κτλ) ΜΟΝΟ ΣΑΒΒΑΤΟ ΚΑΙ ΚΥΡΙΑΚΗ
• οσπρίων ( πηγή φυτικών ινών , πρωτεΐνες χαμηλής βιολογικής αξίας)
• διάφορα λαχανικά εποχής μαγειρεμένα ή σε σαλάτα ( πηγή φυτικών ινών , βιταμινών)
• ξηροί καρποί ( πηγές φυτικών πρωτεϊνών , φυτικών ινών , ασβεστίου , ω3 λιπαρών οξέων)
• οστρακοειδή και μαλάκια ( χταπόδι , καλαμάρι , γαρίδες , σουπιές , μύδια, στρείδια) ( πηγή πρωτεϊνών , ω3 λιπαρών οξέων)
• χαλβάς ( πηγή βιταμίνης Ε , σιδήρου , ασβεστίου) ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΚΑΤΑΝΑΛΩΝΕΤΑΙ ΜΕ ΜΕΤΡΟ ΓΙΑΤΙ ΠΕΡΙΕΧΕΙ ΛΙΠΑΡΑ ΚΑΙ ΣΑΚΧΑΡΑ
• ταραμά ( πηγή βιταμίνης Α και D, μαγνησίου , καλίου ) ΠΡΟΣΟΧΗ ΓΙΑΤΙ ΠΕΡΙΕΧΕΙ ΠΟΛΥ ΑΛΑΤΙ ΚΑΙ ΘΕΡΜΙΔΕΣ
• σόγια ( πηγή πολυακόρεστων λιπαρών , ω3 , πρωτεΐνες υψηλής βιολογικής αξίας , φυτικές ίνες)
• γάλα αμυγδάλου ή γάλα καρύδας ( πηγή ασβεστίου , πρωτεϊνών )

*το ψάρι επιτρέπεται μόνο 25^η Μαρτίου και την Κυριακή των Βαΐων 

Απαγορεύεται η κατανάλωση:

• Κρέατος ( κοτόπουλο , χοιρινό , αρνί , μοσχάρι κτλ)
• Γαλακτοκομικών προϊόντων ( τυριά , γάλα , γιαούρτι)
• Αβγών
• Ψαριών
• Αλκοολούχων ποτών

*ο οίνος επιτρέπεται μόνο Σάββατο και Κυριακή

Κλείνοντας θα ήθελα να τονίσω πως νηστεύοντας προσφέρουμε στον οργανισμό μας αποτοξίνωση γιατί υπάρχει αποχή από ζωικά λίπη, αποχή από γλυκές και επεξεργασμένες τροφές , περισσότερες φυτικές ίνες και  περισσότερη κατανάλωση φρούτων. Έτσι καταλήγουμε πως η νηστεία δεν είναι μόνο για να μας φέρει πιο κοντά στην δύναμη που ονομάζεται Θεός αλλά για να μας προσφέρει πάμπολλα οφέλη στον οργανισμό μας. Φυσικά δεν πρέπει να ξεχνάμε πως και η κατανάλωση των νηστίσιμων φαγητών πρέπει να γίνεται ανάλογα με τις ημερήσιες διατροφικές μας απαιτήσεις. Φροντίστε να τρώτε ποικιλία από αυτά που αναφέραμε σε κανονικές μερίδες και μην φοβάστε πως μπορεί να έχετε ελλείψεις σε πρωτεΐνη, σίδηρο , ασβέστιο.

 Καλή Τεσσαρακοστή!!

Κωνσταντίνου Ουρανία
Διαιτολόγος – Διατροφολόγος ΔΙΠΑΕ Θεσσαλονίκης
Επί Πτυχίου