Η πιο σημαντική σχέση ενός ατόμου είναι η σχέση που έχει με τον εαυτό του καθώς επηρεάζει όλους τους τομείς της ζωής του. Πιο συγκεκριμένα, τα πάντα στη ζωή μας μπορεί να αλλάξουν ανά πάσα στιγμή, επί παραδείγματι να χάσουμε τη δουλειά μας ή να χωρίσουμε ή να χάσουμε το αγαπημένο μας πρόσωπο. Δύσκολες καταστάσεις, με διαφορετική βαρύτητα στην κάθε περίπτωση, αλλά δυστυχώς συμβαίνουν.

Μόνο ένα πράγμα παραμένει σταθερό, ο εαυτός μας!

Γι΄αυτό κιόλας θέλουμε να βελτιώσουμε τη σχέση που έχουμε μαζί του και το οφείλουμε για να αλλάξουμε τη ζωή μας προς το καλύτερο. Η αυτοαποδοχή, ο αυτοσεβασμός, η αυτοεκτίμηση είναι μερικά από τα «συστατικά» που μπορούν να διαμορφώσουν μια καλή σχέση με τον εαυτό μας.

Οι γνώσεις που έχουμε για τον εαυτό μας και ο τρόπος που επικοινωνούμε με το περίγυρο μας εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό με τον τρόπο που βλέπουμε τον εαυτό μας. Η αυτοεικόνα και η αυτοεκτίμηση έχουν ως κοινό στόχο τη διαμόρφωση της προσωπικότητας και της ψυχοσύνθεσης μας. Ωστόσο, μπορεί να επηρεαστούν από τους «σημαντικούς άλλους» της ζωής μας, δηλαδή από οικογένεια, φίλους κ.α.

Πιο συγκεκριμένα, η αυτοεικόνα είναι η ιδέα που έχουμε σχηματίσει για τον εαυτό μας με βάση τις εμπειρίες μας, τις δεξιότητες, τις ικανότητες, τις γνώσεις μας αλλά και την προσωπικότητα μας, από τα πρώτα χρόνια της ζωής μας. Ακόμη, κι από όσα συμπεραίνουμε από τη συμπεριφορά μας και τις αντιδράσεις των άλλων απέναντι μας. Επεξηγηματικά, μέσα από τις εμπειρίες μας διαμορφώνουμε μια προσωπική εικόνα για τις ικανότητες, τις δεξιότητες, τις γνώσεις και την προσωπικότητά μας.

Η αυτοεικόνα στηρίζεται στα όσα επιλέγουμε να κάνουμε και όχι στα όσα επιλέγουμε να μην κάνουμε. Επομένως, αν έχουμε θετικές εμπειρίες συμβάλουν στην θετική ενίσχυση της αυτοεικόνας μας ενώ αν οι εμπειρίας μας είναι αρνητικές την επηρεάζουν.

Ακόμη, η άμεση επιδοκιμασία ή αποδοκιμασία από ένα άλλο άτομο είναι ένας ισχυρός «μηχανισμός» διαμόρφωσης της αυτοεικόνας μας. Τα σχόλια που δεχόμαστε από το περιβάλλον που συναναστρεφόμαστε επικυρώνουν, ενισχύουν ή αλλάζουν την εικόνα που έχουμε σχηματίσει για εμάς.

Όσο πιο ενισχυμένη είναι η αυτοεικόνα που διατηρεί ένας άνθρωπος τόσο καλύτερα μπορεί διαχειριστεί τις προκλήσεις που προκύπτουν στη ζωή του.

Από την άλλη, αυτοεκτίμηση είναι η θετική ή αρνητική αξιολόγηση της αυτοεικόνας μας. Δηλαδή, η αξιολόγηση για την προσωπική μας ικανότητα που αναπτύσσεται σταδιακά μέσα από τις εμπειρίες μας. Δεν έχει να κάνει με το πόσο καλά κάνουμε κάτι ή όχι αλλά με το τι αντιλαμβάνεται ο κάθε άνθρωπος ως σημαντικό.

Αν κάνουμε κάτι με επιτυχία η αυτοεκτίμηση μας αυξάνεται ενώ αν κάνουμε μια ανεπιτυχής προσπάθεια η αυτοεκτίμηση μας μειώνεται.

Η ακρίβεια της αυτοεικόνας και της αυτοεκτίμησης εξαρτάται από την ακρίβεια των αντιλήψεων μας αλλά και τον τρόπο που επεξεργαζόμαστε τις αντιλήψεις που έχουν οι άλλοι για εμάς. Αρκετά δύσκολο, καθώς δεχόμαστε επιρροές από το περιβάλλον μας συνεχώς.

Έτσι, καταλήγουμε πως η αυτοεικόνα και η αυτοεκτίμηση επηρεάζουν τα αντικρουόμενα εσωτερικά μηνύματα προς τον εαυτό μας, τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τους άλλους αλλά και το προσωπικό στυλ της επικοινωνίας που ενστερνιζόμαστε.

Αναστασία Κακλαμάνου

Η αντίληψη είναι η διαδικασία επιλεκτικής προσοχής στις διάφορες πληροφορίες που συλλέγουμε μέσω των αισθήσεων μας, δίνοντας σε αυτές ένα συγκεκριμένο νόημα. Τα αυτιά, τα μάτια, η μύτη, το δέρμα και η γλώσσα μπορούν να συγκεντρώσουν πληροφορίες, αλλά ο εγκέφαλος είναι αυτός που επιλέγει ορισμένα στοιχεία, τα οργανώνει, τα ερμηνεύει και τέλος τα αξιολογεί. Η απόρροια αυτής της διαδικασίας είναι η αντίληψη των όσων συμβαίνουν ή έχουν συμβεί.

Όμως, οι αισθήσεις μας δέχονται «βομβαρδισμό» συνεχώς από ποικίλα ερεθίσματα. Αυτός είναι ο λόγος που η προσοχή μας επικεντρώνεται σε ένα μικρό μέρος των πληροφοριών, ενώ αγνοούμε κάποιες άλλες. Επομένως, η αντίληψη που θα σχηματίσουμε για ένα συμβάν που θα προκύψει δεν αποτελεί μια ακριβή απεικόνιση του.

Αμέτρητες είναι οι φορές που οι αντιλήψεις μας για τον κόσμο, για άλλους ανθρώπους, ακόμη και για τον ίδιο μας τον εαυτό θεωρούνται ακριβείς αφού ταυτίζονται, κατά κάποιον τρόπο, με αντιλήψεις άλλων. Άλλες φορές, όμως, οι αντιλήψεις που έχουμε σχηματίσει έχουν ελάχιστη σχέση με την πραγματικότητα.

Οι αντιδράσεις μας στηρίζονται σε υπέρτατο βαθμό με την αντίληψη και αυτό επηρεάζει την επικοινωνία. Επεξηγηματικά, αν η αντίληψη είναι λανθασμένη τότε η επικοινωνία θα είναι αναποτελεσματική.

Βέβαια, είναι σημαντικό να αναφέρουμε πως η αντίληψη μας ολοκληρώνεται μέσα από 3 στάδια τα οποία είναι τα εξής:

1. Προσοχή και επιλογή, δηλαδή από τα ερεθίσματα που δέχονται οι αισθήσεις μας καθημερινά η προσοχή μας εστιάζει σε ένα μικρό ποσοστό πληροφοριών ανάλογα με τις ανάγκες, τα ενδιαφέροντα και τις προσδοκίες μας.
2. Οργάνωση, σύμφωνα με ψυχολόγους και νευρολόγους, ο εγκέφαλος μας ακολουθεί κάποιες συγκεκριμένες αρχές για την οργάνωση των ερεθισμάτων που δεχόμαστε με απώτερο σκοπό να τα αναγνωρίσει. Οι πιο διαδεδομένες αρχές είναι η απλοποίηση, το μοτίβο, η εγγύτητα και η ορθή μορφή.
3. Ερμηνεία είναι η διαδικασία με την οποία δίνουμε νόημα στις πληροφορίες που έχουμε επιλέξει και οργανώσει.

Ωστόσο, οι άνθρωποι μπορεί να είναι σίγουροι για την ακρίβεια των αισθήσεων τους αλλά πολλές φορές οι αντιλήψεις τους είναι ανακριβείς. Τέλος, αυτό επηρεάζει και την επικοινωνία του ατόμου με το περιβάλλον του διότι αν η επικοινωνία τους στηρίζεται σε μια ανακριβή αντίληψη, τότε γίνεται ανεπιτυχής, παραπλανητική ακόμη και επικίνδυνη.

Αναστασία Κακλαμάνου

Όσο περνάνε τα χρόνια αλλάζεις θέλοντας και μη. Συχνά λέμε δεν μπορείς να γυρίσεις τον χρόνο  πίσω,  να αλλάξεις καταστάσεις και λεγόμενα , όπως ούτε να γυρίσεις πίσω την προσωπικότητα σου, τον χαρακτήρα σου. Ναι όλοι προσπαθούμε να συγχρονιστούμε με τις συνεχόμενες αλλαγές, για να μπορείς να συνεννοηθείς με άνθρωπο, αλλά δεν μπορείς να επιβάλλεις στον εαυτό σου, να χαμηλώσει το επίπεδο αντίληψης, για να αποδεχτεί κάτι στο οποίο δεν είναι σύμφωνος επειδή και μόνο ο απέναντι είναι ακόμη στην αρχή του δρόμου και είναι αμαθείς.

Όπως γνωρίζουμε πιθανότατα, δεν μπορούμε να ταιριάξουμε με όλους τους ανθρώπους, και είναι εκτός από αποδεκτό, απόλυτα φυσιολογικό. Οπότε δεν υπάρχει λόγος να βάζουμε τους εαυτούς μας σε μια βάναυση διαδικασία απλά και μόνο για να είμαστε δήθεν αρεστοί σε όλους, ανεξαρτήτου ηλικίας. Η ωρίμανση είναι κάτι και που έρχεται με τον χρόνο, αλλά πρέπει να την διαθέτουμε και σχεδόν έμφυτα, για αυτό και δεν φερόμαστε εγωιστικά επιδεικνύοντας τις γνώσεις μας σε ανθρώπους που γνωρίζουμε και φαίνεται  ότι τώρα ξεκίνησε η ζωή τους. Εκτός αν έχουμε όρεξη και είμαστε διατεθειμένοι να μοιραστούμε κάποιες γνώσεις, χωρίς όμως η διαδικασία αυτή να επιβαρύνει εμάς τους ίδιους, την ψυχική μας υγεία.

Η κοινωνικότητα του κάθε ατόμου ξεχωριστά, ασχέτως ξανά ηλικίας, δεν είναι ένας στημένος έρανος που πρέπει να είμαστε αρεστοί σε όλους, αλλά να μπορούμε να είμαστε ο εαυτός μας, χωρίς να προσβάλει κανέναν. Αυτό πιθανότατα θα είχε σαν αποτέλεσμα η έννοια του σεβασμού που πλέον την ψάχνουμε με κιάλια, να λέγαμε ότι είναι κάτι έμφυτο και όχι διδασκόμενο. Και τι θα συνέβαινε αν όλες οι καλές έννοιες και πλευρές των πραγμάτων, θα είχαν δημιουργηθεί για την δικαιολόγηση των ήδη έμφυτων κακών που λέμε και πράττουμε.

Είναι δύσκολη η διαδικασία αποδοχής του χαρακτήρα μας και ακόμη πιο δύσκολη η συμβίωση μαζί του. Χρειάζεται σχεδόν μισή ζωή για να σταθεροποιήσουμε την τρέλα μας, και την υπόλοιπη μισή για να μάθουμε να ζούμε με αυτές. Και επειδή ο χρόνος δεν γυρνάει πίσω, είναι πιο εύκολο και αποδεκτό να συμφιλιωθούμε με ότι γίναμε και να το βελτιώσουμε τα σημεία που χρίζονται αλλαγή, παρά να είμαστε ξεροκέφαλοι και επιβλητικοί για κάτι που δεν είναι σταθερό. 

Μάθαμε να χτίζουμε τους εαυτούς μας πάνω σε σταθερές δομές – ιδέες, ενώ η ζωή μας δείχνει ασταμάτητα πως τίποτα δεν είναι σταθερό και απόλυτο.  Αντιδράμε σε καταστάσεις λες και ζούμε αιώνια.

Ιωάννα Γκαβριλίου

Προκαταλήψεις

Οι προκαταλήψεις υπάρχουν σε όλα τα άτομα μιας κοινωνίας, σε όλα τα μήκη και πλάτη της γης και σε όλους τους πολιτισμούς ανεξαιρέτως. Δημιουργούνται από τις κοινωνικές κατηγοριοποιήσεις και λειτουργούν στους εσωτερικούς μηχανισμούς κάθε κοινωνίας. Η ηλικία, η φυλή και το φύλο συγκεντρώνουν τις περισσότερες από αυτές και συνδέονται με το σεξισμό, το ρατσισμό και οτιδήποτε παρεκκλίνει από το δόγμα αποδοχής που επικρατεί στους κόλπους της κοινωνίας. Έχουν τρείς άξονες μέσα από τους οποίους εκδηλώνονται τη γνώση, το συναίσθημα και τη συμπεριφορά, με τα αντίστοιχα κίνητρα που προσδιορίζουν τη στάση των ατόμων απέναντι σε οποιαδήποτε κατάσταση. Αφορά σε παγιωμένες αντιλήψεις ανθρώπων ή κοινωνικών ομάδων που επηρεάζουν στάσεις και συμπεριφορές κυρίως αρνητικά και αποτελούν τροχοπέδη στην εξέλιξη του ανθρώπινου είδους. Εμποδίζουν την κατανόηση φαινομένων, παρακωλύουν την αφύπνιση και οδηγούν τους ανθρώπους σε αγκυλώσεις και συμπλέγματα που τους καθιστούν δυσλειτουργικούς. Σταδιακά οδηγούνται σε απευαισθητοποίηση και απανθρωποποίηση και είναι σε θέση να λάβουν μέρος σε τεράστια εγκλήματα τόσο ως προς τον συνάνθρωπό τους όσο και προς την ανθρωπότητα. Χάνεται ο ορθολογισμός και όλα εκείνα τα στοιχεία που καθιστούν τα υποκείμενα, ανθρώπους και κινούνται βάσει των προκαταλήψεων στην εκτέλεση οποιασδήποτε ενέργειας χωρίς συναισθηματική εμπλοκή και κριτική ικανότητα. Η προκατάληψη αποτελεί ένα κοινωνικό και ψυχολογικό δίπολο, η εξέταση του οποίου απαιτεί τη μελέτη από την επιστήμη της Κοινωνικής ψυχολογίας. Είναι απαραίτητο να διερευνάται η συναισθηματική και ψυχολογική κατάσταση που οδηγεί τους ανθρώπους να είναι υποχείρια των προκαταλήψεων, καθώς και το κοινωνικό πλαίσιο μέσα στο οποίο εκδηλώνονται οι διάφορες συμπεριφορές, ιστορικά, χωρικά και χρονικά. Άραγε πόσοι από εμάς αντιλαμβάνονται ότι είναι δέσμιοι κοινωνικών προκαταλήψεων ;

Κοινωνική ταυτότητα      

Η κοινωνική ταυτότητα προσδιορίζεται από την αίσθηση που έχουμε για τον εαυτό μας και τους άλλους. Ο βαθμός στον οποίο χαρακτηρίζονται οι συμπεριφορές, τα συναισθήματα και τα υπόλοιπα μέλη της κοινωνίας είναι αυτό που διέπει την αντιληπτική ικανότητα των ατόμων και οδηγεί στην κατηγοριοποίηση τους. Αρχικά οι άνθρωποι κρίνουν και σχηματίζουν γνώμη με ένα πολύ περιορισμένο πεδίο αντιληπτικότητας που βασίζεται σε εμφανείς πληροφορίες που παρέχει το οποιοδήποτε άτομο και ανάγονται σε κάποια προσωπική βάση δεδομένων που υπάρχει μέσα στον καθένα. Το πρότυπο αυτό συγκεντρώνει όλα τα χαρακτηριστικά που αποτελούν το σημείο αναφοράς τόσο σε κάθε σύγκριση όσο και σε κάθε χαρακτηρισμό. Προσδιορίζουν τα επιμέρους στοιχεία των κατηγοριών και τα ανάγουν ως τη βάση στήριξης αυτών και το απαραίτητο γνώρισμα ομοιοτήτων ή διαφορών ανάμεσα τους. Η κοινωνική ταυτότητα ακολούθως προσιδιάζει στα χαρακτηριστικά κάθε κοινωνικής ομάδας και παρέχει τον άξονα της αντιληπτικής ικανότητας των ατόμων. Με αυτόν τον τρόπο οι διάφορες ομάδες αποκτούν υπόσταση, κύρος, αξιολογική σημασία και εκτίμηση στα υπόλοιπα άτομα. Κάποιες ομάδες αποκτούν περισσότερα θετικά χαρακτηριστικά ενώ κάποιες χαρακτηρίζονται ως λιγότερο θετικές με ότι αυτό συνεπάγεται για την συμμετοχή των ανθρώπων σε αυτές. Η ανάδειξη και ο βαθμός στον οποίο συμβαίνει αυτό προωθεί τόσο τον υγιή ανταγωνισμό όσο και τον αθέμιτο, με διαφορετικές πρακτικές και μεθοδεύσεις για τη μάχη της επικράτησης στον κοινωνικό ιστό.

Η αντίληψη του εαυτού και οι συσχετισμοί που δημιουργούνται ανάμεσα σε διάφορες κοινωνικές κατηγορίες ενισχύει τις διομαδικές σχέσεις και προσδιορίζει την προσωπική και την κοινωνική ταυτότητα. Στην προσωπική ταυτότητα περιλαμβάνονται οι διαπροσωπικές σχέσεις καθώς και οι συμπεριφορές που εκδηλώνονται με βάση την ιδιοσυγκρασία του κάθε ατόμου, ενώ στην κοινωνική η συμμόρφωση, η προκατάληψη, τα στερεότυπα και η αλληλεγγύη. Ο αριθμός των ταυτοτήτων ενός ατόμου προκύπτει από την ποσότητα των επιμέρους χαρακτηριστικών και τις περιπτώσεις στις οποίες εκδηλώνεται. Αποτελεί ένα πολύ σημαντικό κοινωνικό γνώρισμα για τα περισσότερα άτομα και επηρεάζει καταλυτικά την αυτό-αντίληψη τους. Συνεπώς, με ποιο τρόπο θα ήταν δυνατό να προσδιορίσουμε ορθότερα την κοινωνική μας ταυτότητα και να απαλλαγούμε από τις προκαταλήψεις;

Γιάννης Κυρίτσης