Πώς αλλάζει η πρόσβαση στη γνώση;

Η ραγδαία εξέλιξη της τεχνολογίας έχει επιφέρει σημαντικές αλλαγές στον τρόπο με τον οποίο προσλαμβάνουμε, διαχειριζόμαστε και διαμοιραζόμαστε τη γνώση. Ιδιαίτερα οι ψηφιακές βιβλιοθήκες και οι εκπαιδευτικές πλατφόρμες έχουν μετασχηματίσει τον παραδοσιακό χώρο της μάθησης, καθιστώντας τη γνώση πιο προσβάσιμη και διαδραστική (Borgman, 2007). Η μετάβαση από τις φυσικές συλλογές σε ψηφιακά αποθετήρια έχει επεκτείνει τη δυνατότητα πρόσβασης σε πληροφορίες σε παγκόσμιο επίπεδο, υπερβαίνοντας γεωγραφικούς και κοινωνικούς περιορισμούς.

Οι ψηφιακές βιβλιοθήκες αποτελούν ένα από τα βασικά εργαλεία στην ψηφιακή εποχή της εκπαίδευσης, προσφέροντας πρόσβαση σε μια μεγάλη γκάμα ψηφιακού περιεχομένου, όπως βιβλία, άρθρα, πολυμέσα και αρχεία, που μπορούν να αναζητηθούν και να χρησιμοποιηθούν εύκολα και γρήγορα (Lynch, 2003). Μέσω της υιοθέτησης τεχνολογιών αναζήτησης, κατηγοριοποίησης και μεταδεδομένων, η οργάνωση και η διαχείριση της πληροφορίας καθίσταται πιο αποτελεσματική, διευκολύνοντας την εύρεση και χρήση των πηγών (Lesk, 2012).

Παράλληλα, οι εκπαιδευτικές πλατφόρμες, όπως τα Learning Management Systems (LMS) και οι πλατφόρμες μαζικής ανοιχτής διαδικτυακής μάθησης (MOOCs), έχουν μετασχηματίσει τον εκπαιδευτικό χώρο παρέχοντας διαδραστικότητα, εξατομίκευση και συνεργατικότητα (Siemens, 2005). Μέσω αυτών των πλατφορμών, οι εκπαιδευόμενοι μπορούν να έχουν πρόσβαση σε μαθήματα, βίντεο, κουίζ, και φόρουμ συζητήσεων από οποιοδήποτε σημείο και χρόνο, ενισχύοντας την αυτονομία και την ευελιξία στη μάθηση (Bonk & Graham, 2012). Επιπλέον, η δυνατότητα αξιολόγησης σε πραγματικό χρόνο και η ανάλυση δεδομένων μάθησης (learning analytics) επιτρέπουν τη βελτιστοποίηση της εκπαιδευτικής διαδικασίας με βάση τις ανάγκες των χρηστών (Siemens & Long, 2011).

Η σύνδεση ψηφιακών βιβλιοθηκών με εκπαιδευτικές πλατφόρμες δημιουργεί μια ολοκληρωμένη ψηφιακή οικολογία μάθησης, όπου η γνώση δεν είναι πλέον στατική αλλά δυναμική και συνεχώς εξελισσόμενη (Anderson, 2008). Αυτό το νέο περιβάλλον διευκολύνει την πρόσβαση σε ποικιλία πηγών, υποστηρίζει την πολυτροπικότητα και προάγει την κριτική σκέψη μέσα από τη διαδραστικότητα και τη συμμετοχική μάθηση (Kirkwood & Price, 2014).

Ωστόσο, η ευρεία διάδοση των ψηφιακών μέσων φέρνει και προκλήσεις, όπως η ψηφιακή ανισότητα, θέματα πνευματικών δικαιωμάτων και η ποιότητα του διαθέσιμου υλικού (Selwyn, 2011). Η διευκόλυνση της πρόσβασης σε ποιοτική γνώση απαιτεί όχι μόνο τεχνολογικές υποδομές αλλά και εκπαιδευτική υποστήριξη, ανάπτυξη δεξιοτήτων ψηφιακού γραμματισμού και διαμόρφωση πολιτικών που διασφαλίζουν ισότιμη πρόσβαση.

Οι ψηφιακές βιβλιοθήκες και οι εκπαιδευτικές πλατφόρμες επαναπροσδιορίζουν την πρόσβαση στη γνώση, ενισχύοντας τη διάχυση της πληροφορίας και δημιουργώντας νέες δυνατότητες μάθησης που ανταποκρίνονται στις σύγχρονες ανάγκες της κοινωνίας της πληροφορίας.

Κατερίνα Συμφέρη
Εκπαιδευτικός

• Anderson, T. (2008). The theory and practice of online learning (2nd ed.). AU Press.
• Bonk, C. J., & Graham, C. R. (Eds.). (2012). The handbook of blended learning: Global perspectives, local designs. Pfeiffer.
• Borgman, C. L. (2007). Scholarship in the digital age: Information, infrastructure, and the internet. MIT Press.
• Kirkwood, A., & Price, L. (2014). Technology-enhanced learning and teaching in higher education: What is ‘enhanced’ and how do we know? A critical literature review. Learning, Media and Technology, 39(1), 6–36. https://doi.org/10.1080/17439884.2013.770404
• Lesk, M. (2012). Understanding digital libraries (2nd ed.). Morgan Kaufmann.
• Lynch, C. A. (2003). Digital collections, digital libraries and the digitization of cultural heritage information. First Monday, 8(7). https://doi.org/10.5210/fm.v8i7.1067
• Selwyn, N. (2011). Education and technology: Key issues and debates. Continuum.
• Siemens, G. (2005). Connectivism: A learning theory for the digital age. International Journal of Instructional Technology and Distance Learning, 2(1), 3–10.
• Siemens, G., & Long, P. (2011). Penetrating the fog: Analytics in learning and education. EDUCAUSE Review, 46(5), 30–40.

Η κατανόηση του Άλλου αποτελεί θεμελιώδες αίτημα για τη συγκρότηση της κοινωνίας και τη διατήρηση της ανθρώπινης συνοχής. Η ανθρωπολογική μελέτη της ετερότητας αποκαλύπτει ότι η σχέση με τον Άλλο δεν είναι μόνο ζήτημα πολιτισμικής ποικιλότητας, αλλά και καθρέφτης της δικής μας ταυτότητας. Η εκπαιδευτική διάσταση, με τη σειρά της, καλείται να μετουσιώσει αυτήν τη γνώση σε πράξη, προάγοντας τον διάλογο, τον σεβασμό και την αμοιβαία κατανόηση.

Ανθρωπολογική Προσέγγιση Ετερότητας

Η ανθρωπολογία ανέκαθεν εστίασε στη μελέτη της διαφορετικότητας ως μέσο κατανόησης του ανθρώπινου πολιτισμού. Σύμφωνα με τον Geertz (1973), η thick description επιβάλλει να βλέπουμε τον Άλλο μέσα στο δικό του πλαίσιο νοήματος, αποφεύγοντας επιφανειακές ερμηνείες. Ο Levi-Strauss (1963) επισήμανε ότι οι διαφορετικοί πολιτισμοί, αν και ποικίλοι, ενέχουν κοινές νοητικές δομές, γεγονός που καθιστά την κατανόηση του Άλλου όχι μόνο δυνατή αλλά και αναγκαία. Έτσι, η ετερότητα δεν αποτελεί απλώς εξωτερικό αντικείμενο παρατήρησης, αλλά έναν καθρέφτη που μας επιστρέφει ερωτήματα για τη δική μας ταυτότητα και τις κοινωνικές μας αξίες.

Μετάβαση στην Εκπαίδευση

Η γνώση αυτή που παρέχει η ανθρωπολογία βρίσκει άμεση εφαρμογή στην εκπαίδευση. Αν η ετερότητα αποτελεί βασικό στοιχείο της ανθρώπινης εμπειρίας, τότε η εκπαίδευση οφείλει να την ενσωματώνει. Όπως τονίζει ο Freire (2005), η εκπαιδευτική διαδικασία είναι διάλογος, όπου ο μαθητής και ο δάσκαλος συνδιαμορφώνουν τη γνώση σε κλίμα αμοιβαίου σεβασμού. Στο ίδιο πνεύμα, η διαπολιτισμική παιδαγωγική, όπως επισημαίνει ο Mezzadra (2006), στοχεύει όχι μόνο στη μετάδοση γνώσης αλλά και στην καλλιέργεια στάσεων κατανόησης και αποδοχής του Άλλου. Έτσι, το ανθρωπολογικό αίτημα κατανόησης της ετερότητας μετατρέπεται σε εκπαιδευτική πρακτική που ενισχύει τη συνύπαρξη και τη δημοκρατική συνοχή.

Η μετάβαση από την ανθρωπολογική στην εκπαιδευτική διάσταση αναδεικνύει ότι η κατανόηση του Άλλου δεν περιορίζεται στη θεωρητική μελέτη της διαφορετικότητας, αλλά αποτελεί αναγκαιότητα που διαμορφώνει το ίδιο το εκπαιδευτικό έργο. Η ανθρωπολογία παρέχει το εννοιολογικό πλαίσιο, ενώ η εκπαίδευση το μετουσιώνει σε πράξη, δημιουργώντας τις προϋποθέσεις για έναν κόσμο περισσότερο ανοιχτό, διαλογικό και δίκαιο.

Κατερίνα Συμφέρη
Εκπαιδευτικός

• Freire, P. (2005). Pedagogy of the oppressed. New York: Continuum.
• Geertz, C. (1973). The interpretation of cultures. New York: Basic Books.
• Levi-Strauss, C. (1963). Structural anthropology. New York: Basic Books.
• Mezzadra, S. (2006). Diritto di fuga: Migrazioni, cittadinanza, globalizzazione. Verona: Ombre Corte.

Η σχέση μεταξύ θεωρίας, διαίσθησης και γνώσης αποτελεί κεντρικό ζήτημα στη φιλοσοφία και τις γνωσιακές επιστήμες. Ενώ η θεωρία παρέχει ένα συστηματικό πλαίσιο για την κατανόηση του κόσμου, η διαίσθηση φαίνεται να λειτουργεί ως μια πιο άμεση και αυθόρμητη μορφή γνώσης. Το άρθρο αυτό εξετάζει τις μεταξύ τους αλληλεπιδράσεις και τη σημασία τους στη διαδικασία της γνώσης.

Θεωρία και γνώση

Η θεωρία είναι ένας μηχανισμός μέσω του οποίου οργανώνεται η γνώση. Οι Kuhn (1962) και Popper (1959) προσφέρουν διαφορετικές απόψεις σχετικά με τον ρόλο της θεωρίας στην επιστημονική πρόοδο. Ο Kuhn εισήγαγε την έννοια των «παραδειγμάτων» και της «επιστημονικής επανάστασης», υποστηρίζοντας ότι η γνώση εξελίσσεται μέσα από ριζικές αλλαγές θεωρητικών πλαισίων. Αντίθετα, ο Popper τόνισε τη σημασία της διαψευσιμότητας ως κριτηρίου για την επιστημονική εγκυρότητα των θεωριών.

Διαίσθηση και γνώση

Η διαίσθηση μπορεί να θεωρηθεί ως μια άμεση μορφή γνώσης που δεν βασίζεται απαραίτητα στη λογική ανάλυση. Ο Polanyi (1966) αναφέρεται στη «σιωπηρή γνώση», δηλαδή σε εκείνες τις μορφές γνώσης που δεν μπορούν εύκολα να εκφραστούν λεκτικά. Παράλληλα, η σύγχρονη γνωσιακή επιστήμη (Kahneman, 2011) διακρίνει δύο συστήματα σκέψης: το γρήγορο και διαισθητικό, και το αργό και αναλυτικό.

Σύνθεση: Θεωρία, διαίσθηση και γνώση

Ενώ η θεωρία και η διαίσθηση μπορεί να φαίνονται αντιθετικές, στην πραγματικότητα λειτουργούν συμπληρωματικά. Η θεωρία παρέχει ένα πλαίσιο για την οργάνωση της γνώσης, ενώ η διαίσθηση μπορεί να λειτουργήσει ως ένας μηχανισμός ανακάλυψης καινοτόμων ιδεών (Gigerenzer, 2007). Η συνδυαστική χρήση τους είναι εμφανής τόσο στην επιστημονική ανακάλυψη όσο και στη λήψη αποφάσεων στην καθημερινή ζωή.

Η γνώση προκύπτει από την αλληλεπίδραση μεταξύ θεωρίας και διαίσθησης. Η θεωρία προσφέρει ένα συστηματικό και αναλυτικό πλαίσιο, ενώ η διαίσθηση επιτρέπει γρήγορες και ενστικτώδεις εκτιμήσεις. Η ισορροπία μεταξύ των δύο είναι κρίσιμη για την κατανόηση και την παραγωγή γνώσης.

Κατερίνα Συμφέρη
Εκπαιδευτικός

• Gigerenzer, G. (2007). Gut feelings: The intelligence of the unconscious. Viking.
• Kahneman, D. (2011). Thinking, fast and slow. Farrar, Straus and Giroux.
• Kuhn, T. S. (1962). The structure of scientific revolutions. University of Chicago Press.
• Polanyi, M. (1966). The tacit dimension. University of Chicago Press.
• Popper, K. (1959). The logic of scientific discovery. Routledge.

Το πρώτο αυτόματο μηχάνημα που θα προσφέρει με το πάτημα ενός κουμπιού δωρεάν διηγήματα θα αποκτήσει στις αρχές του Οκτωβρίου η Νέα Υόρκη, με πρωτοβουλία της μη κερδοσκοπικής οργάνωσης Center for Fiction, ελληνηστί Κέντρο Φαντασίας με έδρα το Μπρούκλιν.

Μια πολιτιστική καινοτομία που αρχικά δοκίμασε ο δήμος της γαλλικής πόλης Γκρενόμπλ, που βρίσκεται στις Άλπεις. Η συνταγή με τους αυτόματους πωλητές πέτυχε, κι έγιναν ένα μέσον προσφοράς δωρεάν πολιτισμού. Πλέον οι κάτοικοι αξιοποιούν ποιοτικά μέρος της αναμονής που περιλαμβάνει η καθημερινότητας τους.

Η ιδέα είναι να προσφέρουν στο κοινό μια «χειροπιαστή στιγμή με μια ιστορία σε ένα φιλικό προς το περιβάλλον χαρτί». Οι επισκέπτες της Center for Fiction θα έχουν τη δυνατότητα να πάρουν στα χέρια τους ένα σύντομο διήγημα,σε μορφή απόδειξης, που στις περισσότερες περιπτώσεις θα μπορούν να διαβάσουν σε λιγότερο από πέντε λεπτά.

Ένα κουμπί θα είναι για παιδικά διηγήματα, ενώ τα άλλα δύο με θέματα που θα εναλλάσσονται στη διάρκεια του χρόνου, έτσι ώστε οι αναγνώστες να έχουν πάντα μια νέα – και κάθε φορά διαφορετική – συλλογή ιστοριών, από κλασικά λαϊκά παραμύθια έως και σύγχρονες ιστορίες.

«Η ανάγνωση στο χαρτί είναι πιο ζωντανή και ενθαρρύνει την ονειροπόληση. Η ανάγνωση διηγημάτων συνεισφέρει στην προώθηση της αγάπης για τα βιβλία, ενώ ταυτόχρονα προωθείται και η αγάπη για τη γνώση και τον πολιτισμό. Η Short Édition προσφέρει μια φρέσκια, πνευματική στιγμή για όλα τα επίπεδα ανάγνωσης και τις ηλικίες, με σκοπό την πρόοδο της κοινωνίας», αναφέρει η Short Édition.

Η φαντασία και ο γραπτός λόγος έχουν επιστρέψει στους δημόσιους χώρους, υποστηρίζουν αρχιτέκτονες, πολεοδόμοι και συγγραφείς. Ενώ πολλοί είναι οι κάτοικοι που υποστηρίζουν ότι οι αυτόματες μηχανές πώλησης ιστοριών με την έντυπη μορφή τους, είναι ένα διάλειμμα από τις πανταχού παρούσες οθόνες των κινητών τους.

View this post on Instagram

Η δημοσίευση κοινοποιήθηκε από το χρήστη Short Édition (@shortedition)

Τα διηγήματα που θα τυπώνει το μηχάνημα θα επιλέγονται τυχαία μέσα από μία λίστα της Center for Fiction, που θα αντλεί υλικό τόσο από τη βάση δεδομένων της Short Édition, όσο και από το δίκτυο συνεργατών της οργάνωσης.

Το αυτόματο μηχάνημα έχει ήδη ταξιδέψει σε όλο τον κόσμο, από το 2016 που κυκλοφόρησε για πρώτη φορά. Έχει μάλιστα λάβει το βραβείο Consumer Electronic Show Tech for a Better World, το 2018. Σήμερα, υπάρχουν περισσότερα από 300 αυτόματα μηχανήματα διηγημάτων σε όλο τον κόσμο, τα οποία έχουν διανείμει πάνω από 5,6 εκατομμύρια ιστορίες!

Το Center for Fiction στο Μπρούκλιν υποδέχεται το αυτόματο μηχάνημα διηγημάτων στις 2 Οκτωβρίου και αναμένει οι πολίτες της Νέας Υόρκης να αδράξουν την ευκαιρία για μία πιο άμεση επαφή με την ανάγνωση.

Είθε αυτή η καινοτομία αυτή να ταξιδέψει σε όλο τον κόσμο δίνοντας την ευκαιρία σε νέους διηγηματογράφους να αποκτήσουν απήχηση και να αναδείξουν το έργο τους, αλλά και να αποτελέσει το πολιτιστικό αυτό βήμα που θα φέρει στο προσκήνιο γνωστά και αγαπημένα διηγήματα και τους δημιουργούς τους, ώστε “να θυμούνται οι παλιοί και να μαθαίνουν οι καινούριοι„.

Πηγή

Νένα Ευθυμιάδου

Η Κριτική του καθαρού λόγου είναι ένα από τα σημαντικότερα κείμενα της νεότερης ευρωπαϊκής φιλοσοφίας.

Ο Kant αρχίζει με περιγραφή της θέσης του ανθρώπινου λόγου, που δεν δύναται να αποφύγει τα ερωτήματα που του υπαγορεύει η ίδια του η φύση, τα οποία, όμως, στον χώρο της εμπειρίας παραμένουν αναπάντητα. Απεναντίας, γίνεται απόπειρα να δοθούν απαντήσεις στα ερωτήματα αυτά, όταν ο λόγος αναζητεί πίσω από την πολλαπλότητα των εμπειρικών δεδομένων τη συνάφειά τους προσφεύγοντας σε γενικές, θεμελιώδεις αρχές.

Η προσφυγή στις αρχές αυτές οδηγεί τον λόγο σε αντιφάσεις. Αφενός, ο λόγος αποδεικνύει πως ο κόσμος έχει αρχή στον χρόνο, υπάρχει θεός, η βούληση είναι ελεύθερη και η ψυχή αθάνατη, και αφετέρου αποδεικνύει τις ακριβώς αντίθετες θέσεις. Το γνωστικό αυτό εγχείρημα ονομάζεται Μεταφυσική.

Σύμφωνα με τον φιλόσοφο, η Μεταφυσική συναπαρτίζει μία φυσική καταβολή του ανθρώπου. Ο ανθρώπινος λόγος ωθείται από μία εσωτερική ανάγκη να θέτει μεταφυσικά ερωτήματα, δίχως απαντήσεις, αφού υπερβαίνουν τις δυνατότητές του.

ΚΑΝΤΙΑΝΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ
Η καντιανή επανάσταση του τρόπου του σκέπτεσθαι στοχεύει στην απελευθέρωση του ανθρώπου από την οπτική του κοινού νου, από τον δογματικό ρεαλισμό. Η θέση του δογματικού ρεαλισμού έγκειται στη γνώση των πραγμάτων ως καθαυτά, ανεξάρτητα από τον άνθρωπο, κάτι που καθιστά κατά τον Kant ακατανόητη τη σχέση υποκειμένου και αντικειμένου. Ο ίδιος περιορίζει τη γνώση στα φαινόμενα, και έρχεται σε αντιδιαστολή με τον Πλάτωνα.

Επομένως, πρόκειται για φαινόμενα στο μέτρο που συγκροτούνται από τις κατηγορίες της νόησης. Ο κριτικός λόγος αυτοπεριορίζεται, διότι δεν γνωρίζει το απόλυτο, αλλά εν γένει τους υπερβατολογικούς όρους της εμπειρίας. Άλλωστε, «από τα πράγματα γνωρίζει a priori μονάχα εκείνο που έκαστος άνθρωπος θέτει εντός αυτών».

Το έργο της κριτικής φιλοσοφίας επαναδιατυπώνεται από τον Kant ως προς το πώς είναι αντικειμενικά έγκυρες οι συνθετικές κρίσεις a priori. Αρχίζει τη διερεύνηση του προβλήματος πραγματοποιώντας μία διάκριση μεταξύ δύο ειδών γνώσης, την καθαρή a priori και την εμπειρική a posteriori.

Συνεχίζει προτείνοντας δύο δυνάμει κριτήρια διάκρισης της a priori γνώσης. Το πρώτο είναι αρνητικό, όπου η γνώση δεν εξαρτάται από την εμπειρία. Σε αυτήν συμπεριλαμβάνει τις καθαρές έννοιες του νου, τις καθαρές εποπτείες του χώρου και του χρόνου, και τις καθαρές κρίσεις a priori. Το δεύτερο κριτήριο είναι θετικό, όπου μία κρίση είναι a priori, αν είναι αναγκαία και καθολική.

ΣΗΜΑΣΙΑ
Α priori κατά λέξη σημαίνει από πριν. Η ιδιότητα αυτή αποδίδεται, όταν ένα πράγμα προϋπάρχει στην ανθρώπινη νόηση ως όρος για απόκτηση οποιασδήποτε εμπειρικής γνώσης. Κατά τον Καντ ορίζονται ως a priori γνώσεις οι ανεξάρτητες από κάθε εμπειρία.

Αικατερίνη Συμφέρη
Θεολόγος-Εκπαιδευτικός-Προπτυχιακή Ιταλικής Φιλολογίας ΑΠΘ