..ως κριτική της Πολυπολιτισμικής Εκπαίδευσης

Η πρώτη μορφή αντιρατσιστικής εκπαίδευσης διαμορφώθηκε στην Βρετανία την δεκαετία του 1980 ως αντίδραση στην «απλοϊκότητα» της πολυπολιτισμικής προσέγγισης. Αφετηρία της αποτέλεσε η ριζοσπαστική κριτική που ασκήθηκε στο πολυπολιτισμικό μοντέλο, την βεβαιότητα για τις μεταβολές και τις παραδοχές του για την ετερότητα και τον ρατσισμό που δύναται να επιφέρει η γνώση του πολιτισμού των άλλων στις στάσεις και τις αντιλήψεις των υποκειμένων.

Ως αντίδραση στην πολυπολιτισμική προσέγγιση που εστιάζει στο υποκείμενο και τις συμπεριφορές του, αρχίζει να αναπτύσσεται μια νέα προσέγγιση, η οποία στοχεύει στην ανάδειξη και τον περιορισμό του ρατσισμού και των διακρίσεων που έχουν έναν θεσμικό και συστημικό χαρακτήρα, μια μετατόπιση ενδιαφέροντος από το άτομο, τις συμπεριφορές και τις στάσεις του, στους θεσμούς και τις κοινωνικές δομές, καθώς και τον τρόπο που αυτές αναπαράγουν τον ρατσισμό στην κοινωνία.

Βασική επιδίωξη του πολυπολιτισμικού μοντέλου είναι η άμβλωση ενδεχόμενων συγκρούσεων μεταξύ των ατόμων που προέρχονται από διαφορετικές ομάδες, μέσω της κατανόησης των διαφορών, δηλαδή η ανάπτυξη μιας δημοκρατικής κουλτούρας, που κολπώνει τον σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, της αναγνώρισης του άλλου και την αποδοχή της ισότητας.

Όπως είναι ευρέως γνωστό, ο προσανατολισμός σε μια κοινωνία που διατηρεί την πολιτισμική και γλωσσική της πολλαπλότητα προϋποθέτει τόσο παρεμβάσεις, όσο και αλλαγές που αναφέρονται σε όλο το κοινωνικό σύνολο. Η συλλογιστική της πολυπολιτισμικής προσέγγισης φέρει διττό χαρακτήρα, εστιάζοντας σε αλλοδαπούς και γηγενείς μαθητές.

Ο εμπλουτισμός του προγράμματος σπουδών του σχολείου με στοιχεία από τον πολιτισμό των αλλοδαπών μαθητών πιστεύεται ότι θα ενισχύσει την αυτοαντίληψή τους, γεγονός που θα βελτιώσει τη σχολική τους επίδοση. Αυτή, με την σειρά της, δύναται να επιφέρει ισότητα εκπαιδευτικών ευκαιριών. Απεναντίας, επικεντρώνοντας στους γηγενείς μαθητές, υποστηρίζεται ότι η γνώση του πολιτισμού των ξένων, μέσω της εκπαίδευσης, θα αμβλύνει στερεότυπα και προκαταλήψεις, οδηγώντας έτσι στην καταπολέμηση του ρατσισμού.

Ακριβώς πάνω σε αυτήν την προσέγγιση ασκήθηκε έντονη κριτική ριζοσπαστικού χαρακτήρα, που συνετέλεσε την βάση διαμόρφωσης μιας αντιρατσιστικής εκπαίδευσης. Ένα βασικό στοιχείο -ως αντικείμενο κριτικής- αφορούσε τον τρόπο πρόσληψης της ετερότητας. Πρόκειται για την επικράτηση, στην βάση της επιρροής της σκέψης της Σχολής του Σικάγο, ως το στοιχείο κωδικοποίησης των διαφορών. Η εισαγωγή της έννοιας της εθνότητας στον επιστημονικό λόγο είχε ως αποτέλεσμα την πρόσληψη κάθε μορφής πλουραλισμού ως εθνικοπολιτισμικού. Συνακόλουθα, οδήγησε στην πρόσληψη της πολυπολιτισμικής κοινωνίας ως ενός μοντέλου κοινωνικής οργάνωσης όπου συνυπάρχουν διακριτές και απόλυτα ξεχωριστές ομάδες.

Έντονη κριτική ασκείται και στον τρόπο προσέγγισης της καταπολέμησης του ρατσισμού. Η βασική θέση της πολυπολιτισμικής προσέγγισης προκύπτει από μια θεώρηση του φαινομένου του ρατσισμού ως πρόβλημα που αφορά τα υποκείμενα και την ενδεχόμενη προβληματική τους κοινωνικοποίηση. Καταλήγει, θεωρώντας ότι στην πραγματικότητα αμβλύνει τις αντιστάσεις των μειονοτικών ομάδων, παρέχοντας τους την ψευδαίσθηση της ισότιμης συμμετοχής. Με αυτόν τον τρόπο η κυρίαρχη κοινωνικά πολιτισμικά ομάδα επιτυγχάνει τον κοινωνικό έλεγχο και την αποτροπή των κοινωνικών αγώνων ενάντια στην καταπίεση που υφίστανται οι μειονοτικές ομάδες.

Αικατερίνη Συμφέρη
Θεολόγος-Εκπαιδευτικός-Προπτυχιακή Ιταλικής Φιλολογίας ΑΠΘ

O/η κάθε εγγεγραμμένος/η της κάθε πλατφόρμας καλείται «χρήστης». Μάλιστα, μπορεί να δημιουργηθεί ένας εντελώς εξατομικευμένος ρόλος με πολύ συγκεκριμένα δικαιώματα, όπως θα αναφερθεί στη συνέχεια. Υπάρχει, επίσης, ο ρόλος του επισκέπτη, ο οποίος, δεν έχει πρόσβαση σε ολόκληρη την πλατφόρμα, μα μόνο στα ανοικτά σημεία της, όπου -συνήθως- πρόκειται για το ενημερωτικό υλικό και το δείγμα του μαθήματος που αναρτάται.

Ποιοι είναι, όμως, οι τρεις αυτοί ρόλοι;

1. Ο διαχειριστής / η διαχειρίστρια (administrator). Αποκαλείται, με αυτήν την ονομασία, ο/η χρήστης που έχει επιφορτιστεί εξολοκλήρου το διαχειριστικό κομμάτι της εκπαιδευτικής διαδικασίας. Συνεπώς, έχει τα περισσότερα «δικαιώματα» και μπορεί να επέμβει και να τροποποιήσει όλους τους χώρους της πλατφόρμας. Οφείλει να είναι πολύ καλός/ή γνώστης των τεχνικών παραμέτρων της, ώστε να δύναται να αντεπεξέλθει στις απαιτήσεις της διαχείρισης, δίχως να προκαλεί κωλύματα.

2. Ο εκπαιδευτής / η εκπαιδεύτρια έχει όλα εκείνα τα δικαιώματα που σχετίζονται με τη δημιουργία των μαθημάτων και τα οποία αφορούν την εκ νέου κατασκευή της αρχικής σελίδας, του εκπαιδευτικού υλικού, και, φυσικά, την επικοινωνία και τη διαχείριση των μαθητών. Πιο συγκεκριμένα:

• Ανεβάζει και διαχειρίζεται τα αρχεία που περιέχουν το εκπαιδευτικό υλικό
• Ετοιμάζει το εκπαιδευτικό υλικό μέσα στην ίδια την πλατφόρμα
• Δημιουργεί τεστ αυτοαξιολόγησης και αξιολόγησης με ερωτήσεις ανοικτού και κλειστού τύπου
• Κατανέμει τους μαθητές σε ομάδες ανάλογα με τις ανάγκες των εκπαιδευτικών δραστηριοτήτων
• Ανατροφοδοτεί τους μαθητές με απαντήσεις
• Επικοινωνεί μαζί τους με τον τρόπο που έχει από κοινού προσυμφωνηθεί
• Πραγματοποιεί τηλεδιασκέψεις

3. Ο μαθητής / η μαθήτρια «απολαμβάνει» τα δικαιώματα και τις εργασίες των παραπάνω δύο ρόλων, έχοντας πρόσβαση στο εκπαιδευτικό υλικό που αναρτάται και στα στοιχεία των συμμαθητών / συμμαθητριών, ώστε να επικοινωνεί μαζί τους στο κοινό forum. Δεν έχει την δυνατότητα τροποποιήσεων, αλλά σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να συμμετέχει στη δημιουργία υλικού, δηλαδή να συνδημιουργεί, ανεβάζοντας αρχεία, τα οποία, βέβαια, ελέγχονται και εγκρίνονται πρώτα από τον επιβλέποντα.

Αικατερίνη Συμφέρη
Θεολόγος-Εκπαιδευτικός

Ως χριστιανική θεολογία χαρακτηρίζεται η διδασκαλία των χριστιανικών εκκλησιών, ή μάλλον η εξάσκηση της θεολογίας από χριστιανική άποψη, είτε η μελέτη του Χριστιανισμού θεολογικά.

Ιστορικά η πορεία της χριστιανικής θεολογίας ταυτίζεται με την πορεία της χριστιανικής Εκκλησίας. Πρώτες θεολογικές μαρτυρίες θεωρούνται τα βιβλία της Καινής Διαθήκης, που χάρη στη θεωρούμενη θεοπνευστία, επέχουν ακριβή θέση θεολογικών συγγραμμάτων. Τα Ευαγγέλια είναι μαρτυρίες πίστης, έκφραση βιώματος, κήρυγμα ιεραποστολής και μετάδοσης του χριστιανικού μηνύματος και θεολογική κατήχηση των μελών της Εκκλησίας. Συνάμα υπό το πρίσμα της χριστιανικής διδασκαλίας απέκτησαν νέο θεολογικό νόημα και τα βιβλία της Παλαιάς Διαθήκης, καθώς κηρύττουν τα μέλλοντα που έπονται της Καινής, ενώ η τελευταία έρχεται για να επαληθεύσει και επιβεβαιώσει τα προλεχθέντα της πρώτης.

Τα πρώτα χριστιανικά συγγράμματα που ακολούθησαν ήταν των Αποστολικών Πατέρων, δηλαδή των μαθητών και ακολούθων των ίδιων των Αποστόλων-μαθητών του Ιησού. Με τα περισσότερα εξ αυτών να είναι περιστασιακά και να μην εκθέτουν συστηματικά τη χριστιανική διδασκαλία με ιδιαίτερες θεολογικές αναλύσεις.

Έπονται οι Απολογητές Πατέρες στις αρχές του 2^ου αιώνα. Πρόκειται για χριστιανούς φιλόσοφους και απευθύνονταν κυρίως σε φιλοσόφους και λόγιους. Η προσπάθειά τους έγκειτο στο να ανασκευάσουν τις κατηγορίες Εθνικών και Ιουδαίων κατά των Χριστιανών και να καταδείξουν την αλήθεια της χριστιανικής πίστης. Ακόμη, σε αυτούς οφείλεται το γεγονός ότι ο Χριστιανισμός παρέλαβε όρους και έννοιες της ελληνικής φιλοσοφίας και επηρεάστηκε από αυτή σοβαρά στον τρόπο σύλληψης και διατύπωσης της θεολογικής του διδασκαλίας.

Μέλει σημαντική η συνέχεια, καθώς επηρέασε και κυριάρχησε βαθιά στη σκέψη των στοχαστών και συγγραφέων των επόμενων αιώνων, τιθέμενη στο κέντρο της επιστημονικής και φιλολογικής παραγωγής. Εξ αιτίας της συντριπτικής επικράτησης του Χριστιανισμού στο Δυτικό κόσμο και τη Ρωμαϊκή Ανατολή επηρέασε καταλυτικά τη δυτική διανόηση αντιστοίχως.

Κάποιοι από τους κλάδους της είναι οι εξής: Μελέτη της Βιβλικής Γραμματείας – Λειτουργική – Συγκριτική – Ιστορίας – Εκκλησιαστική Ιστορία – Ηθική θεολογία – Πατρολογία – Πρακτική θεολογία – Δογματική θεολογία (ή συστηματική θεολογία) – Κανονικό Εκκλησιαστικό Δίκαιο.

Οι αρχές σύμφωνα με την χριστιανική θεολογία:

Η κτίση έχει μία συγκεκριμένη αρχή, δηλαδή υπάρχει ένας συγκεκριμένος χρόνος που δημιουργήθηκε από μια δημιουργική αρχή, που είναι ο Θεός. Δεν είναι άναρχα τα ορώμενα. Επίσης, από αυτό εξάγεται ότι η κτίση έχει και συγκεκριμένο τέλος. Όμως, ο άνθρωπος, για να δη και εννοήση τον Θεό, χρειάζεται την κάθαρση της σαρκός από τα πάθη.

Δεύτερη θεολογική αρχή είναι ότι ο κόσμος δημιουργήθηκε εκ του μηδενός, δηλαδή εκ μη υπαρχούσης ύλης. Ο Θεός δημιούργησε τον κόσμο από το μηδέν και όχι από προϋπάρχουσες ιδέες, ούτε από μια προϋφεστώσα ύλη. Με την θέση αυτή κλονίζονται όλες οι ειδωλολατρικές κοσμολογικές αρχές, δηλαδή κλονίζονται τα θεμέλια της κλασσικής μεταφυσικής.

Κατά τον Μέγα Βασίλειο όλες οι τέχνες είναι μεταγενέστερες από τις ύλες. Με αυτόν τον σκοπό δημιούργησε την ύλη, το πύρ, το ύδωρ και τον αέρα και συνέδεσε τα ανόμοια πράγματα με έναν άρρηκτο δεσμό φιλίας σε μια κοινωνία και αρμονία. «Πάντα προστάγματι Θεού εκ του μη όντος εις το είναι παραχθέντα».

Τρίτη θεολογική αρχή είναι ότι ο Θεός διευθύνει τον κόσμο με τις άκτιστες ενέργειές Του. Εν ολίγοις, διευθύνει τον κόσμο προσωπικά. Αυτό είναι σπουδαίο, γιατί δείχνει ότι σε όλη την κτίση υπάρχουν οι ενέργειες του Θεού και, βέβαια, η ουσία του Θεού παραμένει αμέθεκτη από την κτίση. Όχι μόνον όλα δημιουργήθηκαν με την άκτιστη ενέργεια του Θεού, αλλά και όλα κατευθύνονται από την δύναμη Του.

Τετάρτη θεολογική αρχή είναι ότι η κτίση δεν είναι αυτοσκοπός, αλλά επειδή δημιουργήθηκε από τον Θεό και διευθύνεται από την άκτιστη ενέργειά Του, για αυτό είναι ανάγκη ο άνθρωπος να ανάγει τον νου του από τα ορώμενα στα αόρατα, από την κτίση στον δημιουργό. Ώστε, με επίκληση του φωτισμού, να δύναται ο άνθρωπος να φθάσει στην αίσθηση του μεγαλείου του Θεού.

Πέμπτη θεολογική αρχή. Με τα διάφορα φαινόμενα που εκτυλίσσονται στην κτίση, όπως η συμπεριφορά των ζώων, πτηνών και εντόμων οδηγεί την σκέψη σε πνευματικές διδασκαλίες που έχουν σκοπό να βοηθήσουν τον άνθρωπο να ωφελείται πνευματικά. Κατά αυτήν την διδασκαλία γίνεται αντιληπτό ότι οι άγιοι δεν περικλείουν την ζωή τους μέσα στην ιστορία, αλλά την επεκτείνουν και στην εσχατολογία, ή, για να ακριβολογήσουμε, κάτι που ρυθμίζει και το ιστορικό γίγνεσθαι.

Η αποδεικτική μέθοδος των ησυχαστών Πατέρων που έχει σχέση με τα πράγματα, την εμπειρία, αναφέρεται στην πορεία του ανθρώπου προς την θέωση. Ενώ, σε άλλο επίπεδο κινείται η θεογνωσία, δηλαδή το τελεολογικός χαρακτήρας και ο σκοπός της θεολογίας. Χρησιμοποιεί διπλή μεθοδολογία για τον Θεό και την κτίση, δηλαδή με την λογική ερευνά την κτίση, την φύση των όντων, μελετά τα φυσικά φαινόμενα, ενώ με τον νου, ο οποίος καθαρίζεται και φωτίζεται αποκτά την γνώση του Θεού. Επομένως, η μέθοδος για την γνώση του Θεού είναι η εμπειρία. Βέβαια, από τις εκκλησίες της Ανατολής χαρακτηρίζεται η ιδιαίτερη κατάσταση του ανθρώπου, ο οποίος δεχόμενος την αγιαστική χάρη, δηλαδή το φωτισμό, του Αγίου Πνεύματος, εκφράζει με τη μαρτυρία του το λόγο και φυσικά η ενέργεια του Θεού που ζωοποιεί τον κόσμο και βοηθά τον άνθρωπο να υπερβεί την κτιστότητα και την θνητότητά του. Έτσι με ο φωτισμός από την θεία Χάρη απλώς υποβοηθά την λογική του ανθρώπου να κατανοήσει τις έννοιες και τα κείμενα.

Οι μεγάλοι Πατέρες της Εκκλησίας, υπήρξαν θεολόγοι μέσα από την εμπειρία της αποκαλύψεως και έγιναν επιστήμονες μέσα από την μελέτη και την επιμελή σπουδή της ανθρώπινης επιστήμης. Στην Ορθόδοξη Εκκλησία προσδοκόνται «καινοί ουρανοί και γήν καινήν».

Αικατερίνη Συμφέρη
Θεολόγος-Εκπαιδευτικός

Μια δασκάλα στην Αμερική αποφάσισε να βοηθήσει τους μαθητές της να ανοιχτούν και να μιλήσουν για τα προβλήματά τους έτσι ώστε να έρθουν όλοι κοντά μεταξύ τους και να τους διδάξει πως πρέπει να κατανοούμε και να αποδεχόμαστε τον διπλανό μας γιατί δεν ξέρουμε ποτέ τι μπορεί να κουβαλά μέσα του.

“Χθες ήταν πιθανώς μια από τις πιο σημαντικές μέρες που έζησα ποτέ στο σχολείο.

Ζήτησα από τους μαθητές μου να γράψουν σε ένα κομμάτι χαρτί τι τους ενοχλούσε, τι τους χαλούσε τα κέφια, τι ήταν βαρύ στην καρδιά τους, τι τους έβλαπτε, κ.λπ. Φυσικά ανώνυμα. Έπειτα έπρεπε να βάλουν το χαρτάκι μέσα σε μια σακούλα. Σε δεύτερη φάση, ανακατέψαμε τα χαρτιά και ο καθένας πήρε από ένα για να διαβάσει τυχαία τη φράση καποιου συμμαθητή του – φυσικά κανείς δεν ήξερε ποιανού είναι.

Πράγματα όπως αυτοκτονία, γονείς στη φυλακή, ναρκωτικά στην οικογένειά τους, το να πεθαίνει κάποιος γονιός, αρρώστιες, ακούστηκαν όλα. Κάποια παιδιά έβαλαν τα κλάματα, κάποιοι θέλησαν να πουν ποιο χαρτάκι αντιστοιχούσε σε αυτούς, 

Ήταν μια απίστευτα δύσκολη (ψυχολογικά) μέρα, αλλά πιστεύω ακράδαντα ότι τα παιδιά μου θα κρίνουν λίγο λιγότερο, θα αγαπήσουν λίγο περισσότερο και θα συγχωρήσουν λίγο πιο γρήγορα. 

Αυτή η σακούλα κρέμεται στην πόρτα της τάξης για να τους υπενθυμίσει ότι όλοι κουβαλάμε το δικό μας χαρτάκι με το δικό μας βάσανο. Θα το αφήσουμε στην πόρτα. Καθώς έφυγαν, τους είπα, δεν είναι μόνοι, ότι όλοι τους αγαπάμε και ότι θα έχουμε ο ένας τον άλλον”.

Πηγή