Η έννοια της αποτελεσματικής πειθαρχίας των παιδιών αποτελεί ένα από τα σημαντικά στοιχεία της επιτυχίας του γονικού ρόλου. Με τον όρο πειθαρχία νοείται η διαδικασία που βοηθά τα παιδιά να μάθουν κατάλληλες συμπεριφορές και να τις εφαρμόσουν αντίστοιχα, πραγματοποιώντας σωστές επιλογές.

Ενσυνείδητη ή Εσωτερική πειθαρχία
Ορίζεται η υπακοή σε αρχές και κανόνες με τη θέληση του ατόμου και αποτελεί διαδικασία, που προκύπτει μέσα από τη διαχρονική σχέση με τα παιδιά. Πρόκειται, δηλαδή, για το εργαλείο στα χέρια των γονέων που φέρει διδακτικό χαρακτήρα, διότι μαθαίνει τα παιδιά να σκεφτούν ποιες ήταν οι συνέπειες της ανάρμοστης συμπεριφοράς, πού φέρθηκαν άσχημα, και με ποιο τρόπο μπορούν να τις αλλάξουν.

Φυσικά, τα παιδιά ακολουθούν την ίδια συμπεριφορά κυρίως όταν δεν έχουν κατανοήσει τους λόγους για τους οποίους πρέπει να την αλλάξουν. Με την πειθαρχία ενθαρρύνονται να υιοθετούν ευγενική συμπεριφορά και ωθούνται στην μάθηση του τί περιμένουν οι άλλοι από αυτά επιτρέποντας την αναγνώριση των αναγκών και των συναισθημάτων τους. Η πειθαρχία καλλιεργεί την αυτοπειθαρχία.

Εύλογα αποτελεί την απαραίτητη προϋπόθεση για την άσκηση θετικού γονικού ρόλου, που βασίζεται στο συμφέρον του παιδιού. Η άσκηση αυτή θέτει τις ρίζες της στο σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων των παιδιών και αποσκοπεί στη δημιουργία ενός μη βίαιου περιβάλλοντος, με την απουσία χρήσης της τιμωρίας. Ακόμη, απαιτεί τη διάθεση χρόνου από πλευράς των γονέων, ιδιαίτερα σημαντικό από τα πρώτα χρόνια ζωής ενός παιδιού έως και την ενηλικίωσή του.

Αικατερίνη Συμφέρη
Θεολόγος-Εκπαιδευτικός-Προπτυχιακή Ιταλικής Φιλολογίας ΑΠΘ

Μπορεί να ανήκει στον προηγούμενο αιώνα , ως μέθοδο πειθαρχίας , μπορεί να το θεωρείτε ένα απλό “μάθημα” για το παιδί σας , μπορεί να μην δίνετε σημασία στις επιπτώσεις που έχει. Κάποιος , όμως οφείλει να επιστήσει την προσοχή σε νεοσύλλεκτους γονείς – παλαιούς για την μέθοδο διαπαιδαγώγησης που έχει ως βάση …. την βία , σωματική και λεκτική. Η φράση “Το ξύλο βγήκε από τον παράδεισο “κάποτε μας έκανε να γελάμε , βλέποντας την Αλίκη Βουγιουκλάκη , ως μαθήτρια να δέχεται ράπισμα από τους καθηγητάς της. Φούσκωνε τα περήφανα στήθη των γονέων που το παιδί τους , είχε εξελιχθεί σε ήρεμο και υπάκουο στρατιωτάκι. Και αναρωτιόταν , πολλές φορές , έχοντας την λύση στα χέρια τους , τι έφταιγε και εκείνο επαναστατούσε και ήθελε να κόψεις τις επαφές μαζί τους. Μπορεί να μην ανήκουμε στην σφαίρα του 19ου , στην εποχή που η ψυχή του μικρού Καζαντζάκη δεχόταν αλλεπάλληλα στίγματα από την βάναυση και παράλληλα αδιανόητη συμπεριφορά του πατέρα του , καθώς και του δασκάλου του . Όμως , μέχρι και σήμερα , αρκετοί γονείς θεωρούν ότι το να σηκώσει χέρι κάποιος επάνω στο παιδί του ,αποτελεί την τέλεια διδακτική μέθοδο !

Είναι κρίμα να συγκρίνουμε γονείς με παιδιά και την συμπεριφορά αμφότερων. Τα παιδιά που μεγαλώνουν σε ένα τέτοιο οικογενειακό περιβάλλον έχουν συχνές εκρήξεις και ξεσπάσματα , ενώ οικιοποιούν το αίσθημα της ανάγκης να επιβληθούν σε κάποιον διά της βίας . Μα φυσικά , πρότυπο τους είναι η συμπεριφορά των γονιών , οπότε δεν μου φαίνεται διόλου παράξενο , που παρατηρείται συχνά διαμάχη με κινήσεις βίας , μεταξύ αδελφών , όταν οι ίδιοι οι γονείς αδυνατούν να διαχειριστούν την ιδιοσυγκρασία των παιδιών τους και καταφεύγουν στην χρήση βίας. Και το να σύρεις από τα μαλλιά ένα δεκάχρονο παιδί , ναι είναι βία. Και το να πετάξεις ένα αντικείμενο πάνω στο αδύναμο σώμα του παιδιού , πάνω στα νεύρα σου , ναι είναι βία. Γιατί γνωρίζεις πως εκείνο , επειδή σέβεται την ιεραρχία της οικογένειας δεν θα μπορέσει να κάνει το ίδιο. Και το να βομβαρδίσεις το παιδί με ανούσιες κατηγορίες τύπου “ θα μείνεις μόνος σου , δεν θα σε θέλει κανένας” , “ είσαι άχρηστος /ανίκανος” , ναι είναι βία. Ψυχολογική μεν , λεκτική δε , όμως πάλι είναι βία. Και κανένα δικαστήριο , κανένας ουρανός , καμιά δύναμη δεν πρόκειται να δικαιολογήσει την βίαιη συμπεριφορά σου , επειδή απλά είσαι ο γονιός και έχεις το δικαίωμα να συνετείς το παιδί σου.

Οι γονείς συχνά χρησιμοποιούν την εξουσία που τους δίνεται , βάσει της ιεραρχίας της κοινωνίας και συνάμα της οικογένειας , για να επιβληθούν πάνω στην προσωπικότητα του ατόμου και να το χειραγωγήσουν προς όφελος τους. Κανένας χαρακτήρας παιδιού , δεν αξίζει μια βίαιη , σε συνδυασμό με σκληρές τιμωρίες , αντιμετώπιση. Το να χτυπήσεις το παιδί σου είναι εύκολο, το να κερδίσεις τον σεβασμό του όμως , είναι η αληθινή σου πρόκληση. Σαφώς , δεν υπονοούμε να μεγαλώσει ένα παιδί χωρίς όρια και παραδείγματα. Εφόσον πιστεύετε ότι είναι ο καθρέφτης της ψυχής σας , πως νομίζετε ότι ένα παιδί αποκτά ειρωνική – βίαιη συμπεριφορά απέναντί σας ; Ξυπνώντας μια μέρα με κακή διάθεση , αποφασίζοντας να χαλάσει το σύμπαν ; Ή μήπως υιοθετώντας την στάση σας , ως προς αυτό ; Τα σωματικά τραύματα είναι καταδικαστέα και αξίζουν αμέριστη προσοχή. Τι γίνεται όμως , με τα ψυχολογικά ; Το ξύλο φαίνεται να αποδίδει όσο πίστευαν παλαιότερα ; Τα ψυχικά τραύματα , είναι εκείνα που διαμορφώνουν σε μεγάλο ποσοστό την συμπεριφορά των ατόμων και καλλιεργείται η εικόνα του χεριού που σηκώνεται , με βία , πάνω στο σώμα του παιδιού ως η αποτελεσματικότερη μέθοδος για να μάθει ένα παιδί.

Στον αντίποδα , ο διάλογος , τα όρια και η ηρεμία μπορούν να διαπαιδαγωγήσουν με τον καλύτερο τρόπο το παιδί , χωρίς βίαια ξεσπάσματα και σωματικούς τραυματισμούς. Μιλήστε στο παιδί σας , για τον τρόπο που συμπεριφέρεται . Ξανά και ξανά . Εξηγείστε του ότι ο σωστός τρόπος για να μιλάμε μεταξύ μας εμπεριέχει σεβασμό και διάλογο , όχι φωνές και φασαρία. Δείξτε του ότι το εμπιστεύεστε , καθώς με αυτόν τον τρόπο εμπνέετε σεβασμό και συγκρατήστε τον θυμό σας , σε περίπτωση που προβεί σε μη επιτρεπτές ενέργειες. Εκφράστε την δυσαρέσκεια σας και την απογοήτευση σας για ένα ζήτημα με λόγια και όρια , όχι με το σήκωμα του χεριού . Το παιδί σας θα μάθει , ότι για να λύνουμε τα προβλήματα μας, χρησιμοποιούμε βία και όχι διάλογο. Αργότερα , ως καλλιεργημένο άτομο πλέον , θα μπορεί να αντιμετωπίζει προβληματικές καταστάσεις με λόγια και ψυχική ηρεμία. Για το κομμάτι της λεκτικής βίας , θα μπορούσα να μιλάω για ώρες. Σκεφτείτε εσάς , στην θέση του και τους γονείς σας , κάθε φορά που μαλώνετε ( γιατί φυσιολογικό είναι , εφόσον είμαστε διαφορετικοί άνθρωποι) να εκφράζουν με βίαια ξεσπάσματα τον θυμό τους. Σκηνές , βγαλμένες από ταινία του ‘60 , με γονείς να λένε στα παιδιά τους “ Αν συνεχίσεις έτσι , θα μείνεις μόνος σου “ και “ δεν θα καταφέρεις τίποτα “. Ευτυχώς , για μερικούς από εμάς , τέτοιες ανούσιες προσβολές μόνο καλό μας κάνουν , γιατί συνειδητοποιούμε πως πρέπει να δουλέψουμε σκληρότερα . Μετατρέποντας την βία ( λεκτική και σωματική ) σε όπλο , καταλαβαίνουμε ότι δεν μας χρειάζεται και μπορούμε να σταθούμε πλέον στα πόδια μας , με ηρεμία και αυτοπεποίθηση.

Είναι δύσκολο να κάνεις παιδιά και να τα μεγαλώνεις σωστά , το γνωρίζω. Δεν υπάρχει μεγαλύτερη ευθύνη από το να βγάλεις στην κοινωνία σωστούς ανθρώπους , όπως λέει και ο λαός μας. Το ξύλο , η βία , δεν είναι και δεν πρέπει να είναι μέρος αυτής της διαπαιδαγώγησης. Διάλογος και πάλι διάλογος. Όσες φορές και αν χρειαστεί. Όρια , σαφή και απλά όρια . Εκείνο επιτρέπεται , το άλλο δεν επιτρέπεται. Κάποια οφείλετε να τα συζητήσετε μαζί με το παιδί σας , για να κάνει ο καθένας αμοιβαίες υποχωρήσεις και να βρείτε μια κοινή πορεία. Μην ξεχνάτε όμως , πως τα παιδιά μιμούνται με ιδιαίτερη ευκολία τις κινήσεις σας και τον τρόπο που τα αντιμετωπίζετε. Εάν ένα παιδί , την επικείμενη στιγμή του καυγά , εισπράξει βία και άσχημα λόγια , θα αποδεχτεί την όλη φάση , ως κάτι νορμάλ και ενδέχεται να υιοθετήσει αυτήν την στάση , αργότερα στην ζωή του. Εάν ένα παιδί νιώσει την αγάπη και την διαλεκτική συζήτηση που του προσφέρετε ως λύση , θα μάθει να λύνει τις διαφορές του με αυτόν τον τρόπο. Σαφώς , να τονίζετε κάθε φορά πως ο διάλογος έχει και αυτός όρια , καθώς εάν ξεφύγουν τα πράγματα θα καταφύγουμε σε άλλες λύσεις , που ωστόσο δεν εμπεριέχουν βία. Γίνε η αλλαγή που εσύ επιθυμείς για τον κόσμο , με μικρά σταδιακά βήματα , προς την κατανόηση και τον σεβασμό. Άλλωστε , το χρωστάμε σε αυτές τις ευγενικές και μικρές ψυχούλες….

Αριάδνη Εμμανουηλίδου

Ιδεολογική κριτική στις ιδέες του μοντερνισμού ασκούν όλοι όσοι βρίσκουν τους εαυτούς τους να καταπιέζονται, να περιθωριοποιούνται ή να μην ακούγονται στον κόσμο του νεωτεριστικού. Άλλωστε, στον τελευταίο επικρατεί η μονοφωνία της εξουσίας για το ποια είναι η Αλήθεια, η μονοφωνία της κυρίαρχης κουλτούρας του μοντερνισμού, τί είναι καλό και τί κακό, τί είναι σωστό και τί λάθος, τί είναι φυσιολογικό και τί μη.

Οποιαδήποτε κυρίαρχη ιδεολογική θεώρηση του κόσμου ενέχει υπόρρητες αξίες, συμφέροντα και στόχους. Συνεπώς, μια τέτοια θεώρηση την διέπουν και την καθοδηγούν τα συγκεκριμένα υφιστάμενα προαναφερθέντα. Σε αυτό το σημείο κρίνεται αναγκαίο να τονιστεί ότι ο στόχος της κριτικής δεν αποβλέπει στην υποτίμηση ή στον μηδενισμό της αξίας της επιστημονικής γνώσης αλλά έτι περισσότερο στην απομάκρυνση από την ιδέα ότι η επιστημονική γνώση είναι ουδέτερη αξιών και κινείται προς την Αλήθεια.

Απόρροια των άνωθεν στάθηκε η ανάδυση ενός συνεχιζόμενου διαλόγου, ο οποίος συνέβαλε στην ανάπτυξη των βασικών θεωρήσεων του κοινωνικού κονστρουξιονισμού, του οποίου οι ιδέες -περί κοινωνικής κατασκευής του πραγματικού- οδηγούν στην συνύπαρξη περισσότερο των διαφορετικών θεωρήσεων. Ακόμη, προωθεί την περιέργεια για κατανόηση άλλων παραδοχών και την απομάκρυνση από αγώνες για την επικράτηση της μιας σωστής ιδέας. Σύμφωνα με τον Gergen στο βιβλίο Θεραπευτικές Πραγματικότητες, «δεν υπάρχουν λέξεις με νόημα χωρίς συνέπειες». Συνακόλουθα, η ιδέα της κοινωνικής κατασκευής της πραγματικότητας αμφισβητεί το δικαίωμα οποιασδήποτε θεώρησης να διεκδικεί την απόλυτη εξουσία της αλήθειας.

Επιπρόσθετα, η θεώρησή του ανάγει δρόμους για τη συνδημιουργία καινοφανών τρόπων κατανόησης, θεωρήσεων ως προς το σχετίζεσθαι, μορφών ζωής και ύπαρξης, που αποβλέπουν στη χρησιμότητα ή τις συνέπειες μιας συγκεκριμένης θεώρησης παρά την αλήθεια.

Αικατερίνη Συμφέρη
Θεολόγος-Εκπαιδευτικός-Προπτυχιακή Ιταλικής Φιλολογίας ΑΠΘ

Οι Αμετάβλητοι

Έτσι, αν ανοίξεις την οθόνη του τηλεφώνου σου, θα δεις ένα μήνυμα, ένα mail, κάτι, ανατρεπτικό ως προς εκείνο που ίσχυε την τελευταία φορά που το άνοιξες.Και θα χαμογελάσεις σιωπηλά.Όλα αλλάζουν. Όλα, εκτός από εσένα.Η λέξη κλειδί είναι το “εκεί”.Εκεί. Εκεί…εκεί. Συνέχεια εκεί. Πάντα εκεί.Ψυχή αγέρωχη κι αγέραστη.Ο αμετάβλητος.Και σ’ έναν κόσμο που μεταβάλλεται και αλλοτριώνεται διαρκώς, πόσο τιμητικός αυτός ο τίτλος…!

Και “δεν πειράζει”.Πολλά, άπειρα “δεν πειράζει”.Πόσο σε γαλούχησαν τούτα τα δεν πειράζει και πόσο τα έθρεψες κι εσύ με την καρδιά σου.Μα, αλήθεια: δεν πειράζει.Τι να σου φταίει, τι να μας φταίει,στον κόσμο που όλο αλλάζει ; Μονάχα εμείς, που δεν αλλάξαμε ποτέ.Κι ας μας φταίμε για την ειλικρίνειά μας κι ας μας τρομάζει η αλήθεια μας.

Στο πεδίο της αναπτυξιακής ψυχολογίας οι πραγματοποιηθείσες έρευνες δείχνουν ότι τα μωρά από τη γέννηση τους αφενός ανταποκρίνονται ενεργά στην επικοινωνία και αφετέρου την προκαλούν. Σύμφωνα με τον Trevarthen, μοιάζει να έχουν μια εγγενή ικανότητα όσον αφορά τη δημιουργία διαλογικών σχέσεων, διότι συντονίζουν τις δράσεις τους με τον ενήλικα με έναν ρυθμικό τρόπο, κάτι που αποτελεί τη βάση για την ανάπτυξη του νου. Αυτή η ρυθμική σύνδεση αποτελείται αφενός από νοητικές δραστηριότητες και κινήσεις του σώματος, οι οποίες ενυπάρχουν στις συζητήσεις και στη κοινωνική γνωστική λειτουργία.

Μεταξύ των αναπτυξιακών ερευνητών, λόγου χάρη Trevarthen και Maurice Merleau-Ponty, οι ανθρώπινες υπάρξεις βρίσκονται μόνιμα σε συντονισμό με κάτι ή κάποιον και αυτό πραγματοποιείται μέσω του σώματος. «Οι άνθρωποι είναι σώματα». Συνεπώς, τίθεται το σώμα στο επίκεντρο της διαλογικής κατανόησης και του συντονισμού. Αυτό βιώνει, αναστοχάζεται, αναζητά το νόημα. Έτσι, τοποθετείται σε μια κεντρική θέση και κάθε αίσθηση χαρακτηρίζεται από αμφιθυμία η οποία ενυπάρχει σε κάθε σχέση ανάμεσα στο υποκείμενο και το αντικείμενο, ανάμεσα στον εαυτό και τους άλλους.

Η ίδια αίσθηση δύναται να αποτελέσει πηγή διαφορετικών αντιλήψεων κάτι που αναδεικνύει τον ενεργητικό και διαλεκτικό χαρακτήρα της αντίληψης. Όπως προκύπτει, η αντίληψη πραγματοποιείται μέσω του σώματος και βασίζεται στην αντίληψη του σώματος ως προς το περιβάλλον και το πλαίσιο στο οποίο βρίσκεται, κατά τους Stoknes και Wara.

Αικατερίνη Συμφέρη
Θεολόγος-Εκπαιδευτικός-Προπτυχιακή Ιταλικής Φιλολογίας ΑΠΘ

Μερικές φορές οι γλώσσες το έχουν αυτό: με την πάροδο των χρόνων, με την καθημερινή χρήση και τριβή, συχνά συγχέουν τις έννοιες. Κι αυτό δεν είναι απαραίτητα κακό ή απαραίτητα καλό, απλώς είναι ντε φάκτο, ισχύει. 
Μερικές φορές. 
Και μερικές φορές το κάνουν δικαιωματικά, μερικές φορές το κάνουν γραμματολογικά και κανείς δεν μπορεί να τους πει το αντίθετο, καθότι η συγχώνευση/σύγχυση αυτή είναι φυσικό επόμενο.
Εγώ έχω ανακαλύψει μία τέτοια συγχώνευση , που είναι ολόσωστη γλωσσικά και ενώνει τις δύο λέξεις-έννοιες, ταυτίζοντάς τες μεταξύ τους, χωρίς όμως να υφίσταται αυτή η ταύτιση καθολικά. Δε με πιάνετε. Δεν πειράζει. 

Είναι εύλογο να θεωρήσουμε ότι οικογένεια=συγγενείς. 
Και είναι κλισέ το να πούμε ότι “την οικογένεια δεν τη διαλέγεις, τους φίλους όμως ναι”.
Και επαλαμβάνω ότι η ταύτιση αυτή, γλωσσολογικά, είναι απόλυτα αποδεκτή.
Όμως δεν είναι νοηματικά. 
Όχι πάντα. Όχι παντού. 
Και είναι μπόλικες οι φορές που το αίμα που κυλά μέσα στις φλέβες μας μεταγγίζεται και αναμειγνύεται με αίμα ξενικό, μέσω της ψυχής.
Και στην ψυχή δεν καίγεται καρφάκι για ίδιο αίμα, ίδιο επώνυμο, γενεαλογικά δέντρα και τα συναφή.

Και γιατί να της καίγεται άλλωστε ;
Γιατί να δοξάζει και να σέβεται αυτομάτως έναν κατά τύχη δοσμένο τίτλο, ο οποίος δεν έχει απαραίτητα κερδηθεί, ο οποίος απλούστατα παραδόθηκε και η σχέση πάτησε αυτομάτως πάνω του ; 
Τους κατέκτησα όμως όλους εκείνους που μπορώ πια αναμφίβολα να τους αποκαλώ “οικογένειά” μου και δεν έχουμε ούτε στάλα ίδιου αίματος στις φλέβες μας. Τους κατέκτησα και με κατέκτησαν.

Είδα και γνώρισα ανθρώπους δίχως συγγενείς, γεμάτους από οικογένεια. Και γι’ αυτούς τους ανθρώπους σε πληροφορώ, εαυτέ μου, πως η έννοια τούτη ηχεί χίλιες φορές πιο δυνατά στην καρδιά τους απ’ το μεγαλύτερο σόι. 
Είναι που αυτή η έννοια είναι αέναη, είναι άπειρη, όπως η έννοια της αγάπης και του έρωτα και του Θεού κι εμείς επιλέξαμε να την ορίσουμε μονάχα λεξιλογικά, μα είναι αδύνατον. Είναι αδύνατον στον κόσμο να καταφέρεις να χωρέσεις όλα αυτά που θα χωρέσει μια οικογένεια. 
Και όχι, σε καμία περίπτωση όλα αυτά δε θα χωρέσουν στην έννοια “συγγενείς” ή στην έννοια “σόι”.

Ίσως οικογένεια να είναι ένα σύμπλεγμα ανθρώπων με συγχρονισμένο τον παλμό της ψυχής τους. Ίσως να είναι εκείνοι που όταν η ψυχή του ενός βροντοφωνάζει από το άλγος, από ευτυχία, από σθένος, από οργή, τότε οι άλλες-ακόμη κι άθελά τους-ειδοποιούνται και ακολουθούν.
Ίσως οικογένεια να είναι κάτι ακόμη πιο μονολεκτικό: τρέξιμο.
Ίσως οικογένεια να είναι μια φράση:
δεν έχω επιλογή. 
Δεν έχω επιλογή να μην τρέξω.

Όπως ένα παιδί. 
Άφαντο. Χαμένο απ’ το φως, κινούμενο στα ζοφερά σοκάκια της καρδιάς του-σπάνια βγαίνει έξω. 
Κι όμως, όταν το φως πέφτει επάνω μου και ξεγυμνώνομαι, τρέχει να με σκεπάσει. 

Ίσως οικογένεια να έπρεπε να είμαστε όλοι μαζί. 
Ίσως οικογένεια να είναι η πιο λιτή και συνάμα η πιο φουσκωμένη από νόημα και χρόνια και ζωή περιγραφή ενός ατόμου.
Κι όλοι έχουμε κάποιον που όταν έρθει η ώρα να τον περιγράψουμε θα πούμε απλώς: οικογένεια.

Εξαιρετικά αφιερωμένο. 

Ο Maurice Merleau-Ponty ανέπτυξε μια κριτική ενάντια στην καρτεσιανή δυτικότροπη θεώρηση, που διαχωρίζει σώμα-ψυχή, από τη σκοπιά της σωματικής ανθρώπινης αλληλεπίδρασης. Κατά αυτόν, η πρόσληψη του κόσμου απαιτεί την επανασύνδεση του υποκειμένου με την πολλαπλότητα του κόσμου. Προτείνει, έτσι, έναν νέο τρόπο ανάλυσης, την υπαρξιακή, που «ξεπερνά τα κλασσικά διαζεύγματα μεταξύ εμπειρισμού και νοησιαρχίας, εξήγησης και αναστοχασμού» και καταφεύγει στα ίδια τα πράγματα, στη φύση της ύπαρξης.

Προτάσσει το φαινόμενο «σώμα», ως το σύστημα εκείνο που είναι ανοιχτό και συνδεόμενο με τον κόσμο, ως το μέσο για την πρόσληψή του. Αποτελεί, δηλαδή την αφετηρία στον, και προς τον κόσμο, τον τόπο, όπου διασταυρώνονται «πλήθος από αιτιότητες», η κοινή ύφανση που διαπλέκει όλα τα αντικείμενα, και αναδύεται η αντίληψη. Η αντίληψη ανάγεται στο βαθμό που το σώμα έχει «συμπεριφορές», κατανοεί και νοηματοδοτεί τον κόσμο. Το σώμα βιώνει, αναστοχάζεται, αναζητά νόημα, δρα.

Ακόμη, ο κόσμος και το υποκείμενο αποτελούν ένα σύστημα. «Ο κόσμος είναι αδιαχώριστος από το υποκείμενο, αλλά από ένα υποκείμενο που δεν είναι τίποτε άλλο από σχέδιο και πρόταγμα του κόσμου, και το υποκείμενο είναι αδιαχώριστο». Το προαναφερθέν λαμβάνει χώρα σε ένα προ-γλωσσικό, προ-συνειδητό επίπεδο. Εκεί, επιτυγχάνεται η πρωταρχική συνάντηση με τον «άλλον», τον έτερο. Η φιλοσοφική αυτή θεώρηση παρέχει το φαινομενολογικό θεμέλιο της διυποκειμενικότητας προκρίνοντας το σωματικό επίπεδο, η οποία είναι κυρίως διασωματικότητα και το σημείο αφετηρίας για άλλες μορφές της.

Ο Maurice Merleau-Ponty προτείνει ένα διαλογικό μοντέλο κατανόησης, όπου η αντίληψη βρίσκεται σε άμεση συσχέτιση με το σύνολο του σώματος, σε σχέση με τη δημιουργία νοήματος, σε μια διαλογική «σκέψη της σάρκας». Τοποθετεί την ανθρώπινη ύπαρξη σε ένα πλέγμα συνδέσεων και δικτύων με άλλους, όπου το εγώ τοποθετείται στο πλαίσιο της διυποκειμενικότητας ως σώμα και αντίληψη. Η γνώση είναι σώμα, η σκέψη είναι σώμα και αυτά δεν μπορούν να διαχωριστούν. Η διαλογική δημιουργία νοήματος δεν περιορίζεται στη γλώσσα, αλλά ο διάλογος εμπεριέχει την ενσώματη δημιουργία νοήματος.

Ένας κοινός φαινομενολογικός διαχωρισμός έχει αναδειχθεί ανάμεσα στο βιωμένο ή υποκείμενο σώμα και στο σωματικό σώμα ή αντικείμενο σώμα, αντιληπτά σε έκαστο ανθρώπινο ον ως προς τους άλλους λειτουργώντας ως το μέσο και το πλαίσιο της εμπειρίας σε κάθε δράση και αλληλεπίδραση. Επιπλέον, ανταποκρίνεται σε βεβαιότητες που δεν αμφισβητούνται, σε μια κοινή λογική ως μια προαναστοχαστική συνθήκη. Η συνολική εμπειρία της ύπαρξης στον κόσμο δεν διαχωρίζεται από το πώς το σώμα νιώθει με το πλαίσιο που το περιβάλλει.

Η πραγματικότητα θεωρεί τα φαινόμενα που αναδύονται και αποκτούν σωματική ύπαρξη μέσα από τις διασυνδέσεις με άλλους και με τον κόσμο, που δημιουργεί νόημα και την οποία ο Maurice Merleau-Ponty ονόμασε «σκέψη της στιγμής».

Το σώμα αποκτά το ρόλο της βασικής μεμβράνης μέσα σε διαλόγους όπου η δημιουργία του εκάστοτε εαυτού ως υποκειμένου λαμβάνει χώρα μέσα στη συνάντηση με τον «άλλον». Εκτός από τη δημιουργία νοήματος και η δημιουργία αισθήσεων φαίνεται ότι είναι μια κυρίαρχη λέξη για την πραγμάτωση της διαλογικής διαδικασίας.

Αικατερίνη Συμφέρη
Θεολόγος-Εκπαιδευτικός-Προπτυχιακή Ιταλικής Φιλολογίας ΑΠΘ

Η ιδιωτική γλώσσα δεν υφίσταται κατά τον Wittgenstein, παρά την ιδέα ότι συναισθήματα αναφέρονται σε ατομικές και υποκειμενικές εμπειρίες. Αυτό συμβαίνει διότι η γλώσσα αποτελεί μέρος μιας κοινής μορφής ζωής, οι κανόνες της οποίας είναι δημόσιοι. Στην συνθήκη μιας ιδιωτικής γλώσσας υπάρχουν εξορισμού κανόνες ιδιωτικοί, που μόνο ο ομιλητής της γνωρίζει, συνεπώς δεν υπάρχει ανεξάρτητο κριτήριο, εάν ακολουθεί πράγματι τον κανόνα ή νομίζει ότι το κάνει. Όπως προκύπτει, οι λέξεις που αναφέρονται σε συναισθήματα δεν αποκτούν τη σημασία τους από τη σύνδεσή τους με τις ιδιωτικές εμπειρίες, και επομένως η γλώσσα δεν έχει ιδιωτικά νοήματα.

Σύμφωνα με τον Wittgenstein, η ύπαρξη ενός ιδιωτικού νοητικού κόσμου που δίνει στον κόσμο των αισθημάτων το νόημα της αποτελεί έναν «γραμματικό μύθο», όπου πίσω από τις λέξεις βρίσκεται ένα ιδιωτικό αντικείμενο το οποίο αποδίδει νόημα σε αυτές.

Υπό το πρίσμα των πολιτισμικών πραγματώσεων και γλωσσικών παιχνιδιών, τα συναισθήματα υπόκεινται σε συγκεκριμένους κοινωνικούς κανόνες σε σχέση με το χωροχρονικοτροπικό πλαίσιο εκδήλωσής τους. Παρόμοιοι κανόνες διέπουν και την αντίδραση των υπόλοιπων ανθρώπων σε συναισθηματικές πραγματώσεις. Οι εν λόγω πολιτισμικοί κανόνες φαντάζουν ένα ντετερμινιστικό αντίγραφο, όπου το κάθε τι προκύπτει και θέτει τις βάσεις για το επόμενο που έπεται δημιουργώντας μια ολότητα με συνοχή.

Το συναίσθημα δεν μοιάζει να κατοικεί στον ατομικό νου, αλλά στον χώρο του συντονισμού μεταξύ των συμμετεχόντων, στις κοινωνικές πρακτικές που οργανώνονται από ιστορίες που κατά προέκταση ενσαρκώνονται. Τα συναισθήματα ως σχεσιακές πραγματώσεις είναι ανάγκη να έχουν μια επαρκή αιτιολογία η οποία απορρέει από πολιτισμικούς παράγοντες. Έτσι, οι πολιτισμικοί παράγοντες νομιμοποιούν την έκφραση του συγκεκριμένου συναισθήματος μέσα από την αποδοχή μιας επαρκούς αιτιολογίας.

Αικατερίνη Συμφέρη
Θεολόγος-Εκπαιδευτικός-Προπτυχιακή Ιταλικής Φιλολογίας ΑΠΘ

Οι εικαστικές τέχνες είναι ένα διαφορετικό πεδίο καλλιέργειας παρέχοντας την οπτική ενός εναλλακτικού τρόπου επεξεργασίας των εκφραστικών και δημιουργικών ζητημάτων. Πλέον, η εικαστική αγωγή και η παιδαγωγική συνεργάζονται εντός σχολείου. Χαρακτηριστικά κατά την Ardouin, «η πρώτη οφείλει να είναι μία δημιουργική στοχαστική δραστηριότητα, μία διανοητική επεξεργασία συσχετισμών με εναλλακτικές προσλαμβάνουσες».

Άτομα σχολικών ετών μαθαίνουν να επαναδιαπραγματεύονται κανόνες και όρια, να αποκωδικοποιούν νοήματα και συμβολισμούς έργων τέχνης διερευνώντας τις προθέσεις, τις συμπεριφορές και την πρακτική, να αναδύουν εναλλακτικές λύσεις και απόψεις των προβλημάτων και να εκφράζουν καλλιτεχνικά τις βιωμένες εμπειρίες τους μέσα από την καθημερινότητα.

Ως προς τα παιδιά με αναπηρίες, η εικαστική αγωγή δύναται να προωθήσει θετικές κοινωνικές σχέσεις βοηθώντας στην ανάπτυξη αμφιπλευρικότητας και κινητικών δεξιοτήτων στον ψυχοκινητικό τομέα. Αυτό λαμβάνει χώρα χάρη στη χρήση εργαλείων και την επεξεργασία των υλικών. Επιπλέον, λειτουργεί ως αρωγός στην ανάπτυξη της οπτικής αντίληψής τους που εντάσσονται στο αυτιστικό φάσμα.

Η διδασκαλία των εικαστικών συνδράμει στην δημιουργία εικαστικών μορφών, δηλαδή στην έκφραση των ποικίλων προσωπικών ιδεών με οπτικό τρόπο. Αφετηρία, άλλωστε, των εν λόγω δραστηριοτήτων, αποτελεί το γεγονός ότι έκαστο παιδί είναι μια ξεχωριστή προσωπικότητα, βιώματα, με σκέψεις, ερωτήματα και ανησυχίες.

Επομένως, ο ρόλος του παιδαγωγικού περιβάλλοντος συνδέεται με τη δημιουργία των κατάλληλων συνθηκών, ώστε η φυσική τάση που υπάρχει σε κάθε άτομο για εξερεύνηση και δημιουργία, να μπορεί να αναδειχθεί, καλλιεργηθεί και μεγιστοποιηθεί.

Αικατερίνη Συμφέρη
Θεολόγος-Εκπαιδευτικός-Προπτυχιακή Ιταλικής Φιλολογίας ΑΠΘ

Από όλα τα ουράνια σώματα , εκείνη ξεχωρίζει. Σαν συγκριθεί με τα υπόλοιπα αστέρια , σβήνουν μονομιάς στο πέρασμα της. Όσα χρόνια και αν περάσουν , όσοι αυτόφωτοι οργανισμοί και αν γεννηθούν , πάντα εκείνη θα ξεχωρίζει , με την διακριτική της λάμψη , να επισκιάζει κάθε άλλη ύπαρξη στον αιθέρα. Μόνη , δίπλα σε χιλιάδες αστέρια να της κάνουν παρέα . Μόνη , σαν ένα παράξενο είδος πεταλούδας που οι άνθρωποι με μανία προσπαθούν να αιχμαλωτίσουν. Μαγεύονται από την αστείρευτη ομορφιά της και προσπαθούν διακαώς να την κατακτήσουν. Ξεχνώντας πως εκείνη , γεννήθηκε μόνη . Μεγάλωσε νομίζοντας πως πρέπει να είναι μόνη. Ωρίμασε , πιστεύοντας ότι η φύση της έδωσε το χάρισμα να μαγνητίζει τα βλέμματα των ανθρώπων. Και δεν το θέλησε ποτέ της.

Ανάμεσα σε τόσους χιλιάδες αστερισμούς , η σελήνη μοιάζει να διαφέρει. Ατάραχη , χαμένη στο διάστημα , με δικό της σκοπό , χωρίς να ξέρουμε την προέλευση ή το νόημα της ύπαρξης της . Η μοναξιά που την συνοδεύει , γίνεται χαρακτηριστικό της ταυτότητας της , ένα με το σώμα της . Κανένας τους δεν μπόρεσε να καταλάβει , πως δεν επιλέγει εκείνη να είναι μόνη . Κανένας τους δεν κατάλαβε ότι εκείνη δεν είναι σαν τα άλλα ουράνια σώματα , ούτε προσπάθησαν να το καταλάβουν. Και αν επιχείρησαν να αναγνωρίσουν την μοναδικότητα της , γρήγορα εντυπωσιάστηκαν από άλλα τυχάρπαστα αστέρια του γαλαξία και σώπασαν. Και η σιωπή τους , πλήγωσε την όμορφη σελήνη . Και η σελήνη θύμωσε , που οι άνθρωποι δεν μπόρεσαν ποτέ να την πάρουν στα σοβαρά , όπως της πρέπει και σώπασε και εκείνη . Και η σελήνη , θύμωσε , που οι άνθρωποι την εξερευνούσαν , λόγω της ομορφιάς της. Γιατί η σελήνη δεν είναι μόνο ό,τι βλέπουμε. Μήπως εμείς , μπορούμε να κατανοήσουμε τι ακριβώς θέλει η σελήνη; 

Μπερδεμένη , γεμάτη ερωτηματικά , η όμορφη σελήνη. Πότε αναζητά την μοναξιά , ποτέ μια όμοια σελήνη για να σμίξει , ποτέ κάποιο να την χαρτογραφήσει. Μα , σάμπως αυτή , δεν είναι η ομορφιά της ; Να αναζητούμε πάντα , την απάντηση στο τι ; Μια εξήγηση για το πώς λειτουργεί αυτή η ρημάδα η σελήνη ! Μα οι άνθρωποι, όπως φαίνεται , βαρέθηκαν να πραγματοποιήσουν κάθε τι διαφορετικό για να την προσεγγίσουν . Ξεχνώντας πως η σελήνη , δεν θέλει να την προσεγγίσουν , όπως όλα τα υπόλοιπα αστέρια . Και η σελήνη θυμώνει , όταν εμείς , τα άβουλα – μικρά – μπροστά της όντα , προσπαθούμε να την αντικρίσουμε με τα γυμνά μας μάτια . Εξαγριώνεται με την ανθρώπινη φύση μας να τα ισοπεδώνουμε όλα , στον βωμό του εύκολου . Την πιάνει αναγούλα ,όταν περηφανευόμαστε για το λειψό κατόρθωμα μας , την φορά που πατήσαμε το πόδι μας πάνω της . Η σελήνη , δεν έχει ανάγκη από το είδος μας , ούτε κανέναν άλλον. Αν μπορούσαμε να διανοηθούμε την δύναμη που διαθέτει , θα κάναμε αυτόματα ένα βήμα πίσω . Τα σχέδιά του κάθε μικρού ανθρωπάκου , να την κατακτήσει και να κομπάζει για το αριστούργημα της φύσης που έχει στην κατοχή του , ναυαγούν , μπροστά στην επιβλητική σελήνη . Και εκείνη δεν χαρίζει. 

Η σελήνη οργιάζει μπροστά στην όψη του ανθρώπου. Υποφέρει , όταν σκέφτεται κάθε προσσελήνωση του , τις βαρύτατες συνέπειες της , την φθορά που περιβάλλει την ψυχή της. Κλαίει , ουρλιάζει , χτυπιέται , μα οι εκείνοι σιωπούν , γιατί δεν θέλησαν ποτέ να πουν τίποτε παραπάνω. Οι εκείνοι , που θαρρούν πως έχουν να κάνουν με νεράιδα , ενώ στην πραγματικότητα είναι ένα θηρίο ανήμερο. Μήπως , ενδιαφέρθηκαν ποτέ να μάθουν τα θέλω της σελήνης ; Την ανάγκη της να ερωτευτεί , να γελάσει , να ζήσει σαν τα υπόλοιπα αστέρια. Οι συχνότητες που η όμορφη σελήνη σπαράζει για τα χαμένα κομμάτια της ψυχής της , δεν αγγίζουν τις ανθρώπινες. Και όταν κάποιος βρεθεί , που να ακούσει το άγριο κλάμα της , στην μέση της νύχτας , για όσα πρόκειται να καταφέρει , για αυτό το αβάσταχτο φορτίο , σιωπά. Έτσι , γιατί τον έμαθαν έτσι . Για να μην μπορέσει ποτέ να βρει την γαλήνη της . Για να μπορεί να είναι πάντοτε μια πορσελάνινη κούκλα σε βιτρίνα . Για να μπορεί να εξυπηρετεί τις ανάγκες του ανθρώπου , χωρίς δικαίωμα γνώμης . Και όταν θα αντιμετωπίσουν την οργή της – θα ναι πολύ αργά για εκείνους. 

Η σελήνη έχει ανάγκη από Εκείνον . Τον άνθρωπο εκείνο , που δεν θα διστάσει να εισχωρήσει και στους πιο απόμακρους λόφους της , για να μπορεί να καταλάβει το μεγαλείο της δύναμης της. Εκείνον , που δεν θα μείνει μόνο στην εξωτερική πλευρά της περιστροφής της , αναζητώντας την καλύτερη πλευρά του εαυτού της. Εκείνον, που αδιάκοπα θα της θυμίζει πως το ανθρώπινο γένος δεν έσβησε τα μόνα ίχνη σεβασμού που διαθέτει. Ενώ , σε κάθε της λάθος , θα βοηθά για την σωστή περιφορά γύρω από την γη . Η σελήνη ψάχνει για κάτι ανώτερο και εμείς εδώ , οι γήινοι , δεν της γεμίζουμε το μάτι. Ψάχνει τον εκείνον , που θα αδράξει την ημέρα και θα πηδήξει τα απροσπέλαστα τροχοπέδη για να φτάσει κοντά της, τα εκατομμύρια έτη φωτός που τους χωρίζουν. Που θα χορέψει βαλς , κάτω από την βροχή κομητών , πιασμένοι χέρι χέρι , χωρίς να τους νοιάζει που τα υπόλοιπα αστέρια τους κοιτούν. Άλλα με θαυμασμό και άλλα με ζήλεια. Εκείνον που θα την κάνει να γελάει αδιάκοπα , για να ακούγεται στην διαπασών η φωνή της , σε κάθε άκρη του μικρού μας γαλαξία. Εκείνον , τέλος , που δεν θα κοιτάξει την επίπεδη επιφάνεια της , με το γυμνό του μάτι , αλλά την παραμικρή λεπτομέρεια με μεγάλη προσοχή. Και θα αφουγκραστεί την ανάγκη της , να ξεφύγει και λίγο. Και την γκρίνια της για το πόσο μόνη νιώθει , ανάμεσα σε αναλώσιμα αστέρια και πλανήτες . Για τα όνειρα της , για τον σκοπό της , να κάνει το σύμπαν καλύτερο ! Εκείνον, που θα συνοδεύει την μαγική φωνή της , με τραγούδια ανατολίτικα , χαμένα στους αιώνες , γραμμένα σε παπύρους αιγυπτιακούς και σκοπούς αμέτρητους , που της έμαθε η μάνα της , η Γη. Που θα την κυνηγάει με ταχύτητες διαστημικές , μέσα στην κακοκαιρία , για να της πει συγνώμη. Που δεν θα την πληγώσει , σαν όλα τα υπόλοιπα έμβια όντα. Άραγε , αντέχει κανένας μας , να είναι εκείνος ;

Η σελήνη , μπορεί να παραμείνει ένας αυτόφωτος οργανισμός , στο νου μας . Μια καταδικασμένη ψυχή , να ζει στο σκοτάδι του σύμπαντος . Που και που , ίσως να παίρνει και την μορφή ενός ανθρώπου . Ενός μικρού , ασήμαντου , ανθρώπου. Που είναι μοναδικός , σαν την μικρή σελήνη . Και όμορφος , ένα σωστό αριστούργημα του Δημιουργού. Και να ταυτίζεται με την ιστορία της σελήνης , η οποία δεν γράφτηκε ακόμα . Και να χορεύει μόνος , στον ρυθμό της σελήνης , αγναντεύοντας τα ηλιοβασιλέματα , στο τέλος του κόσμου , εκεί που σταματά ο χάρτης . Και η καρδιά του , να χτυπά δυνατά , κάθε φορά που κοίτα την σελήνη . Γιατί του θυμίζει την δική του ιστορία . Ή μπορεί να παραμένει απλά , η γνωστή μας σελήνη …

Την μακροφροφτέρουγη Σελήνη ακολουθήστε, Μούσες,

γλυκόλαλες κόρες του Κρονίδη Δία, γνώστριες τη ωδής.

Λάμψη ουρανόφαντη χύνεται γύρω στη γη απο εκείνην,

από τα αθάνατο κεφάλι της, και πολλή χάρη ξεσηκώνεται

με τη δική της λάμψη. Ο σκοτεινός αέρας λαμπυρίζει

απο το χρυσό στεφάνι της. Οι ακτίνες της φεγγοβολούν,

όσο, αφού λούσει στον Ωκεανό το όμορφο κορμί της

κι αφού ντυθεί ρούχα που λάμπουν, η θεϊκή Σελήνη

ζεύει στα αμάξι τους δασύτριχους, λαμπρούς ίππους

και βιαστικά κάνει να τραβήξουν μπροστά οι ομορφότριχοι

ίπποι, βραδινή κι ολοφέγγαρη.

Ομηρικός Ύμνος -Εις Σελήνην

Αριάδνη Εμμανουηλίδου