“Κάτω από το φως των εγωισμών μας είμαστε όλοι εκθρονισμένοι μονάρχες.”

Τσάρλι Τσάπλιν, 1889-1977, Βρεατανός ηθοποιός

Ένα μικρό, μοναχικό μαγαζί, ουδείς φίλος και ουδεμία φίλη για παρέα, ένα μπουκάλι κατακόκκινο ημίγλυκο κρασί και ένα κολωνάτο ποτήρι. Όσο για φαγητό, θα διάλεγα το “εγώ” μου μαριναρισμένο σε άφθονη μελαγχολία. Ένα δείπνο αφιερωμένο στην πάρτη μου, γιατί αγαπώ τον εαυτό μου.

Πλέον αγαπώ τον εαυτό μου περισσότερο από το φυσιολογικό. Στο παρελθόν συνήθιζα να τον υποβιβάζω, οπότε του το χρωστάω. Μου το χρωστάω. Μα τελευταία κατασπαράζει την ψυχική μου υγεία αυτή η καλλιέργεια του εγωκεντρισμού μου και νιώθω απαθής μέσα σε ένα καρυδότσουφλο καταμεσής του Ειρηνικού ωκεανού. Και αυτό γιατί δεν υπάρχει πραγματική ευτυχία μέσα στον εγωισμό. Δίνεται χώρος στη δυστυχία, κι έτσι γεννάται η απληστία, η σκληρότητα, η αδικία, η εκμετάλλευση των άλλων. Στο παρελθόν λειτουργούσα με βάση ένα απόφθεγμα του Ουίλιαμ Όσλερ, ότι δηλαδή ήρθαμε στον κόσμο, όχι για να πάρουμε ό,τι έχει η ζωή για τον εαυτό μας, μα και για να προσπαθήσουμε να κάνουμε τη ζωή των άλλων πιο ευτυχισμένη. Ίσως λανθασμένες επιλογές και ελλιπής κριτική ικανότητα να με ώθησαν σε αυτή μου την εγωλατρία.

Ωστόσο δεν έχουν αλλάξει πάρα πολλά. Βρήκα την γκρίζα εκείνη ζώνη μεταξύ άσπρου και μαύρου και τη θεώρησα το πιο όμορφο σημείο για έναν άνθρωπο. Ή έστω για τον δικό μου άνθρωπο. Εκεί θα χτίσω τον εαυτό μου, από το έδαφος, ξεκινώντας από τα θεμέλια. Γιατί; Επειδή ο εγωισμός στο τέλος ποτέ δε μου επέτρεψε πραγματικά να έχω υγιείς σχέσεις, αφού συνήθως πήγαινε χέρι-χέρι με τις ανασφάλειές μου και κάθε απογοήτευση φάνταζε θύελλα στα μάτια μου.

Εξάλλου το σύμπαν —με μια μικρή, ασήμαντη εξαίρεση— αποτελείται από τους άλλους.

Ο εγωισμός ορίζεται ως η τάση του ανθρώπου να επικεντρώνεται στο προσωπικό συμφέρον του, παραμερίζοντας το κοινωνικό. Αποτελεί χαρακτηριστικό γνώρισμα πολλών ανθρώπων, οι οποίοι, στην προσπάθεια να προστατέψουν τους εαυτούς τους και την αξιοπρέπειά τους, επιλέγουν να προάγουν την προσωπική ευημερία τους αδιαφορώντας για τα συναισθήματα των άλλων.

Αρκετές φορές, όμως, ο εγωισμός μας εμποδίζει να δούμε «καθαρά», σαν να μας έχουν επιβληθεί παρωπίδες. Μας «τυφλώνει», καθώς εμείς μπορεί να θεωρούμε πως έχουμε απόλυτο δίκιο σε έναν διαπληκτισμό, για παράδειγμα, αλλά η πραγματικότητα να διαφέρει. Όσο σκεφτόμαστε εγωιστικά, είναι δύσκολο να αντιληφθούμε το λάθος μας. Ακόμα κι όταν κοντινά μας άτομα μας το επισημαίνουν, εξακολουθούμε να μένουμε πιστοί στη δική μας οπτική.

Η προαναφερθείσα κατάσταση είναι δυνατόν να επιφέρει πληθώρα αρνητικών αποτελεσμάτων, με την προϋπόθεση πάντοτε πως ο εγωισμός μας είναι πράγματι αναίτιος. Τα αποτελέσματα αυτά επηρεάζουν τις κοινωνικές συναναστροφές μας και μπορεί να οδηγήσουν σε φιλονικία ή ακόμα και σε διακοπή σχέσεων και επαφών. Είναι πιθανό, δηλαδή, να εμμένουμε σε μεγάλο βαθμό σε μία λανθασμένη οπτική και εξαιτίας αυτής της εμμονής να αδυνατούμε να κατανοήσουμε πως η συμπεριφορά μας όχι μόνο μας απομακρύνει από τον κοινωνικό μας περίγυρο αλλά και μας απομονώνει. Όταν η εγωιστική συμπεριφορά εμφανίζεται επανειλημμένα, είναι πολύ δύσκολο να διαπιστωθεί από το άτομο που την εκδηλώνει αλλά και να ξεπεραστεί από το άτομο που την δέχεται, με αποτέλεσμα να χάνεται η επικοινωνία και κατά προέκταση, η ανθρώπινη σχέση.

Πώς μπορούμε να κατανοήσουμε έγκαιρα πως ο εγωισμός μας σε μία συγκεκριμένη κατάσταση είναι αχρείαστος; Αρχικά, θα βοηθούσε πολύ να απομακρυνθούμε για ένα εύλογο χρονικό διάστημα από το γεγονός που μας οδήγησε σε αυτή την στάση, ώστε να το εξετάσουμε ως τρίτος παρατηρητής, να το δούμε δηλαδή όσο πιο αντικειμενικά γίνεται. Εν συνεχεία, θεωρείται σημαντικό να αναλογιστούμε αν το άτομο που έχουμε απέναντί μας αξίζει μία εγωιστική συμπεριφορά. Με άλλα λόγια, αν αξίζει να χάσουμε το συγκεκριμένο άτομο για να «θρέψουμε» το εγώ μας ή αν η ύπαρξή του στη ζωή μας είναι πολύτιμη και υπερβαίνει την ανάγκη εκδήλωσης εγωιστικής συμπεριφοράς. Εφόσον καταλάβουμε πως θέλουμε το άτομο να παραμείνει στην καθημερινότητά μας, τότε, όσο δύσκολο κι αν είναι, οφείλουμε να αποβάλλουμε κάθε ίχνος άσκοπου εγωισμού και να επιδιώξουμε την επικοινωνία.

Η κοινωνική ζωή θα ήταν ευκολότερη και πιο ευχάριστη αν καταφέρναμε όλοι να συνειδητοποιήσουμε πότε ο εγωισμός είναι αναγκαίος και πότε όχι. Θα μπορούσαμε να επικοινωνούμε με τους ανθρώπους που πραγματικά μας ενδιαφέρουν, χωρίς να τοποθετούμε ανύπαρκτα εμπόδια στο μυαλό μας. Με αυτόν τον τρόπο, οι κοινωνικές σχέσεις δεν θα χάνονταν λόγω λανθασμένης αντίληψης, αλλά θα εξακολουθούσαν να υπάρχουν και να εξελίσσονται.

Νεφέλη Καλογερή