Η αφηγηματική δομή του Algirdas Julien Greimas αποτελεί ένα από τα πιο σημαντικά εργαλεία της σημειωτικής και της αφηγηματολογίας, επιτρέποντας την ανάλυση και κατανόηση της δομής των αφηγήσεων μέσω ενός συστήματος ρόλων και σχέσεων. Η εφαρμογή της στον σύγχρονο κινηματογράφο επιτρέπει τη διερεύνηση της αφηγηματικής λειτουργίας και της συμμετοχικότητας του κοινού, καθώς και την αποκάλυψη βαθύτερων νοημάτων που διαπερνούν τα έργα αυτά.

Η κεντρική έννοια του αφηγηματικού τετραγώνου του Greimas βασίζεται στην αντίθεση μεταξύ τεσσάρων θεμελιωδών ρόλων: τον Υποκείμενο (Subject), Αντικείμενο (Object), Αντι-Υποκείμενο (Anti-subject) και Αντι-Αντικείμενο (Anti-object). Αυτή η δομή όχι μόνο οργανώνει τα αφηγηματικά γεγονότα αλλά και ενσωματώνει τις δυναμικές των συγκρούσεων και των επιδιώξεων (Greimas & Courtés, 1982).

Στον κινηματογράφο, αυτή η δομή συμβάλλει στην κατανόηση της πλοκής και της ανάπτυξης των χαρακτήρων στον αφηγηματικό ιστό. Η ενδοκειμενική αναφορά σε κινηματογραφικά έργα όπως ο «Τζόκερ» (Todd Phillips, 2019) αναδεικνύει τον τρόπο με τον οποίο οι συγκρούσεις και οι αντιθέσεις που αναλύονται μέσα από το αφηγηματικό τετράγωνο καθρεφτίζουν κοινωνικές και ψυχολογικές εντάσεις.

Επιπλέον, η χρήση του αφηγηματικού τετραγώνου στον σύγχρονο κινηματογράφο επιτρέπει την ανάδειξη θεμάτων όπως η ηθική σύγκρουση, η ταυτότητα, η εξουσία και η επιθυμία, καθιστώντας το εργαλείο αυτό ιδανικό για τη διεπιστημονική προσέγγιση στην ανάλυση των μέσων αυτών (Fludernik, 2003). Η συνεχής εξέλιξη της αφηγηματικής δομής στα νέα μέσα επιβεβαιώνει τη διαχρονικότητα και την ευελιξία του μοντέλου του Greimas.

Συνοψίζοντας, η αφηγηματική δομή του Greimas αποτελεί ένα ισχυρό αναλυτικό εργαλείο για την κατανόηση και την ερμηνεία αφηγήσεων στον σύγχρονο κινηματογράφο επιτρέποντας την αποσαφήνιση των ρόλων, των σχέσεων και των νοημάτων μέσα σε πολύπλοκα αφηγηματικά περιβάλλοντα.

Κατερίνα Συμφέρη
Εκπαιδευτικός

---

• Fludernik, M. (2003). The function of deixis in narrative. In D. Herman (Ed.), Narrative theory and the cognitive sciences (pp. 106–123). CSLI Publications.
• Greimas, A. J., & Courtés, J. (1982). Semiotics and language: An analytical dictionary (J. V. Harsh, Trans.). University of Minnesota Press.
• Todd Phillips. (Director). (2019). Joker [Film]. Warner Bros. Pictures.

Ένα από τα πιο συζητημένα και ακανθώδη ζητήματα στον χώρο της γλωσσοδιδακτικής αποτελεί η διδασκαλία της δομής της γλώσσας. Όπως σημειώνεται παρά τις αξιοσημείωτες μεταβολές που έχουν ήδη επέλθει στον χώρο της γλωσσικής διδασκαλίας και παρά την υιοθέτηση νέων και καταφανώς αποτελεσματικότερων μεθόδων και τεχνικών, ο τομέας της γραμματικής συνεχίζει να αποτελεί ένα δυσεπίλυτο και πολύπλοκο πρόβλημα για τους διδακτικούς της γλώσσας, ακόμα και σήμερα.

Ο κλάδος αυτός είναι πράγματι «σημείο αμφιλεγόμενο» όχι μόνο γιατί αντιμετωπίζεται διαφορετικά από την παραδοσιακή και τη σύγχρονη αντίληψη, αλλά επιπλέον, γιατί οι απόψεις που έχουν εκφρασθεί γι’ αυτόν από τους εκπροσώπους της νεότερης γλωσσολογίας διαφοροποιούνται σημαντικά μεταξύ τους στα πλαίσια των διαφόρων σχολών και τάσεων.

Για μια αναλυτική θέση υπέρ της διδασκαλίας της γραμματικής ως αυταξίας με πολλαπλά γλωσσικά αλλά και ευρύτερα πνευματικά οφέλη. Σχετικές απόψεις που υποστηρίζουν τη μία ή την άλλη εκδοχή για την αναγκαιότητα ή τη σπουδαιότητα της διδασκαλίας της γραμματικής ως ξεχωριστού μαθήματος μπορεί να βρει κανείς αρκετές και στην ελληνική και στη διεθνή βιβλιογραφία.

Κατερίνα Συμφέρη
Εκπαιδευτικός