Τα οφέλη από τον σχεδιασμό και την υλοποίηση του ΕΠΕ αναμένονται πολλαπλά τόσο για τον μαθητή με κινητική αναπηρία, όσο και για την οικογένεια αλλά και τους εκπαιδευτικούς:

α) Ο μαθητής ωφελείται επειδή:

• Εντοπίζονται και προσδιορίζονται οι ανάγκες του, οι οποίες προέρχονται από την αναπηρία του,
• Οργανώνονται οι εκπαιδευτικές δραστηριότητες σύμφωνα με τις ανάγκες του,
• Παρακολουθείται και αξιολογείται ο εκπαιδευτικός σχεδιασμός και η πρόοδός του,
• Δίνεται η ευκαιρία στο μαθητή να αναπτύξει δεξιότητες ώστε να καταστεί ένα ανεξάρτητο και παραγωγικό μέλος της κοινότητας.
• Λαμβάνονται τα απαραίτητα μέτρα για τον σχεδιασμό της μετάβασης του μαθητή.

β) Η οικογένεια του μαθητή ωφελείται επειδή:

• Εδραιώνεται αποτελεσματική επικοινωνία και συνεργασία μεταξύ των γονέων και του σχολείου,
• Οι γονείς έχουν τη δυνατότητα να συμμετέχουν στις αποφάσεις για την εκπαίδευση των παιδιών τους,
• Οι γονείς μαθαίνουν για τα καθήκοντα και τις ευθύνες τους στην εκπαίδευση των παιδιών τους,

γ) Οι εκπαιδευτικοί ωφελούνται επειδή:

• Βλέπουν καθαρά τις ικανότητες αλλά και τις ανάγκες του μαθητή,
• Αναπτύσσουν διεπιστημονικές δεξιότητες στην εργασία τους,
• Διαχειρίζονται αποτελεσματικά την εκπαιδευτική και αξιολογητική διαδικασία.

Κατάλληλες και ακατάλληλες εκφράσεις για τη διατύπωση στόχων στο ΕΠΕ

Κατερίνα Συμφέρη
Εκπαιδευτικός

Το ΕΠΕ σχεδιάζεται από ομάδα, η οποία αποτελείται από όλα τα μέλη του προσωπικού που ασχολούνται με την εκπαίδευση, τη θεραπεία και την υποστήριξη του παιδιού. Υπεύθυνος για τον συντονισμό σχεδιασμού των ΕΠΕ των μαθητών είναι ο/η διευθυντής/ρια του σχολείου, ο/η οποίος/α καθορίζει τα μέλη της ομάδας και παρέχει κίνητρα για αποτελεσματική επικοινωνία με σκοπό να εργαστούν από κοινού. Καλεί τα μέλη να συμμετάσχουν στις συνεδριάσεις και λαμβάνει μέτρα στο σχολείο, σύμφωνα με τις ανάγκες του μαθητή όπως αυτές καθορίζονται στο ΕΠΕ. Επικεφαλής της ομάδας σχεδιασμού του ΕΠΕ κάθε μαθητή είναι ο/η υπεύθυνος/η εκπαιδευτικός του τμήματος του μαθητή, ο/η οποίος/α συντονίζει και συνεργάζεται με όλα τα υπόλοιπα μέλη (εκπαιδευτικούς, ειδικό εκπαιδευτικό και βοηθητικό προσωπικό). Αναλαμβάνει ρόλο στην προετοιμασία, υλοποίηση, αξιολόγηση και υποβολή περιγραφικών εκθέσεων σχετικά με την επίτευξη των στόχων του ΕΠΕ.

Η ομάδα συναποφασίζει αφού έχει προηγηθεί στενή συνεργασία με την οικογένεια και το ίδιο το παιδί. Η οικογένεια κατά τη διαδικασία ανάπτυξης του σχεδιασμού του ΕΠΕ, μεταφέροντας πληροφορίες από τη ζωή του παιδιού, προσδιορίζει τις ανάγκες του παιδιού αλλά και τις δικές της και υποστηρίζει τις δραστηριότητες -εντός και εκτός του σχολείου- για την ενδυνάμωση των αποτελεσμάτων του ΕΠΕ. Ο μαθητής με τη συμμετοχή του στις διεργασίες για τον σχεδιασμό του ΕΠΕ προσδιορίζει τα οφέλη που αναμένει από το πρόγραμμα και υποστηρίζεται για την επίτευξη των στόχων.

Για τον σχεδιασμό του ΕΠΕ μαθητή με κινητική αναπηρία λαμβάνονται υπόψη οι σχετικές ενδεικτικές φόρμες που παρουσιάστηκαν στην ενότητα «Εκπαιδευτική Ένταξη παιδιών με Νοητική Αναπηρία».

Για τον καθορισμό λειτουργικών και μετρήσιμων στόχων είναι απαραίτητη η χρήση κατάλληλων εκφράσεων που να αποτυπώνουν με ευκρίνεια τον κάθε στόχο και να παρέχουν τη δυνατότητα αξιολόγησης της επίτευξης αυτού. Ενδεικτικές κατάλληλες και μη κατάλληλες εκφράσεις αποτυπώνονται στον παρακάτω πίνακα.

Κατά τον σχεδιασμό του ΕΠΕ πρέπει να λαμβάνονται υπόψη οι αναγκαίες και εύλογες προσαρμογές που πρέπει να γίνουν στο μαθησιακό περιβάλλον και στη διδακτική διαδικασία ώστε να υποστηριχθεί η συμμετοχή του μαθητή και η επιτυχία της μάθησης, όπως:

• Πολυαισθητηριακή προσέγγιση και πλούσιο εποπτικό υλικό,
• Ευκαιρίες για συνεργατική και βιωματική μάθηση,
• Έμφαση στις δεξιότητες που προάγουν την αυτονομία και την κοινωνική συμμετοχή,
• Σεβασμό στον προσωπικό ρυθμό μάθησης του μαθητή υπολογίζοντας περισσότερο χρόνο και συχνά διαλείμματα,
• Ανάλυση έργου με την κατάτμηση δραστηριότητας σε μικρά βήματα και την παροχή φθίνουσας καθοδήγησης,
• Οργανωμένες εκπαιδευτικές δράσεις, όπως:
• Έξω από το χώρο του σχολείου με επισκέψεις σε θέατρα, μουσεία, αρχαιολογικούς χώρους, σχολεία, επαγγελματικούς χώρους, κ.ά., και
• Μέσα στο χώρο του σχολείου με προγράμματα αυτοεξυπηρέτησης, μαγειρικής, αγωγής υγείας, περιβαλλοντικής αγωγής, βιβλιοθήκης, θεατρικού παιχνιδιού, κ.ά. (Μπουσδούνης, 2020).

Μετά τον σχεδιασμό του ΕΠΕ του μαθητή, η ομάδα συνεδριάζει τακτικά, τουλάχιστον ανά δίμηνο, και στις συναντήσεις αυτές αξιολογείται η βελτίωση του μαθητή και γίνονται οι απαραίτητες αλλαγές, στους στόχους, στις δραστηριότητες, στα χρονοδιαγράμματα ή όπου αλλού κρίνεται αναγκαίο.

Κατερίνα Συμφέρη
Εκπαιδευτικός

Για τον σχεδιασμό του κατάλληλου ΕΠΕ για ένα παιδί με κινητική αναπηρία και τον εύστοχο καθορισμό στόχων, σημαντικό ρόλο παίζει η αρχική αξιολόγηση των δυσκολιών αλλά και των δυνατοτήτων του παιδιού. Κατά τη φάση της εκπαιδευτικής αξιολόγησης αξιολογούμε αυτές τις αδυναμίες και τις δυνατότητες του παιδιού με οδηγό τις περιοχές του Πλαισίου Αναλυτικού Προγράμματος Ειδικής Αγωγής (ΠΑΠΕΑ), όπως αναλυτικά έχουμε αναφερθεί στην ενότητα «Εκπαιδευτική Ένταξη παιδιών με Νοητική Αναπηρία». Συγκεκριμένα, αξιολογούμε:

• Σχολική ετοιμότητα (επικοινωνία, ψυχοκινητικότητα, συναισθηματική οργάνωση, προγλωσσικές και προμαθηματικές έννοιες),
• Σχολικές δεξιότητες (ανάγνωση, γραφή, μαθηματικά),
• Κοινωνική προσαρμογή (αυτονομία, συμπεριφορά, προσαρμογή στο φυσικό και κοινωνικό περιβάλλον),
• Δημιουργικές Δραστηριότητες (συμβολική έκφραση, φαντασία, χρήση υλικών),
• Προεπαγγελματική Ετοιμότητα (οργάνωση προσωπικότητας, ενδιαφερόντων και δυνατοτήτων).

Ειδικότερα, για την αξιολόγηση του παιδιού με κινητική αναπηρία εστιάζουμε:

• στο κιναισθητικό και γνωστικό στάδιο ανάπτυξής του, και
• στις δυνατότητές του που σχετίζονται:
• με τον λόγο και την επικοινωνία,
• την αδρή και λεπτή κίνηση,
• την κοινωνική και μαθησιακή συμπεριφορά, καθώς και
• την ύπαρξη άλλων παραγόντων που επηρεάζουν τη μάθηση όπως το νοητικό δυναμικό ή αισθητηριακά προβλήματα όρασης και ακοής.

Κατερίνα Συμφέρη
Εκπαιδευτικός

Για τον εκπαιδευτικό σχεδιασμό της ένταξης και της αποτελεσματικής εκπαίδευσης των παιδιών με κινητική αναπηρία βασικό ρόλο παίζουν, εκτός από τις στρατηγικές διδασκαλίας, οι οποίες θα αξιοποιούν τις κατάλληλες μεθόδους διδασκαλίας στο πλαίσιο της διαφοροποιημένης διδασκαλίας με στόχο τη συμπερίληψη αυτών στη διδακτική διαδικασία, ακόμα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη:

• Ο σχεδιασμός Εξατομικευμένου Προγράμματος Εκπαίδευσης (ΕΠΕ), και
• Η αξιοποίηση της υποστηρικτικής τεχνολογίας όπως, εκπαιδευτικές συσκευές με τα ανάλογα λογισμικά και τα κατάλληλα περιφερειακά συστήματα, συσκευές υποβοήθησης της κίνησης και συσκευές εναλλακτικής επικοινωνίας.

Αναλυτικότερα θέματα για την εκπαίδευση των παιδιών με κινητική αναπηρία σε όλες τις βαθμίδες εκπαίδευσης παρουσιάζονται στον τόμο «Αναλυτικά προγράμματα Σπουδών για Μαθητές με Κινητικές Αναπηρίες», ο οποίος συντάχθηκε με ευθύνη της καθηγήτριας Ειδικής Αγωγής των ΤΕΦΑΑ Αθηνών κ. Δήμητρας Κουτσούκη, στο πλαίσιο του έργου 2ο ΕΠΕΑΕΚ του Υπουργείου Παιδείας και υλοποιήθηκε κατά τη διάρκεια του 2003-2004.

Σύμφωνα με το κοινωνικό μοντέλο ερμηνείας της αναπηρίας, το εκπαιδευτικό πρόγραμμα πρέπει να επικεντρώνεται όχι μόνο στις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν τα άτομα με αναπηρίες, οι οποίες οφείλονται στη βιολογική τους κατάσταση, αλλά κυρίως στο πλαίσιο που περικλείει το άτομο με αναπηρία. Επομένως, το Εξατομικευμένο Πρόγραμμα Εκπαίδευσης (ΕΠΕ) πρέπει να σχεδιάζεται και να υλοποιείται στο πλαίσιο της διαφοροποιημένης διδασκαλίας και των ομαδικών ή ατομικών διδακτικών διαδικασιών και όχι ως αυτόνομο και ατομικό πλάνο εργασίας με τον μαθητή.

Το ΕΠΕ σχεδιάζεται σύμφωνα με τις ατομικές ανάγκες κάθε παιδιού και περιέχει:

• τους ετήσιους μετρήσιμους βραχυπρόθεσμους και μακροπρόθεσμους στόχους,
• τον χώρο και τον χρόνο υλοποίησης των δραστηριοτήτων,
• το υπεύθυνο προσωπικό για την παρακολούθηση και υλοποίηση των δραστηριοτήτων του προγράμματος,
• τις υποστηρικτικές υπηρεσίες, και
• τα απαιτούμενα μέσα και υλικά.
• Τα βήματα σχεδιασμού ενός ΕΠΕ αποτυπώνονται στο κάτωθι σχήμα.

Κατερίνα Συμφέρη
Εκπαιδευτικός