Buona sera, signore e signori, e buona sera anche ai miei amici!Όσο μου επιτρέπει η βασική γνώση ιταλικών , σας μεταφέρω μέχρι την μαγευτική Ιταλία, με σκοπό να γνωρίσετε τους θησαυρούς που κρύβει . Πανέμορφα τοπία , συνδυασμένα με τα αξιοθέατα που προσφέρει η χώρα αυτή , χωρίς φυσικά να παραλείψουμε την υπέροχη τοπική κουζίνα με τις… εκπλήξεις που κρύβει ! Ήρθε η ώρα , όμως να γνωρίσουμε μερικά πράγματα για την γειτονική μας χώρα . Είναι η χώρα με τα περισσότερα μνημεία πολιτιστικής κληρονομιάς, τα οποία φτάνουν τα 47.Αποτελεί τον μεγαλύτερο παραγωγό κρασιού του κόσμου. Το Βατικανό, που αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της Ιταλίας, είναι το μοναδικό έθνος που κλειδώνει τις πύλες του το βράδυ. Οπότε, ξεχάστε ό,τι σκέψεις είχατε να μπείτε ….παράνομα για να θαυμάσετε την Καπέλα Σιξτίνα ! Με 150 χιλιάδες φοιτητές, το Πανεπιστήμιο της Ρώμης είναι το μεγαλύτερο της Ευρώπης. Όμως , αξίζει να σημειωθεί , ότι με έτος ίδρυσης το 1088, το Πανεπιστήμιο της Μπολόνια είναι το παλαιότερο του κόσμου που βρίσκεται ακόμη σε λειτουργία. Επιπλέον, η Ιταλία είναι η πιο επιτυχημένη χώρα της Ευρώπης στον ομαδικό αθλητισμό. Τρίτη σε Τσάμπιονς Λιγκ, πρώτη (μαζί με τη Γερμανία) σε Μουντιάλ, πρώτη (μαζί με την Ισπανία) σε Ευρωλίγκες, δεύτερη (πίσω απ’ τη Ρωσία) στο Champion’s League του βόλεϊ κτλ.

Ας πάρουμε , λοιπόν , μια γεύση από …ιταλική φινέτσα!

1. Πύργος της Πίζας

To πιο in αρχιτεκτονικό μνημείo της Ιταλίας είναι πόλος έλξης εκατοντάδων τουριστών κάθε χρόνο. Βρίσκεται πίσω από το ναό και αποτελεί την τρίτη παλαιότερη κατασκευή στην Πλατεία του Ντουόμο, της Πίζας, μετά τον καθεδρικό ναό και το κυκλικού σχήματος Βαπτιστήριο. Η κατασκευή του ξεκίνησε το 1174 και ολοκληρώθηκε το 1350 και  εμπνευστής του ήταν ο αρχιτέκτονας Μπονάνο ντι Πίζα. Είναι φυσικά γνωστό … για την κλίση του !

2. Πομπηία

Χτίστηκε τον 5ο αιώνα π.Χ. από τους Έλληνες στις ακτές της Καμπανίας στους πρόποδες του Βεζούβιου, κοντά στη Ρώμη. Η Πομπηία έπεσε στα χέρια των Ρωμαίων και είχε επηρεαστεί πολύ από τον ελληνορωμαϊκό πολιτισμό. Η τοποθεσία της και το κλίμα της ήταν περίφημα, πράγμα που την έκανε το καλύτερο θέρετρο της αρχαίας Ρώμης. Πολλοί πλούσιοι Ρωμαίοι είχαν χτίσει πάνω στους σκεπασμένους με αμπέλια λόφους της, όμορφες εξοχικές επαύλεις, τις οποίες στόλιζαν με διάφορα έργα τέχνης.Tο 62 μ.Χ. έγινε ένας σφοδρότατος σεισμός, που συντάραξε την ωραία και πλούσια αυτή πόλη. Αλλά ο σεισμός αυτός δεν ήταν παρά το προμήνυμα για την ολοσχερή καταστροφή της.

Πράγματι λίγα χρόνια αργότερα, στις 24 Αυγούστου του 79 μ.Χ., μετά από μια φοβερή έκρηξη του Βεζούβιου , ένα τεράστιο κύμα από στάχτη έθαψε τα πάντα, μέσα σε λίγες ώρες, την εύθυμη, σπάταλη και πανέμορφη ρωμαϊκή πόλη. Στην αρχή σηκώθηκε ένα φοβερό σύννεφο από στάχτη, η οποία σκέπασε την πόλη σε ύψος ενός μέτρου. Μόλις αντιλήφθηκαν οι κάτοικοι της Πομπηίας τη θεομηνία, άρχισαν να τρέπονται σε φυγή, παίρνοντας ο καθένας ό,τι μπορούσε να προφτάσει τις συνταρακτικές εκείνες στιγμές. Πολλοί όμως άλλαξαν γνώμη και ξαναγύριζαν αλλά τους έπιανε παραλυσία από τον πανικό. Η παλαιά πόλη είχε ξεχαστεί και κανείς δεν ήξερε την ύπαρξή της. Πρώτη ανακάλυψη τμήματος της Πομπηίας έγινε το 1592 τυχαία, κατά τις εργασίες για την κατασκευή του υπόγειου υδραγωγείου της πόλης Τόρε Ανουντσιάτα που βρίσκεται εκεί κοντά. Τότε βρέθηκαν πολλά σημαντικά αντικείμενα, που μαζί με όσα ανακάλυψαν σε κατοπινές ανασκαφές ,αποτελούν σήμερα έναν πραγματικό θησαυρό τέχνης. Οι ανασκαφές έφεραν την Πομπηία ζωντανή στα μάτια μας, αποκαλύπτοντας πολλές λεπτομέρειες της καθημερινότητας των κατοίκων της. Διασώθηκαν, προστατευμένες απ’ τη φθορά του χρόνου, όλες οι πλούσιες επαύλεις, με τις πολυάριθμες τοιχογραφίες τους, η αγορά, οι πολυάριθμοι ναοί, το μικρό και το μεγάλο θέατρο , οι αψίδες, οι κρήνες, τα καταστήματα, τα ιδιωτικά σπίτια. Διασώθηκαν και λεπτομέρειες που μας δείχνουν τον ξαφνικό θάνατο της πόλης, από την καθημερινή ζωή που διακόπηκε απότομα. Άνθρωποι που έτρωγαν ξαπλωμένοι στα ανάκλιντρα, άνθρωποι που πνίγηκαν απ’ τις αναθυμιάσεις προσπαθώντας να ξεφύγουν απ’ το φριχτό θάνατο. 

3. Καθεδρικός ναός της Φλωρεντίας

Ο Καθεδρικός ναός της Φλωρεντίας ή Σάντα Μαρία ντελ Φιόρε είναι ο καθεδρικός ναός της Φλωρεντίας . Η κατασκευή του άρχισε το 1296 σε γοτθικό ρυθμό και ολοκληρώθηκε δομικά το 1436. Το εξωτερικό του ναού είναι καλυμμένο με πολύχρωμες μαρμάρινες πλάκες σε διάφορες αποχρώσεις του γκρι και του ροζ, χωρισμένες με λευκό. Το συγκρότημα του καθεδρικό βρίσκεται στην Πιάτσα ντελ Ντουόμο και περιλαμβάνει επίσης το Βαπτιστήριο και το καμπαναριό του Τζιόττο. Τα τρία κτίρια είναι τμήμα του Μνημείου Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO που περιλαμβάνει το ιστορικό κέντρο της Φλωρεντίας και αποτελεί μείζον τουριστικό αξιοθέατο της . Ο ναός είναι ένας από τους μεγαλύτερους στην Ιταλία και ο τρούλος ήταν μέχρι την ανάπτυξη νεότερων δομικών υλικών στη σύγχρονη εποχή ο μεγαλύτερος στον κόσμο. Παραμένει ο μεγαλύτερος τρούλος που έχει κατασκευαστεί από τούβλα. Ο καθεδρικός είναι η έδρα της ρωμαιοκαθολικής αρχιεπισκοπής της Φλωρεντίας.

4. Κεντρική Πλατεία της Σιένα

Η κεντρική πλατεία της Σιένα, Piazza del Campo, είναι μία από τις ιστορικότερες πλατείες της Ιταλίας και μία από τις μεγαλύτερες μεσαιωνικές πλατείες της Ευρώπης, γνωστή για την ομορφιά και την αρχιτεκτονική της. Γύρω της στέκουν τα παλάτια Palazzo Pubblico και Torre del Mangia καθώς και η Fonte Gaia (“Η πηγή της χαράς”), ένα μαρμάρινο σιντριβάνι που κατασκευάστηκε το 1419, διακοσμημένο με διάφορα ανάγλυφα που αναπαριστούν την Παναγία. Στην Piazza del Campo λαμβάνει χώρα το σημαντικότερο γεγονός της πόλης, το λεγόμενο “Palio di Siena”, μία ιστορική ιπποδρομία που έχει τις ρίζες της στο μεσαίωνα και πραγματοποιείται κάθε χρόνο στις 2 Ιουλίου και στις 16 Αυγούστου, προσελκύοντας χιλιάδες επισκέπτες από όλο τον κόσμο.

5. Βενετία

Η Βενετία είναι πόλη της Ιταλίας χτισμένη πάνω σε μια ομάδα 118 μικρών νησιών που χωρίζονται από κανάλια και ενώνονται μεταξύ τους με γέφυρες. Η Βενετία είναι φημισμένη για την ομορφιά της τοποθεσίας της, την αρχιτεκτονική της και τα έργα τέχνης της. Ολόκληρη η πόλη είναι καταγεγραμμένη ως Μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς, μαζί με τη λιμνοθάλασσά της.Το όνομα προέρχεται από τον αρχαίο λαό των Βένετων, που κατοίκησαν την περιοχή από τον 10ο αιώνα π.Χ. Η πόλη υπήρξε στην ιστορία πρωτεύουσα της Δημοκρατίας της Βενετίας. Είναι γνωστή ως «Γαληνοτάτη», «Βασίλισσα της Αδριατικής», «Πόλη του Νερού», «Πόλη των Μασκών», «Πόλη των Γεφυρών», «Επιπλέουσα Πόλη» και «Πόλη των Καναλιών». Η πόλη απειλείται συχνά από πλημμυρικές παλίρροιες από την Αδριατική από το φθινόπωρο μέχρι τις αρχές της άνοιξης. Η Βενετία υπήρξε επίσης η έδρα πολλών διάσημων συνθετών στην περίοδο του μπαρόκ, όπως ο Αντόνιο Βιβάλντι, ο Ιπολίτο Τσιέρα, ο Τζιοβάννι Πίκι και ο Τζιρολκάμο ντάλα Κάζα, για να αναφέρουμε μερικούς. Μια λέξη θα σας πω για αυτό το μοναδικό στολίδι : ΚΑΡΝΑΒΑΛΙ!!!

6. Η σκάλα του Μιλάνου

Η Σκάλα του Μιλάνου, είναι ένα από τα πιο διάσημα οπερατικά θέατρα στον κόσμο και είναι γνωστό ως Ο ναός της όπερας. Πήρε την ονομασία της από την ομώνυμη πλατεία του Μιλάνου όπου και βρίσκεται, την Piazza della Scala. Τα κύρια καλλιτεχνικά δρώμενα του θεάτρου, είναι η όπερα, οι παραστάσεις μπαλέτου και οι συναυλίες κλασικής μουσικής. Η Σκάλα του Μιλάνου γνώρισε την πρώτη της μεγάλη ακμή κατά την περίοδο του μεσοπολέμου, καθώς έκαναν την εμφάνισή τους τα μεγαλύτερα ονόματα της εποχής. Μια επίσκεψη αξίζει επίσης και το μουσείο της, που υπόσχεται να σου μάθει τα πάντα για την ιστορία της.

7. Κολοσσαίο

Το Φλάβειο Αμφιθέατρο, από τον μεσαίωνα γνωστό ως το Κολοσσαίο ήταν ένα αμφιθέατρο της Αρχαίας Ρώμης. Βρίσκεται στη ΝΑ. πλευρά της Ρωμαϊκής Αγοράς .Το Κολοσσαίο άρχισε να κατασκευάζεται στην εποχή του Βεσπασιανού το 72 μ.Χ., συνεχίστηκε την εποχή του Τίτου και ολοκληρώθηκε όταν ήταν αυτοκράτορας ο Τίτος, το 80 μ.Χ. Ονομαζόταν Αμφιθέατρο των Φλαβίων, από το όνομα της δυναστείας των αυτοκρατόρων που το έχτισαν. Για να κατασκευαστεί, εργάστηκαν χιλιάδες Ιουδαίοι αιχμάλωτοι που είχαν συλληφθεί από τον Τίτο μετά την καταστροφή των Ιεροσολύμων. Πήρε το όνομά του από το κολοσσιαίο άγαλμα του Νέρωνα (Ο Κολοσσός), που βρισκόταν στην τοποθεσία που χτίστηκε. Στο Κολοσσαίο πραγματοποιούνταν αγώνες με ελεύθερη είσοδο, οι οποίοι διοργανώνονταν από τους αυτοκράτορες για να αυξάνουν την δημοτικότητά τους. Οι αγώνες διαρκούσαν μία μέρα ή και περισσότερες. Ξεκινούσαν με κωμικές πράξεις και εξωτικά ζώα, και ολοκληρώνονταν με τις μονομαχίες μεταξύ ζώων και μονομάχων, ή μόνο μεταξύ μονομάχων. Οι μονομάχοι ήταν αιχμάλωτοι πολέμου ή δούλοι. Το 80 μ.Χ. πραγματοποιήθηκαν τα εγκαίνια του Κολοσσαίου, με αγώνες που διήρκεσαν συνολικά 100 ημέρες. Το Κολοσσαίο λειτούργησε για περίπου 400 χρόνια, με μια διακοπή μεταξύ των ετών 217-238 μ.Χ., εξαιτίας ενός κεραυνού που κατέστρεψε μεγάλο τμήμα του. Μετά από σεισμούς και λεηλασίες κατά την διάρκεια των αιώνων αποτελεί σήμερα ένα από τα δημοφιλέστερα τουριστικά αξιοθέατα της σύγχρονης Ρώμης

8. Φοντάνα Ντι Τρέβι

Η Φοντάνα ντι Τρέβι είναι σιντριβάνι στην περιοχή Τρέβι στη Ρώμη, στην Ιταλία. Είναι το μεγαλύτερο μπαρόκ σιντριβάνι της πόλης ύψους 25,9 μέτρων και πλάτους 49 μέτρων. Σχεδιάστηκε από τον Ιταλό αρχιτέκτονα Νικόλα Σάλβι και ολοκληρώθηκε από τον Πιέτρο Μπράτσι.

9. Καπέλα Σιξτίνα

Η Καπέλα Σιξτίνα ή Παρεκκλήσιο του Σίξτου είναι παρεκκλήσιο του Αποστολικού Παλατιού, της επίσημης κατοικίας του Πάπα, στην πόλη του Βατικανού. To αρχικό Μεγάλο Παρεκκλήσιο ανακαινίστηκε το 1477-1480 από τον Πάπα Σίξτο Δ΄ , στον οποίο οφείλει και το όνομά του. Από τότε η Καπέλα Σιστίνα έγινε χώρος για θρησκευτικές και διοικητικές δραστηριότητες. Στην εποχή μας είναι το μέρος σύσκεψης του συλλόγου των καρδιναλίων για την εκλογή του νέου πάπα. Η φήμη του παρεκκλησίου οφείλεται στις νωπογραφίες που κοσμούν το εσωτερικό του, πρωτίστως του Μιχαήλ Αγγέλου, ο οποίος φιλοτέχνησε την οροφή του (1508-1512) και τον τοίχο του βωμού (1534-1541).

10. Πλατεία Αγίου Πέτρου

Η Πλατεία του Αγίου Πέτρου είναι μία μεγάλη πλατεία που βρίσκεται ακριβώς μπροστά από τον επιβλητικό ομώνυμο ναό, τη Βασιλική του Αγίου Πέτρου στο Βατικανό, το ανεξάρτητο παπικό κράτος μέσα στην πόλη της Ρώμης.

Στο κέντρο της πλατείας βρίσκεται ένας αιγυπτιακός οβελίσκος που υψώθηκε στη σημερινή του θέση το 1586. Υπάρχει επίσης ένα γρανιτένιο σιντριβάνι του Μπερνίνι, έργο του 1675. Η Πλατεία του Αγίου Πέτρου έχει μέγιστο πλάτος 240 μέτρων, ενώ το μέγιστο μήκος της φτάνει τα 340 μέτρα.

11. Στάντιο Σαν Πάολο

Το Στάντιο Σαν Πάολο είναι ένα αθλητικό γήπεδο πολλαπλών χρήσεων στο ευρισκόμενο δυτικά προάστιο της Φουοριγκρότα στην Νάπολι της Ιταλίας, ενώ είναι το τρίτο μεγαλύτερο ποδοσφαιρικό γήπεδο στην Ιταλία πίσω από το Σαν Σίρο και το Στάδιο Ολίμπικο. Για τους Θερινούς Ολυμπιακούς Αγώνες του 1960 στη Ρώμη, φιλοξένησε τα προκριματικά του τουρνουά ποδοσφαίρου. Αυτό το καιρό χρησιμοποιείται κυρίως για ποδοσφαιρική χρήση και αποτελεί έδρα της Νάπολι. Το γήπεδο κατασκευάστηκε το 1959, ενώ υπέστη σημαντικά έργα ανακαίνισης το 1989 ενόψει του Παγκοσμίου Κυπέλλου του 1990. Σημείωση: στο στάδιο αυτό ντιμπλάρει , μαγεύοντας τα πλήθη , ο Λορέντζο Ινσίνιε!

12. Στάδιο Ντέλλε Άλπι

Το Στάδιο Ντέλλε Άλπι ήταν ποδοσφαιρικό και αθλητικό στάδιο στο Τορίνο της Ιταλίας και αποτελούσε την έδρα της Γιουβέντους και της Τορίνο από το 1990 ως το 2006. Στα ελληνικά το όνομα του σταδίου σημαίνει “Στάδιο των Άλπεων”, λόγω της κοντινής απόστασης των Άλπεων από το Τορίνο. Το γήπεδο κατεδαφίστηκε το 2006 και στη θέση του χτίστηκε το Στάδιο Γιουβέντους, που εγκαινιάστηκε το 2011. Θα έχετε , λοιπόν , την ευκαιρία να δείτε από κοντά το καινούριο γήπεδο της …μεγάλης κυρίας !

Αριάδνη Εμμανουηλίδου

O Απρίλιος δεν είναι μήνας άμοιρος εορτασμών, καθώς πριν από το χαρμόσυνο κήρυγμα της Αναστάσεως οι απανταχού της γης ορθόδοξοι εορτάζουν τα θεία Πάθη, σε μια σκηνή των οποίων αποφασίσαμε να αφιερώσουμε τις  εορταστικές Ιστορίες από…

Για τα τέσσερα γλυπτά του Μιχαήλ Αγγέλου, τις τέσσερις Pietà, συγκινητική απεικόνιση της Μητέρας με τον νεκρό Μονογενή της θα κάνουμε λόγο. Θείο Πάθος και Τέχνη συνεργούν για να φέρουν την πολυπόθητη Ανάσταση ακόμη πιο κοντά μας.

Η Pietà (Πιετά) στη δυτική παράδοση είναι μια εικαστική αναπαράσταση της Παναγίας που κρατάει στην αγκαλιά της τον νεκρό γιο Της που μόλις έχει αποκαθηλωθεί από τον σταυρό. Η λέξη Pietà στα ιταλικά έχει διπλή σημασία ευσέβεια/ευλάβεια θρησκευτική, καθώς και εκείνη της θλίψης και του οίκτου. Η Pietà είναι ένα από τα προσφιλέστερα θρησκευτικά θέματα στη Δυτική ζωγραφική και γλυπτική. Τα δύο πρόσωπα του δράματος, Παναγία και Ιησούς, είναι ‒ως επί το πλείστον‒ οι μοναδικοί πρωταγωνιστές μιας σκηνής όπου η ένταση του Πάθους είναι κάτι παραπάνω από συναισθηματικά ανιχνεύσιμη.

Δεν θα πρέπει λοιπόν να ταυτίζουμε την Αποκαθήλωση ή Κατάβαση από τον Σταυρό, όπου απεικονίζονται και άλλα πρόσωπα, με την Πιετά όπου όλη η σκηνή «ανοίγεται» για να δεχτεί τον βαθύτατο πόνο της μητέρας για τον νεκρό γιο της. Το επεισόδιο αυτό, όπως τονίζουν και οι ιστορικοί της τέχνης, δεν αναφέρεται στα επίσημα, τα αναγνωρισμένα από την Εκκλησία, Ευαγγέλια, αλλά μνημονεύεται στα Απόκρυφα. Φαίνεται ότι το θέμα έχει τις ρίζες του στους αρχαίους πολιτισμούς και παραπέμπει στις ιεροτελεστίες της ταφής των Αιγυπτίων και στις μοιρολογίστρες που συμμετείχαν* καθώς και στην ελληνική μυθολογική παράδοση όπου το θέμα της πονεμένης μητέρας όπως η Νιόβη** ή η Ανδρομάχη, που θρηνούν για τα αδικοχαμένα παιδιά τους, έχουν αφήσει ανεξίτηλα ίχνη και στην τέχνη αυτήν καθαυτή αλλά και στη λογοτεχνία.

Ο Οβίδιος, μάλιστα, στις Μεταμορφώσεις του χρησιμοποιεί τον όρο Mater orba (τεθλιμμένη, συντετριμμένη) για τη χαροκαμένη Εκάβη. Η Νιόβη, που θεωρείται το μυθολογικό αρχέτυπο της χαροκαμένης μητέρας, και άλλες ηρωίδες της μυθολογίας αφήνουν τη θέσης τους, στον χριστιανικό πλέον κόσμο, στη Mater dolorosa (πονεμένη μητέρα στα λατινικά), την Παναγία που ενέπνευσε με τον θρήνο Της τους μεγαλύτερους καλλιτέχνες από την Αναγέννηση μέχρι τι μέρες μας. Οι πιο παλιές Pietà βρίσκονται στην Ιταλία και τη Γερμανία και γνωρίζουν πραγματική άνθηση στον 14ο και 15ο αιώνα, για να φτάσουν στην αποθέωση με τη γνωστή σε όλους μας Pietà του Μιχαήλ Αγγέλου, που βρίσκεται στη βασιλική του Αγίου Πέτρου στο Βατικανό.

Από το Βατικανό στη Φλωρεντία

Ο Μιχαήλ Άγγελος είναι μόλις 25 ετών, το 1499, όταν ο Γάλλος καρδινάλιος Jean Bilieres de Lagraulas τού ζήτησε να φιλοτεχνήσει μια pietà για την εκκλησία του Αγίου Πέτρου. Είναι το πρώτο του γλυπτό της Mater dolorosa, για το οποίο λένε πως αφιέρωσε δύο ολόκληρα χρόνια από τη ζωή του. Ο καρδινάλιος του ζήτησε να βάλει όλη την τέχνη του για να γίνει «το ωραιότερο μαρμάρινο γλυπτό που θα μπορούσε να δει κανείς στη Ρώμη, τόσο τέλειο που κανείς άλλος μεγάλος καλλιτέχνης δεν θα μπορούσε να το ξεπεράσει».

Έτσι και έγινε, μόνο που ο καρδινάλιος δεν αξιώθηκε να δει το έργο γιατί πέθανε το 1499! Σε αντίθεση με το μεσαιωνικό πρόσωπο της Παναγίας, κυριολεκτικά σκαμμένο από τον πόνο, ο αναγεννησιακός καλλιτέχνης επιλέγει να αποδώσει ένα πρόσωπο νεανικό στο οποίο διαφαίνεται η ελπίδα της Ανάστασης. Για το παράδοξο του νεαρού της ηλικίας υπάρχουν διάφορες ερμηνείες. Μια απ’ αυτές είναι πως η νιότη της συμβολίζει την αγνότητά της, καθώς ο ίδιος ο καλλιτέχνης φέρεται να είπε στον βιογράφο του Ασκάνιο Κοντίβι (Ascanio Condivi, Vita di Michelagnolo Buonarroti): 

Δεν ξέρεις ότι οι αγνές γυναίκες μένουν φρέσκες για πολύ περισσότερο χρόνο από αυτές που δεν είναι αγνές; Πόσο μάλλον στην περίπτωση της Παρθένου, που ποτέ δεν είχε βιώσει το παραμικρό λάγνο πάθος που μπορεί να άλλαζε το σώμα της; 

Φιλοτεχνημένη, όπως είπαμε, τον 15ο αιώνα, θεωρείται από τους ειδήμονες το πρώτο μεγάλο γλυπτό μπαρόκ αισθητικής πριν η καλλιτεχνική αυτή έκφραση φτάσει στο απόγειό της έναν αιώνα αργότερα.

Μια άλλη Pietà που αποδίδεται στον μεγάλο αυτόν καλλιτέχνη είναι η περίφημη Pietà di Palestrina (Πιετά Παλεστρίνα) που βρίσκεται σήμερα στη Φλωρεντία (Galleria dell’Accademia) δίπλα από τον Δαβίδ του. Εδώ τα πρόσωπα του δράματος είναι τρία, γιατί μεταξύ μητέρας και γιου παρεμβάλλεται και ο Ιωάννης, στην αγκαλιά του οποίου βρίσκεται το νεκρό σώμα του δασκάλου του, γεγονός που προσδίδει κάτι το «αιρετικό» στο μαρμάρινο αυτό σύμπλεγμα. Πολλοί ισχυρίζονται ότι το έργο είναι μάλλον από χέρι ανώνυμου μαθητή του γλύπτη καθώς προδίδεται από κάποιες ατέλειες στα πόδια του Ιησού. Οι μορφές όμως, έστω και αν είναι από μαθητή, φέρουν τη σφραγίδα του γίγαντα της τέχνης.

Από τη Φλωρεντία στο Μιλάνο

Μια από τις πολλές περιγραφές της άλλης φλωρεντινής Pietà (σύγχρονης περίπου της προηγούμενης), που πολλοί δικαίως άλλωστε ισχυρίζονται πως θα έπρεπε να λέγεται Αποκαθήλωση, μας λέει: Το σώμα υποβαστάζουν η Μαρία Μαγδαληνή από αριστερά και η Παρθένος Μαρία από δεξιά, ενώ πίσω προβάλλει η φιγούρα του Νικόδημου (ή του Ιωσήφ τού από Αριμαθαίας) μυστηριώδης, υπερφυσική και θλιμμένη. Η όλη σύνθεση ξαφνιάζει τον παρατηρητή, με την ελευθερία που δείχνει να έχει πάρει ο καλλιτέχνης στη διαπραγμάτευση των θεμάτων της προοπτικής.

Ο Νικόδημος, στον οποίο ο Μιχαήλ Άγγελος έχει δώσει τα δικά του χαρακτηριστικά, επιβάλλεται με τις διαστάσεις του πάνω στις άλλες φιγούρες του έργου, ενώ η Μαρία Μαγδαληνή χάνεται σχεδόν κάτω από το χέρι του Χριστού. Πρόκειται για την περίφημη Pietà Bandini με τις τέσσερις μορφές που ο Μιχαήλ Άγγελος άρχισε στα εβδομήντα πέντε χρόνια του και απ’ ό,τι φαίνεται την προόριζε για δικό του ταφικό μνημείο. Όπως και να έχει το πράγμα, η μέθεξη αυτή του καλλιτέχνη στη σκηνή του θρήνου καθιστά το έργο όχι μόνο πιο μυστηριώδες αλλά και πιο ανθρώπινο συνάμα καθότι πλανάται η ιδέα του θανάτου, η θλίψη μπροστά στο αναπότρεπτο και η σύνδεσή τους με την ίδια τη θυσία του Χριστού.

Το έργο βρίσκεται σήμερα στο Museo dell’Opera del Duomo ενώ το κύκνειο άσμα του καλλιτέχνη, η Pietà Rondanini (Πιετά Ροντανίνι, από τη συλλογή του μαρκήσιου Ροντανίνι), βρίσκεται στο Μιλάνο, στο Castello Sforzesco (Κάστρο των Σφόρτσα). Στο μαρμάρινο έργο, που περιορίζεται όπως και εκείνο της νεότητας (Πιετά του Βατικανού) στις δύο μορφές, βρήκε ο θάνατος τον Μιχαήλ Άγγελο! Ξέρουμε με βεβαιότητα από ένα γράμμα του γλύπτη και ζωγράφου Daniele da Voltera στον Leonardo Buonarroti, ανεψιό του Μιχαήλ Αγγέλου, ότι έξι μέρες πριν από τον θάνατό του, στις 18 Φεβρουαρίου 1564, ο τελευταίος εργαζόταν ακόμη με όσες δυνάμεις του είχαν απομείνει για τον ύστατο αυτόν θρήνο. Βαθύτατα μυστικιστικό, το τελευταίο αυτό έργο φέρνει ακόμη πιο κοντά τον καλλιτέχνη, όπως και τον σημερινό θεατή, με το θείο Πάθος και μαρτυρεί για έναν δημιουργό που έχει πλέον «αρνηθεί τα εγκόσμια και η σκέψη του επικεντρώνεται στο θείο», όπως πολύ σωστά επισημαίνει ο ιστορικός της τέχνης Antony Blunt. Με την Pietà Rondanini και την εμφανή στροφή του στο γοτθικό ύφος, ο Μιχαήλ Άγγελος αποτυπώνει στο μάρμαρο τον ωραιότερο ίσως θρήνο της Παναγίας.

 * Εικάζεται ότι η μορφή του αιγυπτιακού γλυπτού (τερακότα) είναι η Ίσις που θρηνεί τον θάνατο του Όσιρι.

** Το μαρμάρινο γλυπτό του Hippolyte Lefèbvre (1897) μαρτυρεί για τις ομοιότητες του θρήνου της μητέρας στην τέχνη τόσο στη θρησκευτική όσο και στη μυθολογική έμπνευση.

Πηγή