Οι ακτίνες του ήλιου θερμαίνουν την επιφάνεια της Γης. Καθώς η θερμοκρασία στη Γη αυξάνεται, η θερμότητα επιστρέφει στην ατμόσφαιρα και ένα μέρος της απορροφάται ή αντανακλάται πίσω στη Γη από τα αέρια του θερμοκηπίου, που υπάρχουν στην ατμόσφαιρα, όπως το διοξείδιο του άνθρακα (CO₂), οι υδρατμοί, το οξείδιο του αζώτου, το μεθάνιο και το όζον.

Αυτή η φυσική διαδικασία ονομάζεται φαινόμενο του θερμοκηπίου και είναι αυτή που ευθύνεται για τη ζωή στον πλανήτη μας. Χωρίς αυτή, ο μέσος όρος θερμοκρασίας του πλανήτη μας θα ήταν -18ο C. Ουσιαστικά, η Γη είναι περικυκλωμένη από ένα στρώμα αόρατων αερίων, (όπως το διοξείδιο του άνθρακα), που λειτουργούν ακριβώς σαν ένα θερμοκήπιο, κρατάνε τη ζεστασιά του ήλιου κοντά στον πλανήτη και δεν την αφήνουν να φύγει.

Λόγω των επιπτώσεων της ανθρώπινης δραστηριότητας στο περιβάλλον κατά τον τελευταίο αιώνα, η συγκέντρωση αερίων του θερμοκηπίου στην ατμόσφαιρα, το 80% των οποίων αποτελεί το CO₂, είναι σήμερα υψηλότερη απ’ ό,τι τα τελευταία 650.000 χρόνια. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να αυξηθεί ο μέσος όρος της θερμοκρασίας κατά 0,74ο C σε όλο τον κόσμο και κατά 1ο C ειδικά στην Ευρώπη.

Με τη χρήση καυσίμων, όπως για παράδειγμα της βενζίνης και του πετρελαίου, για την παραγωγή ενέργειας, η ανθρωπότητα έχει προκαλέσει την έκλυση τεραστίων ποσοτήτων CO₂ στην ατμόσφαιρα. Επιπλέον, υπάρχουν και άλλα αέρια του θερμοκηπίου προερχόμενα από ορισμένες βιομηχανικές δραστηριότητες, τη γεωργία και τις χωματερές.

Κατερίνα Συμφέρη
Εκπαιδευτικός & Προπτυχιακή Ιταλικής Φιλολογίας ΑΠΘ

Όπως αποδείχτηκε επιστημονικά, το 2020 ήταν τελικά συντομότερο από τα προηγούμενα χρόνια – ακόμα κι αν δεν το νιώσαμε καθόλου έτσι. 28 συντομότερες μέρες μέσα στο 2020 καταγράφηκαν σε ένα ρεκόρ που έχει να σημειωθεί από το 1960, καθώς η Γη γύρισε γύρω από τον άξονά της κατά 1.5 milliseconds ταχύτερα από το συνηθισμένο. Η μεγαλύτερη ταχύτητα της Γης – που φυσικά είναι όμως ανεπαίσθητη – θα έχει ως αποτέλεσμα το 2021 να είναι μικρότερης διάρκειας σε σχέση με τα προηγούμενα.

Οι επιστήμονες αναφέρουν ότι ίσως χρειαστεί οι γνωστοί ως «φύλακες του χρόνου» να προσθέσουν στο μέλλον ένα αρνητικό εμβόλιμο δευτερόλεπτο ώστε να βεβαιωθούν ότι τα ρολόγια θα συνεχίζουν να υπολογίζουν με ακρίβεια την ώρα σε όλο τον κόσμο, σύμφωνα με την Συντονισμένη Παγκόσμια Ώρα (UTC).

Έτσι, η μέση διάρκεια της μέρας για το 2021 υπολογίζεται ότι θα είναι κατά 0,05 χιλιοστά του δευτερολέπτου μικρότερη. Αν υπολογίσει κανείς συνολικά στο σύνολο του έτους τη διαφορά, αυτή θα είναι μια χρονική υστέρησης σχεδόν 19 χιλιοστών του δευτερολέπτου. Να θυμίσουμε εδώ ότι ένα 24ωρο έχει κανονικά 86.400 δευτερόλεπτα και η τελευταία φορά που καταγράφηκαν λιγότερα δευτερόλεπτα ήταν το 1937.

Δεν είναι περίεργη η παρατήρηση διαφορών στο χρόνο και στις μέρες ως προς το μέσο όρο, καθώς αυτές διαφοροποιούνται λόγω κάποιων παραγόντων, όπως της κίνησης του πλανητικού μας πυρήνα, των ανέμων, των ωκεανών, της ατμοσφαιρικής πίεσης κλπ. Αυτές οι παρατηρήσεις των ειδικών έχουν αναγκάσει την ανθρωπότητα να ξανασυγχρονίζει τα ρολόγια, μια διαδικασία που ξεκίνησε το 1972 και έχει συμβεί σε 27 έτη είτε με προσθήκη δευτερολέπτου είτε με αφαίρεση.

Για να καθορίσουν την διάρκεια κάθε μέρας στη Γη, οι επιστήμονες στο International Earth Rotation and Reference Systems Service (IERS) υπολογίζουν την ακριβή στιγμή που ένα συγκεκριμένο αστέρι περνά από μια τοποθεσία στον ουρανό. Εκφράζουν αυτή τη μέτρηση ως τον Παγκόσμιο Χρόνο και στη συνέχεια τον συγκρίνουν με τον Ατομικό Χρόνο, μια κλίμακα χρόνου που υπολογίζεται από υπερακριβή ατομικά ρολόγια. Αυτή η σύγκριση μπορεί να μας δείξει κατά πόσο η ταχύτητα περιστροφής του πλανήτη μας διαφοροποιείται από τη νόρμα.

Σύμφωνα με το IERS, η τάση της Γης κατά τις τελευταίες δεκαετίες ήταν να επιβραδύνει το ρυθμό της περιστροφής της και συνεπώς οι μέρες μας είναι ανεπαίσθητα μεγαλύτερες από 24 ώρες. Όμως από το 2020 η Γη άρχισε να επιταχύνει ακριβώς την ταχύτητα περιστροφής της και τα δεδομένα άλλαξαν, κάτι που σημαίνει ότι ίσως χρειαστεί να προστεθεί ένα δευτερόλεπτο.

Πηγή

Η ανθρωπότητα εξάντλησε ήδη τους φυσικούς πόρους που μπορεί να ανανεώσει η Γη φέτος, μέσα σε 234 ημέρες. Αυτό το στοιχείο εμπεριέχει και ένα «καλό» νέο, αν και αυτό αποτελεί συνέπεια της τεράστιας κρίσης που προκάλεσε η πανδημία.

«Από το Σάββατο 22 Αυγούστου η Γη δεν μπορεί να αναπληρώσει ό,τι παίρνουμε. Αυτό αφορά κάθε δέντρο που κόβεται, κάθε ψάρι που πιάνεται, κάθε τόνο διοξειδίου άνθρακα που εκπέμπεται» αναφέρει χαρακτηριστικά το Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ σε σχετικό βίντεο που ανάρτησε στα social media για την Earth Overshoot Day, όπως ονομάζεται η ημέρα κάθε χρονιάς κατά την οποία η ανθρωπότητα εξαντλεί τους φυσικούς πόρους που μπορεί να ανανεώσει ο πλανήτης μας.

Φέτος, αυτή η ημέρα ήρθε τρεις εβδομάδες αργότερα σε σύγκριση με το 2019, όταν η εξάντληση των φυσικών πόρων σημειώθηκε στις 29 Ιουλίου. Πρόκειται για τη μεγαλύτερη μετάθεση της συγκεκριμένης ημερομηνίας σε ετήσια βάση από τη δεκαετία του ’70, όταν υιοθετήθηκε η Earth Overshoot Day. Παρ’ όλα αυτά, θα χρειαζόταν 1,6 φορές η Γη για να στηριχτεί ο ρυθμός κατανάλωσης της ανθρωπότητας.

Αυτή η φετινή «επιτυχία» σημειώθηκε λόγω της πανδημίας του κορωνοϊού. Χάρη στο lockdown, το οικολογικό αποτύπωμα της ανθρωπότητας μειώθηκε κατά 9,3% σε σύγκριση με πέρυσι, σύμφωνα με τον διεθνή οργανισμό έρευνας Global Footprint Network.

«Η Earth Overshoot Day είναι ένας τρόπος αποτύπωσης του μεγέθους της βιολογικής πρόκλησης που αντιμετωπίζουμε» εξήγησε ο επικεφαλής του οργανισμού Μάτις Γουακερνάγκελ. Παρότι τα φετινά στοιχεία είναι ενθαρρυντικά, πρέπει να γίνει περαιτέρω πρόοδος «βάσει σχεδιασμού, όχι λόγω καταστροφής», υπογράμμισε.

«Υπάρχει ελπίδα. Για να μην καταναλώνουμε περισσότερα από αυτά που παράσχει ο πλανήτης η Earth Overshoot Day πρέπει να μετατίθεται κατά 5 ημέρες κάθε χρόνο, ως το 2050» αναφέρει το Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ. «Η αντικατάσταση του 50% του κρέατος με γεύματα λαχανικών θα προκαλούσε τη μετάθεση της ημερομηνίας κατά δύο εβδομάδες. Το ίδιο θα συνέβαινε με τη μείωση κατά το ήμισυ των μετακινήσεων με αυτοκίνητο» επισημαίνει.

Πηγή

To φράγμα «Three Gorges» («Τρία Φαράγγια») της Κίνας ξεκίνησε να κατασκευάζεται το 1994 και ολοκληρώθηκε το 2003. Είναι ο μεγαλύτερος σταθμός υδροηλεκτρικής ενέργειας στον κόσμο, με την Κίνα να ισχυρίζεται αρχικά πως επρόκειτο για το πιο θαυμαστό έργο μηχανικής στην ιστορία της χώρας.

Από την αρχή, επιστήμονες και ακτιβιστές ήταν σκεπτικοί. 1,3 εκατομμύρια άνθρωποι αναγκάστηκαν να αλλάξουν τόπο διαμονής, ενώ πολλοί πιστεύουν πως το φράγμα προκαλεί μόλυνση του περιβάλλοντος, σεισμούς και καταστρέφει ιστορικές τοποθεσίες. Οι 34 γεννήτριες του, που βρίσκονται στον ποταμό Γιανγκτσέ, έχουν συνολική ισχύ που φτάνει τα 22.500 μεγαβάτ, η οποία είναι ίση με 15 πυρηνικούς αντιδραστήρες. Όταν τα επίπεδα του νερού είναι στο μάξιμουμ, μπορεί να κατακλύσει 632 τετραγωνικά χιλιόμετρα γης, ενώ ζυγίζει περίπου 42 δισεκατομμύρια τόνους.

Στην φυσική υπάρχει κάτι που ονομάζεται «ροπή αδράνειας» ή «γωνιακή μάζα» η οποία στην μηχανική εκφράζει την κατανομή των υλικών σημείων ενός σώματος ως προς έναν άξονα περιστροφής, δηλαδή η μάζα περιστρέφεται πιο αργά, όσο μεγαλώνει η απόσταση της από τον άξονα περιστροφής. Για παράδειγμα, οι αθλητές του πατινάζ, μαζεύουν τα χέρια τους κοντά στο σώμα τους, ώστε όταν το περιστρέφουν, αυτό να γίνεται πιο γρήγορα.

Η συγκέντρωση λοιπόν αυτής της τεράστιας ποσότητας νερού και μάλιστα σχεδόν 200 μέτρα ψηλότερα από την στάθμη της θάλασσας, αυξάνει την ροπή αδράνειας της Γης, με αποτέλεσμα να επιβραδυνθεί η περιστροφή της. Βέβαια, η περιστροφή της Γης αλλάζει συχνά, όπως όταν το φεγγάρι απομακρύνεται από αυτήν ή όταν συμβαίνουν μεγάλοι σεισμοί, ενώ όπως ανακοίνωσε η NASA η επιβράδυνση της περιστροφής που προκλήθηκε από το φράγμα είναι της τάξης του 0,06 μικροδευτερολέπτου.

Όπως και να έχει, μια ανθρώπινη κατασκευή κατάφερε να επιβραδύνει έστω και λίγο την περιστροφή του πλανήτη και αν συνδυαστεί με άλλους παράγοντες, πόσο μπορεί να επιβαρύνει το περιβάλλον και την ζωή;

Πηγή