Η διδασκαλία ξένων γλωσσών δεν επικεντρώνεται αποκλειστικά στη μετάδοση γλωσσικών δεξιοτήτων, αλλά περιλαμβάνει και την ανάπτυξη της διαπολιτισμικής κατανόησης. Η διαπολιτισμική μάθηση αναφέρεται στη διαδικασία κατά την οποία οι μαθητές εξοικειώνονται με διαφορετικούς πολιτισμούς, συστήματα αξιών και συμπεριφορών, ενώ ταυτόχρονα μαθαίνουν να επικοινωνούν αποτελεσματικά σε ένα παγκοσμιοποιημένο περιβάλλον. Στη σύγχρονη πολυπολιτισμική κοινωνία, αυτή η δεξιότητα είναι ιδιαίτερα σημαντική, καθώς ενισχύει τη συνεργασία, την κατανόηση και την ειρηνική συνύπαρξη μεταξύ διαφορετικών πολιτισμικών ομάδων.

Η Σημασία της Διαπολιτισμικής Μάθησης

Η διαπολιτισμική μάθηση μέσω της διδασκαλίας ξένων γλωσσών προσφέρει στους μαθητές την ευκαιρία να εξερευνήσουν τον κόσμο πέρα από τα όρια της δικής τους κουλτούρας. Όταν οι μαθητές μαθαίνουν μια ξένη γλώσσα, δεν αποκτούν μόνο γλωσσικές δεξιότητες, αλλά και πρόσβαση στις αξίες, τα έθιμα, τις παραδόσεις και τον τρόπο ζωής της χώρας που μιλάει τη γλώσσα αυτή. Αυτό τους επιτρέπει να αναπτύξουν πολιτισμική ενσυναίσθηση και να αποφεύγουν στερεότυπα που μπορεί να συνοδεύουν άλλους λαούς. Η διαπολιτισμική μάθηση προάγει την ανεκτικότητα, την αλληλοκατανόηση και την αποδοχή της διαφορετικότητας, κάτι που είναι ιδιαίτερα χρήσιμο σε πολυπολιτισμικές κοινωνίες. Στην Ευρώπη, όπου υπάρχουν πολλές γλώσσες και πολιτισμοί, η διδασκαλία των ξένων γλωσσών μπορεί να παίξει καταλυτικό ρόλο στη δημιουργία μιας κοινής βάσης κατανόησης, ενισχύοντας την κοινωνική συνοχή.

Ανάπτυξη Διαπολιτισμικών Δεξιοτήτων

Μέσα από την εκμάθηση ξένων γλωσσών, οι μαθητές εκτίθενται σε διαφορετικές πολιτισμικές πρακτικές και αναπτύσσουν δεξιότητες διαπολιτισμικής επικοινωνίας, δηλαδή την ικανότητα να επικοινωνούν αποτελεσματικά με ανθρώπους από διαφορετικές πολιτισμικές καταβολές. Αυτές οι δεξιότητες είναι ιδιαίτερα χρήσιμες στις σύγχρονες κοινωνίες, όπου η πολυπολιτισμικότητα αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της καθημερινής ζωής. Η κατανόηση πολιτισμικών διαφορών και η προσαρμογή σε διαφορετικές κουλτούρες απαιτεί από τους μαθητές να είναι ευέλικτοι, ανοιχτόμυαλοι και πρόθυμοι να μάθουν για νέες ιδέες. Επίσης, οι μαθητές αποκτούν την ικανότητα να διαπραγματεύονται τη σημασία των πολιτισμικών κωδίκων και να κατανοούν πώς λειτουργούν οι κοινωνίες πέρα από τη δική τους.

Ο Ρόλος των Πολιτιστικών Στοιχείων στη Διδασκαλία

Η διαπολιτισμική μάθηση ενσωματώνεται στη διδασκαλία ξένων γλωσσών μέσω της χρήσης πολιτιστικών στοιχείων, όπως η λογοτεχνία, η μουσική, ο κινηματογράφος και η ιστορία. Οι καθηγητές μπορούν να χρησιμοποιούν λογοτεχνικά κείμενα, ποιήματα ή θεατρικά έργα για να φέρουν τους μαθητές σε επαφή με τον πολιτισμό της χώρας που μιλά τη γλώσσα. Για παράδειγμα, ένα μάθημα γαλλικής γλώσσας μπορεί να περιλαμβάνει τη μελέτη του Βίκτωρος Ουγκώ, βοηθώντας τους μαθητές να κατανοήσουν τις πολιτισμικές, κοινωνικές και ιστορικές διαστάσεις της γαλλικής κοινωνίας. Η χρήση της τέχνης και της μουσικής είναι επίσης αποτελεσματική στη δημιουργία μιας βαθύτερης σύνδεσης με τον πολιτισμό. Οι ταινίες, για παράδειγμα, επιτρέπουν στους μαθητές να δουν τη γλώσσα σε πραγματικές καταστάσεις επικοινωνίας και να κατανοήσουν τις πολιτισμικές διαφορές στη συμπεριφορά, τις εκφράσεις και τις αντιλήψεις.

Η Διαπολιτισμική Μάθηση ως Μέσο Καταπολέμησης Στερεοτύπων

Ένα από τα σημαντικότερα οφέλη της διαπολιτισμικής μάθησης είναι η αποδόμηση των στερεοτύπων και των προκαταλήψεων που συχνά συνοδεύουν τους διαφορετικούς πολιτισμούς. Μέσω της γλωσσικής διδασκαλίας, οι μαθητές μαθαίνουν να βλέπουν τους άλλους πολιτισμούς από μια πιο κριτική και ανοιχτόμυαλη σκοπιά, γεγονός που μπορεί να μειώσει την προκατάληψη και την ξενοφοβία. Εκτός από τις γλωσσικές δεξιότητες, οι μαθητές μαθαίνουν επίσης να αναγνωρίζουν και να αποδέχονται τις διαφορές, ενώ παράλληλα αναπτύσσουν έναν αίσθημα αλληλοσεβασμού και κατανόησης. Αυτό είναι ιδιαίτερα χρήσιμο σε πολυπολιτισμικές τάξεις, όπου οι μαθητές μπορεί να προέρχονται από διαφορετικές κουλτούρες και να χρειάζονται ένα πλαίσιο συνεργασίας και κατανόησης.

Η Διαπολιτισμική Μάθηση στην Εκπαίδευση για την Παγκοσμιοποίηση

Η διαπολιτισμική μάθηση είναι κρίσιμη για την προετοιμασία των μαθητών για την παγκοσμιοποιημένη κοινωνία στην οποία θα ζήσουν και θα εργαστούν. Η διδασκαλία ξένων γλωσσών, όταν ενσωματώνει την πολιτιστική μάθηση, βοηθά τους μαθητές να αναπτύξουν δεξιότητες που θα τους επιτρέψουν να συνεργάζονται με άτομα από διαφορετικές πολιτισμικές καταβολές, τόσο σε προσωπικό όσο και σε επαγγελματικό επίπεδο. Η παγκοσμιοποίηση απαιτεί άτομα που είναι διαπολιτισμικά ευαισθητοποιημένα, έχουν υψηλό βαθμό ενσυναίσθησης και μπορούν να προσαρμοστούν σε διάφορα πολιτισμικά περιβάλλοντα. Οι γλώσσες, επομένως, αποτελούν το κλειδί για την προώθηση της παγκόσμιας συνεργασίας και κατανόησης.

Η διαπολιτισμική μάθηση μέσω της διδασκαλίας ξένων γλωσσών δεν προσφέρει μόνο γλωσσικές δεξιότητες αλλά και ένα βαθύτερο επίπεδο κατανόησης και αλληλοσεβασμού μεταξύ διαφορετικών πολιτισμών. Ενισχύει την ανοικτή σκέψη, καταπολεμά τα στερεότυπα και προάγει την ανεκτικότητα, καθιστώντας την απαραίτητη για την εκπαίδευση σε έναν πολυπολιτισμικό και παγκοσμιοποιημένο κόσμο.

Κατερίνα Συμφέρη
Εκπαιδευτικός

• Byram, M. (1997). Teaching and assessing intercultural communicative competence. Multilingual Matters.
• Corbett, J. (2003). An intercultural approach to English language teaching. Multilingual Matters.
• Deardorff, D. K. (Ed.). (2009). The Sage handbook of intercultural competence. Sage.
• Kramsch, C. (1993). Context and culture in language teaching. Oxford University Press.
• Liddicoat, A. J., & Scarino, A. (2013). Intercultural language teaching and learning. Wiley-Blackwell.
• Risager, K. (2006). Language and culture: Global flows and local complexity. Multilingual Matters.

Ο ρόλος του εκπαιδευτικού είναι εξαιρετικά σημαντικός όχι μόνο για την εκπαιδευτική πράξη και την διδαχή του εκάστοτε γνωστικού αντικειμένου, αλλά έτι περισσότερο για την ηθική διαπαιδαγώγηση των μαθητών του.

Έτσι, ο εκπαιδευτικός οφείλει να διαποτίζεται με πολλές ικανότητες: να είναι κατάλληλα προετοιμασμένος σχετικά με την αρχική του εκπαίδευση, να φέρει δηλαδή εκπαιδευτική κατάρτιση, και να είναι στοχαζόμενος επαγγελματίας. Επιπλέον, να έχει την ικανότητα να εφαρμόζει όλες εκείνες τις τροποποιήσεις στο πρόγραμμα σπουδών επί πρακτέου, κάτι που συνακόλουθα τον καθιστά ικανό να αναγνωρίζει τις ιδιαίτερες ανάγκες, αλλά και τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των μαθητών του, όπως διαμορφώνονται με βάση το  πολιτισμικό τους κεφάλαιο και να διαλευκάνει την πολιτισμική τους ταυτότητα, τη διαφορετικότητα και να τη «μετουσιώσει» σε πράξη.

Ακόμη, ο εκπαιδευτικός οφείλει να συμβάλει στην αξιοποίηση των διαφορετικών ταυτοτήτων, ως πηγές μάθησης για τους υπολοίπους και έτσι να μην κάνει διακρίσεις ανάμεσα στους μαθητές, αλλά απεναντίας να έχει υψηλές προσδοκίες για όλους τους και να καλλιεργεί τόσο τις δημοκρατικές αξίες, όσο και συμπεριφορές. Συνεπώς, να αποκτά ανάλογες στάσεις, με προϋπόθεση ότι είναι γνώστης της ευρωπαϊκής και παγκόσμιας πραγματικότητας συλλήβδην.

Κλείνοντας, είναι ύψιστης σημασίας ο εκπαιδευτικός να είναι πρώτιστα παιδαγωγός και άνθρωπος και να κυμαίνεται θετικά προς άλλες εθνοπολιτισμικές ομάδες, ώστε να είναι σε θέση και ικανός να εφαρμόζει στρατηγικές για την εξάλειψη ρατσισμού και προκαταλήψεων.

Κατερίνα Συμφέρη
Εκπαιδευτικός & Προπτυχιακή Ιταλικής Φιλολογίας ΑΠΘ

Ο όρος «διαπολιτισμικότητα» σημαίνει μία διαδικασία συνάντησης, αλληλεπίδρασης, αμοιβαίας συνεργασίας και παραπέρα ανάπτυξης των πολιτισμών. Είναι μία διαδικασία αλληλεπίδρασης ατόμων διαφορετικών εθνικών και πολιτισμικών ομάδων, με σκοπό το μετασχηματισμό του σχολείου και της κοινωνίας.

Τα άτομα έχουν τη δυνατότητα να εκφράζονται και ως ατομικές και ως συλλογικές προσωπικότητες, διατηρώντας την πολιτισμική τους ταυτότητα και εμπλουτίζοντάς την με στοιχεία της ταυτότητας του «άλλου».

Σχετικά με την διαπολιτισμική εκπαίδευση παρατηρείται αύξηση του ποσοστού εγγραφής μεταναστών και παλιννοστούντων στα ελληνικά σχολεία, καθώς και η ελλιπής προετοιμασία σχολείων και εκπαιδευτικών. Δυο είναι τα κύρια προβλήματα. αφενός η διαφορετική γλώσσα και αφετέρου η δυσκολία στην επικοινωνία εκπαιδευτικών-μαθητών λόγω των πολιτισμικών ιδιαιτεροτήτων. Συμπερασματικά, πρέπει να δοθεί έμφαση στην αναζήτηση νέων παιδαγωγικών προσεγγίσεων.

Το σχολείο του 21^ου αιώνα οφείλει και πρέπει να είναι διαπολιτισμικό. Προκειμένου να μπορέσει να λειτουργήσει η προσπάθεια της Διαπολιτισμικής εκπαίδευσης, για τη δημιουργία ενός «Σχολείου για όλους», πρέπει να γίνει νέα διαρρύθμιση του σχολικού χώρου, να χρησιμοποιηθούν καινοτόμες διδακτικές τεχνικές, κάποιες εκ των οποίων είναι οι ακόλουθες: η ομαδοσυνεργατική μάθηση, η μέθοδος project, η αντικατάσταση παράδοσης από συζήτηση, το παιχνίδι ρόλων-δημιουργικές δραματοποιήσεις.

Κατερίνα Συμφέρη
Εκπαιδευτικός & Προπτυχιακή Ιταλικής Φιλολογίας ΑΠΘ

Ένα από τα κεντρικά συμπεράσματα της έρευνας Pisa του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ) αποτελεί το γεγονός ότι αυξήθηκε τα τελευταία χρόνια εκ νέου το ποσοστό των παιδιών που πετυχαίνουν καλές σχολικές επιδόσεις, μολονότι προέρχονται από ένα οικονομικά πιο αδύναμο περιβάλλον.

Πρόκειται, βέβαια, για μια άκρως θετική και αξιοσημείωτη εξέλιξη, αφού μέχρι πριν από μερικά χρόνια η ίδια έρευνα κατέληγε στο συμπέρασμα ότι οι μαθητές που προέρχονται από ασθενέστερα οικονομικά στρώματα ή όσοι είναι μετανάστες ή παιδιά μεταναστών, αποκλείονται στην ουσία από την προοπτική μιας καλύτερης εκπαίδευσης.

Μετά το 2000 παρατηρείται η εισαγωγή των ημερήσιων σχολείων, η πρώιμη στήριξη, η στήριξη μαθητών με μεταναστευτικό υπόβαθρο, η ενίσχυση της γλωσσικής διδασκαλίας. Σήμερα διαφαίνονται οι πρώτοι καρποί αυτών των προσπαθειών

Αντρέας Σλάιχερ, διεθνής συντονιστής ερευνών PISA ΟΟΣΑ

Ο ρόλος της εξατομίκευσης της διδασκαλίας
Αποφασιστικής σημασίας είναι το σχολικό περιβάλλον, το να υπάρχουν παιδιά από διαφορετικά κοινωνικά στρώματα στα σχολεία, αφού βοηθά κυρίως εκείνα που προέρχονται από ευάλωτες κοινωνικές ομάδες. Φυσικά, και ένα συνεργατικό κλίμα συμβάλει, όπου οι μαθητές έχουν την αίσθηση ότι το σχολικό περιβάλλον τους καταλαβαίνει και τους στηρίζει.

Τι μπορούν να κάνουν τα σχολεία και οι δάσκαλοι για να υπάρξει ακόμη μεγαλύτερη βελτίωση;
Η διαφορετικότητα στα σχολεία δεν συνιστά εμπόδιο, αλλά μάλλον προτέρημα. Η μεγαλύτερη πρόκληση είναι η επικέντρωση των δασκάλων στην εξατομίκευση της διδασκαλίας, καθώς και η μεγαλύτερη ασχολία με τα διαφορετικά δυνατά και αδύνατα σημεία των μαθητών. Επιπλέον, όσο καλύτερο το διδακτικό προσωπικό για τις πιο δύσκολες τάξεις και οι ικανότεροι διευθυντές για τα πιο δύσκολα σχολεία τόσο καλύτερα θα είναι τα αποτελέσματα.

Συνεπώς, βασική προϋπόθεση για όλα αυτά, είναι οι μεγαλύτερες επενδύσεις στην παιδεία, αφού, άλλωστε, είναι καθοριστικής σημασίας για την εξέλιξη των παιδιών.

Αικατερίνη Συμφέρη
Θεολόγος-Εκπαιδευτικός-Προπτυχιακή Ιταλικής Φιλολογίας ΑΠΘ