“Κάτω από το φως των εγωισμών μας είμαστε όλοι εκθρονισμένοι μονάρχες.”

Τσάρλι Τσάπλιν, 1889-1977, Βρεατανός ηθοποιός

Ένα μικρό, μοναχικό μαγαζί, ουδείς φίλος και ουδεμία φίλη για παρέα, ένα μπουκάλι κατακόκκινο ημίγλυκο κρασί και ένα κολωνάτο ποτήρι. Όσο για φαγητό, θα διάλεγα το “εγώ” μου μαριναρισμένο σε άφθονη μελαγχολία. Ένα δείπνο αφιερωμένο στην πάρτη μου, γιατί αγαπώ τον εαυτό μου.

Πλέον αγαπώ τον εαυτό μου περισσότερο από το φυσιολογικό. Στο παρελθόν συνήθιζα να τον υποβιβάζω, οπότε του το χρωστάω. Μου το χρωστάω. Μα τελευταία κατασπαράζει την ψυχική μου υγεία αυτή η καλλιέργεια του εγωκεντρισμού μου και νιώθω απαθής μέσα σε ένα καρυδότσουφλο καταμεσής του Ειρηνικού ωκεανού. Και αυτό γιατί δεν υπάρχει πραγματική ευτυχία μέσα στον εγωισμό. Δίνεται χώρος στη δυστυχία, κι έτσι γεννάται η απληστία, η σκληρότητα, η αδικία, η εκμετάλλευση των άλλων. Στο παρελθόν λειτουργούσα με βάση ένα απόφθεγμα του Ουίλιαμ Όσλερ, ότι δηλαδή ήρθαμε στον κόσμο, όχι για να πάρουμε ό,τι έχει η ζωή για τον εαυτό μας, μα και για να προσπαθήσουμε να κάνουμε τη ζωή των άλλων πιο ευτυχισμένη. Ίσως λανθασμένες επιλογές και ελλιπής κριτική ικανότητα να με ώθησαν σε αυτή μου την εγωλατρία.

Ωστόσο δεν έχουν αλλάξει πάρα πολλά. Βρήκα την γκρίζα εκείνη ζώνη μεταξύ άσπρου και μαύρου και τη θεώρησα το πιο όμορφο σημείο για έναν άνθρωπο. Ή έστω για τον δικό μου άνθρωπο. Εκεί θα χτίσω τον εαυτό μου, από το έδαφος, ξεκινώντας από τα θεμέλια. Γιατί; Επειδή ο εγωισμός στο τέλος ποτέ δε μου επέτρεψε πραγματικά να έχω υγιείς σχέσεις, αφού συνήθως πήγαινε χέρι-χέρι με τις ανασφάλειές μου και κάθε απογοήτευση φάνταζε θύελλα στα μάτια μου.

Εξάλλου το σύμπαν —με μια μικρή, ασήμαντη εξαίρεση— αποτελείται από τους άλλους.

Αγαπητό μου ημερολόγιο,

Ξημέρωσε κιόλας αναπόφευκτα, και, για άλλη μία φορά, βρίσκομαι από πάνω σου και γράφω αυτές τις λέξεις, που εύχομαι να γεννήσουν όμορφες προτάσεις και να αγγίξουν έστω έναν συνάνθρωπο, όχι στον εγκέφαλο, αλλά εκεί που δε θα έφταναν οι λέξεις και οι εικόνες. Στην πραγματικότητα δεν κρατούσα ποτέ ημερολόγιο, ούτε καν ως ερωτευμένο γυμνασιόπαιδο, μα εδώ και λίγο καιρό νιώθω την ανάγκη να το κάνω. Δεν γνωρίζω το “γιατί”. Θα γράψω χωρίς ιδιαίτερο σκοπό, χωρίς ακραία επίπεδα συνοχής και συνεκτικότητας, αλλά με καθαρό νου και διαυγές πνεύμα. Δε θα μακρηγορήσω.

Σήμερα, λοιπόν, ξύπνησα αρκετά νωρίς, στις πέντε και μισή περίπου, ίσως και νωρίτερα. Δεν είχα ύπνο. Τελευταία δεν έχω ύπνο. Κοιμάμαι λίγο και τρώω λιγότερο. Η αλήθεια είναι πως δεν προσπάθησα να ξαναμπώ στην αγκαλιά του Μορφεά αφού δεν ένιωθα την ανάγκη. Βγήκα, λοιπόν, στο μπαλκόνι και κάθισα για περίπου μία ώρα κάτω από το ξύλινο υπόστεγο, χαζέυοντας τις σταγόνες της βροχής που αυτοκτονούσαν με μένος στο έδαφος. Για πρώτη φορά στη ζωή μου ένιωθα τόσο χαλαρός, αλλά όχι νωχελικός, και δεν με ενοχλούσε τίποτα και κανείς. Είχα ξεχάσει για πρώτη φορά το κινητό μου σε κάποιο άλλο δωμάτιο, ούτε εγώ θυμάμαι που ακριβώς, και απολάμβανα το βρόχινο ηχόχρωμα που θώπευε τα αυτιά μου. Η βροχή είχε αυτοκτονικές διαθέσεις κι εγώ το απολάμβανα. Δεν είμαι λογοτέχνης, ούτε ποιητής. Προσπαθώ, με μόνο μου όπλο τις λέξεις που μου έμαθε η μάνα μου, να περάσω και να αποτυπώσω δύο ή τρεις εικόνες σε λίγα μυαλά που ακόμη συνεχίζουν να προσπαθούν να καταλάβουν περί τίνος γράφω. Η συνοχή δεν είναι πάντοτε φίλη μου. Γι’ αυτό χάνομαι στις σκέψεις μου και μεταπηδώ από το ένα νόημα στο άλλο. Έχω το δικαίωμα όμως να γράφω κι εσύ την επιλογή της ανάγνωσης.

Τελευταία συναντώ αρκετά άτομα που δεν αγαπούν τόσο πολύ τη βροχή και δυσκολεύομαι να το πιστέψω. Κατ’ εμέ η βροχή δεν είναι ένα άσχημο καιρικό φαινόμενο, ένα εμπόδιο στη ζωή των ανθρώπων. Είναι μια μοναδική κατάσταση, μια τεράστια αφορμή για εσωτερική αναζήτηση και ισοδυναμεί με το διαλογισμό και τη γαλήνη. Η βροχή είναι, επίσης, συνώνυμο της ησυχίας, του μονολόγου και της νιρβάνα. Η βροχή είναι το καμπανάκι εκείνο που σου υπενθυμίζει πως ήρθε η ώρα να αποδεχθείς τα αισθήματα σου και τη σκοτεινή και καταθλιπτική όψη της πραγματικότητας της ζωής σου. Η βροχή είναι συνώνυμο και της ζωής. Αισθάνεσαι όλα σου τα προβλήματα να εκμηδενίζονται με την πρόσκρουση των σταγονών στο έδαφος. Όπως αυτοκτονόυν οι σταγόνες αυτές, αυτοκτονούν και τα προβλήματά σου.

Τέλος, αφού διάβασες το κείμενο μου ως εδώ, αντικατάστησε τώρα νοηματικά τη λέξη “βροχή” με τη λέξη “δάκρυα”.

Η βροχή κρύωνε έξω, στο δρόμο. Χτυπούσε το τζάμι και φώναζε, κρυώνω.
Ήτανε, πράγματι, χειμώνας.
Το τζάμι τη λυπήθηκε, της άνοιξε, την έβαλε με στο δωμάτιο.
Ο άνθρωπος έγινε έξω φρενών. Είσαι τρελό, του φώναξε, πού
ξανακούστηκε να μπαίνει η βροχή μες στο δωμάτιο; Είσαι τρελό.
Μα είναι βροχή δωματίου, είπε ήρεμα το τζάμι, δεν ακούς τι ωραία που
ηχεί πάνω στο πάτωμα, πάνω στο τραπέζι, πάνω στο μέτωπο σου; Είναι
βροχή δωματίου.

Αργύρης Χιόνης, «Παρά ένα δώδεκα μαγικά παραμύθια – ΙΙ»

Θανάσης Μουλιός

Στη σύγχρονη εποχή επικρατεί η άποψη πως η προστασία και η φροντίδα του εαυτού μας αποτελεί το ύψιστο ζητούμενο, το ιδανικό, τη βάση επίλυσης κάθε πιθανού επερχόμενου προβλήματος. Και η άποψη αυτή είναι σαφώς σωστή. Η αγάπη και η πλήρης αποδοχή του εαυτού θεωρείται βασική προϋπόθεση για την ομαλή ένταξη, κοινωνικοποίηση αλλά και ψυχική υγεία μας. Μήπως όμως έχουμε υπερβεί κάποια όρια κι έχουμε αποκαταστήσει την αυτο-αγάπη με τον εγωισμό;

Έννοιες όπως αλτρουισμός, αλληλεγγύη και συνεισφορά φαίνεται να έχουν χαθεί από το λεξιλόγιό μας. Στη θέση τους, δεσπόζει ο προσωπικός πλουτισμός, η ιδιοτέλεια και η ανάγκη για αναγνώριση. Σύμφωνα με αυτή τη νοοτροπία, η ανάπτυξη διαπροσωπικών σχέσεων και η εκδήλωση συναισθημάτων υποβιβάζεται. Με άλλα λόγια, ο ανταγωνισμός και η αυτοπροβολή κρίνονται πιο σημαντικές από τις κοινωνικές σχέσεις και την ανθρώπινη επαφή. Το ενδιαφέρον περιορίζεται αποκλειστικά στον εαυτό μας.

Φυσικά, η προαναφερόμενη κατάσταση δεν θα έπρεπε να ισχύει. Εξάλλου, ήδη από την εποχή του Αριστοτέλη, είναι ευρέως γνωστό πως ο άνθρωπος αποτελεί «πολιτικόν ζῷον», δηλαδή η ύπαρξη κοινωνιών και κατά συνέπεια η συναναστροφή και επικοινωνία με άλλους ανθρώπους είναι αναμφισβήτητη ανάγκη του. Συνεπώς, η απαξίωση του κοινωνικού περίγυρου, σύνηθες φαινόμενο στις μέρες μας, δεν εντάσσεται στα εγγενή χαρακτηριστικά του ανθρώπινου είδους.

Γιατί, λοιπόν, να υπερβάλλουμε όσον αφορά στην αυτοπροστασία μας και να προτιμούμε την αποξένωση, η οποία πάει ενάντια στη φύση μας;

Αναμφίβολα, η επιδίωξη της προσωπικής επιτυχίας δεν αξιολογείται αρνητικά. Όμως, όταν η προσοχή και το ενδιαφέρον εστιάζονται μονάχα εκεί, τότε χάνεται η ουσία της ανθρώπινης επαφής. Ενδεικτικό παράδειγμα αποτελεί μία απλή, καθημερινή συζήτηση με τον διπλανό μας. Πολύ πιθανό, καθένας από τους δύο συνομιλητές να μην δίνει βάση στα λεγόμενα του άλλου, αλλά να υπερηφανεύεται και να επιδεικνύει τα κατορθώματά του. Με αυτό τον τρόπο, χάνεται η έννοια της ουσιαστικής επικοινωνίας και του εποικοδομητικού διαλόγου.

Ας θέσουμε το θέμα σε διαφορετική βάση.. Τι νόημα έχει η προσωπική επιτυχία, αν δεν μπορείς να την μοιραστείς με το αγαπημένο σου πρόσωπο; Στο τέλος της ημέρας, το μόνο που μετράει είναι η αγάπη που τρέφουμε και αμοιβαία λαμβάνουμε. Ας διαλύσουμε, λοιπόν, τον κόσμο του «εγώ» κι ας συνειδητοποιήσουμε πως η ευτυχία είναι διπλή όταν μοιράζεται, όταν υπάρχει ο «σημαντικός άλλος» κοντά σου να σε συγχαρεί.

Νεφέλη Καλογερή