Στην περίοδο της αρχαίας Ελλάδας, η συζήτηση γύρω από τη σχέση μεταξύ της γλώσσας, της πραγματικότητας και της πολιτικής σκέψης ανέπτυσσε ένα πλούσιο παρασκήνιο, που διαμορφώθηκε με τη συμβολή των σοφιστών, οι οποίοι ανέδειξαν τη σημασία της τέχνης των λόγων στην αθηναϊκή δημοκρατία.

Οι σοφιστές, γνωστοί για τις γνώσεις τους στη ρητορική και τη διαλεκτική, αναδείχθηκαν ως δάσκαλοι που δίδασκαν την τέχνη του λόγου στους φιλόδοξους Αθηναίους. Μέσα από τα κείμενα που μας έχουν διασωθεί, παρατηρούμε πώς οι σοφιστές δεν περιορίστηκαν μόνο στη διδασκαλία της ρητορικής, αλλά ανέπτυξαν και τη γραμματική και τη σύνταξη της γλώσσας. Μέσω αυτής της προσπάθειας, έθεσαν τη γλώσσα ως αντικείμενο μελέτης και ενίσχυσαν τη συνειδητοποίηση της σημασίας της γλώσσας στην επίτευξη της φιλοσοφικής αλήθειας.

Μια από τις κύριες συζητήσεις που προέκυψαν από τη σοφιστική παράδοση ήταν η διάκριση μεταξύ φύσης και νόμου. Αυτή η αντίθεση αντικατοπτρίζει τη σύγκρουση μεταξύ της πραγματικής ουσίας των πραγμάτων και των συμβατικών νόμων που διέπουν την ανθρώπινη κοινωνία. Η διάκριση αυτή έχει σημαντικές πολιτικές και ηθικές επιπτώσεις, όπως φαίνεται στο έργο του Σοφοκλή, “Αντιγόνης”, όπου η αντίθεση μεταξύ της φύσης και του νόμου προκαλεί την ηθική σύγκρουση μεταξύ της Αντιγόνης και του Κρέοντα.

Μέσα από αυτές τις συζητήσεις, προέκυψαν ερωτήματα σχετικά με τη φύση της αλήθειας και τη σχέση μεταξύ γλώσσας και πραγματικότητας. Η αντίθεση μεταξύ φύσης και νόμου αναδεικνύει το πεδίο της συνειδητοποίησης της αλήθειας, ενώ η εξέταση της γλώσσας ως μέσου έκφρασης της σκέψης και της πραγματικότητας αποκαλύπτει τη δύναμη της γλώσσας στη διαμόρφωση της πολιτικής και φιλοσοφικής σκέψης.

Στην τελική ανάλυση, η σοφιστική παράδοση μάς καλεί να αναρωτηθούμε για τη σημασία της γλώσσας στη διαμόρφωση της αλήθειας και της πολιτικής σκέψης. Μέσα από τις συζητήσεις των σοφιστών, αναδεικνύεται η συνάντηση μεταξύ της γλώσσας και της πραγματικότητας, η οποία διαμορφώνει την αντίληψή μας για τη φύση της αλήθειας και την επίδρασή της στην πολιτική και κοινωνική πραγματικότητα.

Κατερίνα Συμφέρη
Εκπαιδευτικός

Ιδεολογική κριτική στις ιδέες του μοντερνισμού ασκούν όλοι όσοι βρίσκουν τους εαυτούς τους να καταπιέζονται, να περιθωριοποιούνται ή να μην ακούγονται στον κόσμο του νεωτεριστικού. Άλλωστε, στον τελευταίο επικρατεί η μονοφωνία της εξουσίας για το ποια είναι η Αλήθεια, η μονοφωνία της κυρίαρχης κουλτούρας του μοντερνισμού, τί είναι καλό και τί κακό, τί είναι σωστό και τί λάθος, τί είναι φυσιολογικό και τί μη.

Οποιαδήποτε κυρίαρχη ιδεολογική θεώρηση του κόσμου ενέχει υπόρρητες αξίες, συμφέροντα και στόχους. Συνεπώς, μια τέτοια θεώρηση την διέπουν και την καθοδηγούν τα συγκεκριμένα υφιστάμενα προαναφερθέντα. Σε αυτό το σημείο κρίνεται αναγκαίο να τονιστεί ότι ο στόχος της κριτικής δεν αποβλέπει στην υποτίμηση ή στον μηδενισμό της αξίας της επιστημονικής γνώσης αλλά έτι περισσότερο στην απομάκρυνση από την ιδέα ότι η επιστημονική γνώση είναι ουδέτερη αξιών και κινείται προς την Αλήθεια.

Απόρροια των άνωθεν στάθηκε η ανάδυση ενός συνεχιζόμενου διαλόγου, ο οποίος συνέβαλε στην ανάπτυξη των βασικών θεωρήσεων του κοινωνικού κονστρουξιονισμού, του οποίου οι ιδέες -περί κοινωνικής κατασκευής του πραγματικού- οδηγούν στην συνύπαρξη περισσότερο των διαφορετικών θεωρήσεων. Ακόμη, προωθεί την περιέργεια για κατανόηση άλλων παραδοχών και την απομάκρυνση από αγώνες για την επικράτηση της μιας σωστής ιδέας. Σύμφωνα με τον Gergen στο βιβλίο Θεραπευτικές Πραγματικότητες, «δεν υπάρχουν λέξεις με νόημα χωρίς συνέπειες». Συνακόλουθα, η ιδέα της κοινωνικής κατασκευής της πραγματικότητας αμφισβητεί το δικαίωμα οποιασδήποτε θεώρησης να διεκδικεί την απόλυτη εξουσία της αλήθειας.

Επιπρόσθετα, η θεώρησή του ανάγει δρόμους για τη συνδημιουργία καινοφανών τρόπων κατανόησης, θεωρήσεων ως προς το σχετίζεσθαι, μορφών ζωής και ύπαρξης, που αποβλέπουν στη χρησιμότητα ή τις συνέπειες μιας συγκεκριμένης θεώρησης παρά την αλήθεια.

Αικατερίνη Συμφέρη
Θεολόγος-Εκπαιδευτικός-Προπτυχιακή Ιταλικής Φιλολογίας ΑΠΘ

Πόσες φορές έχουμε πει στον εαυτό μας ψέματα προκειμένου να δικαιολογήσουμε ένα γεγονός; Aρκετές μάλλον, γιατί από την φύση του ο άνθρωπος έχει την τάση να ωραιοποιεί μια κατάσταση, για να αποφύγει μια δύσκολη στιγμή. Έτσι, καταφεύγει στην εύκολη λύση,  που δεν είναι άλλη από το να πει ψέματα.  Κατά την γνώμη μου, η αλήθεια στεναχωρεί πολλούς, δικαιώνει όμως τους δυνατούς.

Πολλές φορές ακούω από φίλους, γνωστούς και ενίοτε  από τον εαυτό μου τον ίδιο, ότι ένα αθώο ψεματάκι δεν είναι καν ψέμα. Διαβάζοντας πίσω όμως από το αθώο ψέμα βλέπουμε την κίνηση και την πράξη ενός ανθρώπου αδύναμου να κοιτάξει ένα πρόβλημα κατάματα. Επιπροσθέτως, το ένα ψέμα θα  φέρει άλλο ψέμα και χωρίς να το καταλάβεις θα ζεις σε μια εικονική πραγματικότητα που δεν θα ξεχωρίζεις τι ισχύει και τι όχι. Επίσης, μια γενική αλήθεια είναι ότι οι φίλοι μεταξύ τους οφείλουν να μοιράζονται τα πάντα, γιατί ο αληθινός φίλος στην δύσκολη στιγμή φαίνεται.

Στην συνέχεια, υπάρχει μια λεπτή γραμμή ανάμεσα στο ψέμα και το αθώο ψεματάκι. Το ψέμα υποδηλώνει δύο πολύ άσχημα συναισθήματα. Το πρώτο είναι η ζήλεια και το δεύτερο είναι η αδυναμία αποδοχής του εαυτού μας και ως αποτελέσματα αυτών των δύο, πολλές φορές μπορούμε να βλάψουμε την ψυχολογία ενός ανθρώπου. Για παράδειγμα, μια κοπέλα σε μια άλλη της λέει ότι έχει παραπανίσια κιλά ή μεγάλο στήθος, ενώ δεν έχει, επειδή ζηλεύει την θηλυκότητά της. Αυτό, ένα αθώο ψέμα δεν είναι, για την κοπέλα που το είπε; Tα αποτελέσματά του μπορεί να μην είναι τόσο «αστεία» τελικά.

Ακόμα ένα θέμα, είναι το παθολογικό ψέμα. Παραπάνω αναφέρθηκα στο γεγονός ότι τα ψέματα πολλές φορές σε μπερδεύουν και εσένα τον ίδιο για το τι είναι πραγματικότητα και τι όχι. Είναι το σημείο που έχει πιάσει κάποιος πάτο και πρέπει να βρει τρόπο να ορθοποδήσει ξανά . Η λύση είναι μόνο μια: να πεις την αλήθεια.

Συμπερασματικά, η αλήθεια δεν σε πάει γρήγορα μπροστά. Θα σε πάει, όμως, μπροστά και μαζί της θα δεις ποιοι πραγματικά αξίζουν και θέλουν να είναι μαζί σου. Από την  άλλη, το ψέμα θα σε πάει πολύ γρήγορα μπροστά και  θα σου προσφέρει μια βραχυχρόνια ικανοποίηση  ότι υπάρχεις και ότι αξίζεις, αλλά εξίσου γρήγορα θα σε πάει και πολύ πολύ πίσω. Εσύ ποιον δρόμο θα διαλέξεις;

Και τι κατάλαβες μετά απο όλα αυτα; Είπες να κάνεις την αρχή του τέλους . Είπες να διορθώσεις όλα τα λάθη σου . Ήρθε η στιγμή σου , να παραδεχτείς , αποδεχτείς ότι ήταν λάθος για σένα μέχρι τώρα . Ό, τι σε έκανε να είσαι το τώρα ! Μα πώς; Πάλι με ψέματα ;

Ψέματα ! Και πρώτα σε εσένα τον ίδιο . Με ψέματα μωρό μου δεν διορθώνονται όλα . Όχι! Το να κρύψεις την αλήθεια έιναι και αυτό ψέμα . Το να πείς απο μέσα σου την αλήθεια σου και να ξεκινήσεις απο το μηδέν είναι μεγάλη υπόθεση , κανείς δεν το αρνήτε. Το να πείς όμως ψέματα σε αυτους που σε στήριξαν , σε πίστεψαν και πολέμησαν για σένα , χρόνια τώρα δαίμονες και τέρατα , δεν κάνεις καμία νέα αρχή!

Λύνεις ένα πρόβλημα , δημιουργόντας ένα μεγαλύτερο ! Πόσο λάθος την πήρες την απόφαση! Πόσο λάθος σε συμβούλεψαν ! Πόσο λάθος σε υποκίνησαν ! Πόσο λάθος να πιστέψεις πώς ο κύκλος που κλείνει , θα κλείνει για πάντα με τον ίδιο τρόπο;! Όλοι οι κύκλοι της ζωής κλείνουν εκεί που ξεκίνησαν , αλλά πάντα κάτι σου παίρνουν και κάτι σου αφήνουν. Αν είσαι τυχερός και το παιχνίδι σου το έπαιξες σωστά και δίκαια μάλλον πήρες αυτο που ήθελες. Αν πάλι όχι , τότε η ρουλέτα περιμένεις να σταματήσει για να δεις τι τυχερό αριθμό πέτυχες! Και ξέρεις κάτι…στο άδικο παιχνίδι μια κερδίζεις χίλιες χάνεις.

Και δεν θα ήταν πιο ωραίο , πιο τίμιο και αξιοπρεπές να πείς την αλήθεια;! Αυτήν , που τόσα γράφονται και τόσα έχουν ειπωθεί , μα ελάχιστοι την λένε , ελάχιστοι την αντέχουν , ελάχιστοι την αποδέχοντε. Φαντάσου , με το να κρύψεις την μισή αλήθεια , να περιμένεις απο τον άλλον να την αποδεχτεί και να πάει παρακάτω , τι θα είχες καταφέρει λέγοντας όλη την αλήθεια. Φαντάσου , πόσο λυτρωτικό θα ήταν για σένα. Πόσο πόνο θα έδινες; Ναι, ισχύει , μα θα ήταν αυτό και τίποτα άλλο! Μένει μόνο η αποδοχή. Κανένα ερωτιματικό , καμία άνω τελεία. Και ξέρεις κάτι; Τον έχεις κερδίσει , αν μέχρι τώρα δεν το είχες καταφέρει , πίστεψε με θα γίνει τώρα.

Σε έναν κόσμο τόσο επιφανειακό , τι πιο ωραίο να είσαι εσύ ένας απο τους λίγους αυθεντικούς! Δεν κουράστηκες μωρέ , να κυνηγάς να καλύψεις το ένα ψέμα με το άλλο , και πάλι απο την αρχή; Δεν θέλεις να είσαι ένας απο αυτούς που ομόρφηναν πραγματικά και ουσιαστικά αυτον τον κόσμο ;

Γιατί να σου πώ την αλήθεια , έχουμε ανάγκη κάτι τέτοιους τύπους. Αυθεντικούς! Έχουμε ανάγκη τα καθαρά μάτια ! Ο κόσμος μας έχει ανάγκη απο την αλήθεια των ματιών . Μάθαμε να χαμογελάμε για να κρύψουμε την αλήθεια. Μάθαμε να λέμε ένα ¨καλά είμαι ¨ γιατί δεν θέλουμε να ξέρει ο κόσμος… μα δεν μας νοιάζει και τι θα πεί! Πείσαμε τους εαυτούς μας πως είμαστε ένας κόσμος χωρίς ταμπού και το πρώτο που κάνουμε είναι να κρυβόμαστε με την δικαιολογία , δεν θέλω να δώσω δικαιώματα ! Μα καρδιά μου τα έδωσες τα δικαιώματα, σε κάθε λέξη , σε κάθε κίνηση , σε κάθε άρνηση ! Και στην τελική , εσύ δεν είσαι απο αυτούς που δε σε νοιάζει τι θα πεί ο κόσμος ; Τι έγινε τώρα; Τι έγινε τότε;

Φόβος… θα έλεγα εγώ! Φοβόμαστε μην χάσουμε κάτι και κάνουμε πάντα το ίδιο και το ίδιο λάθος. Λέμε ψέματα! Φόβος!

Σε έναν κόσμο που όσο περνάνε τα χρόνια γίνεται ακόμα πιο σκληρός , απάνθρωπος και μοναχικός , σε έναν κόσμο που καταρρέει διαρκώς , είμαστε εμείς που πρέπει να δημιουργηθούμε, δημιουργήσουμε και στηρίξουμε την ζωή μας και να αφήσουμε και το κάτι δικό μας για τα επόμενα χρόνια . Πόσο εύκολο είναι άραγε ; Σε ποια πρέπει και μη να είμαστε σωστο ; Ποια θέλω και μη να είμαστε πιστοί; Και οι πράξεις μας , τι επιπτώσεις έχει στον διπλανό μας ;

Έρχομαι λοιπόν για ακόμα μια φορά , να αναρωτηθώ και να σας κάνω να αναρωτηθείτε!
Πόσο αληθινοί είμαστε και πόσο ψεύτες ; Μην πάει ο νους σας στο κακό , δε θέλω να θίξω ανθρώπους και καταστάσεις . Θέλω να πω , πως από τη στιγμή που καταλαβαίνουμε τον εαυτό μας , οι πράξεις μας είναι ο καθρέφτης μας.
Πόσες λοιπόν φορές χρειάστηκε να πούμε ψέματα πρώτα στον εαυτό μας για κάτι που πράξαμε και κοινωνικά δεν ήταν αποδεκτό;

Η κοινωνία μας , εν έτη 2020 , εξακολουθεί να έχει ταμπού και στερεότυπα που οδηγούν τους νέους σε ενα μοντέλο ζωής καταπιεσμένης .
Οπότε , λες ψέματα , για να μην βιώσεις άσχημα συναισθήματα . Συναισθήματα που κάποια στιγμή τα ένιωσες και δε σου άρεσαν και είπες μέσα βαθιά σου πως ” πότε ξανά” .
Λέμε ψέματα για να γίνουμε αποδεκτοί από ομάδες ανθρώπων ώστε να επιφεληθούμε. Κέρδος, ηθική ικανοποίηση . Και όλα αυτά γίνονται μια αλυσίδα από ψεύτικες στιγμές , στιγμές που δεν ήταν ποτέ δικές σου .
Έτσι λοιπόν φτάνεις να χάνεσαι σε μια παράνοια του ίδιου σου εαυτού , και να μην μπορείς πια να καταλάβεις ποιος πραγματικά είσαι. Εκεί λοιπόν, μπαίνουν στη ζωή μας οι ψυχολόγοι.
Στρατιώτες της ψυχής , προσπαθούν να σου ανοίξουν πόρτες του μυαλού και τής καρδιάς για να δεις το ποιος πραγματικά είσαι.

Μα πόσο εύκολα θα ήταν όλα , αν ήμασταν αληθινοί με τους εαυτούς μας ; Πόσο πιο εύκολο θα ήταν να είμαστε αληθινοί στη συνέχεια με τους ανθρώπους μας !
Να μπορείς να κοιτάξεις στα μάτια τον άλλον και να τα λέει όλα .
Όταν είσαι αληθινός , είσαι και καθαρός στη ψυχή . Κοιμάσαι και κανένας δαίμονας δε μπαίνει στα όνειρα σου. Και οι τύψεις , απλά δεν υπάρχουν για σένα .

Αλήθεια λοιπόν , ή ψέματα ; Εσύ τι διαλέγεις ; Μια καθαρή ψυχή ή μια ψυχή στραμμένη στο σκοτάδι , αιώνια φυλακισμένη από τους δαίμονες σου;

Ορισμένες φορές οι στατιστικές έρευνες αποτελούν έναν εύσχημο τρόπο για να ειπωθούν ψέματα ή μισές αλήθειες.

Οι άνθρωποι φαίνεται να ψεύδονται σε κάποιον βαθμό, όταν απαντούν σε ερωτήσεις σχετικά με τη σεξουαλική τους συμπεριφορά. Άλλοτε υπερβάλλουν, άλλοτε κρατάνε μυστικά. Ποιος, όμως, μπορεί να τους κατηγορήσει; Γιατί θα έπρεπε να αποκαλύψουν τα βαθύτερα και πιο σκοτεινά σεξουαλικά τους μυστικά σε έναν ξένο; Και σε ποιο βαθμό μπορούμε να τους εμπιστευόμαστε;

Συμβαίνει σε κάποιους ανθρώπους, να εξανίστανται όταν διαβάζουν λόγου χάρη  ότι ένα υπολογίσιμο ποσοστό (στο οποίο εκείνοι, δυστυχώς ή ευτυχώς, δεν ανήκουν) έχουν κάνει και εκείνο και το άλλο στο σεξ και είχαν έναν διόλου ευκαταφρόνητο αριθμό σεξουαλικών συντρόφων στο παρελθόν. Επίσης, όταν μιλάμε για ετεροφυλόφιλους θα είχε λογική ο αριθμός των συντρόφων του κάθε φύλου (ο μέσος όρος) να είναι παραπλήσιος, στο θέμα φεριπείν της απιστίας. Σε σχετικές έρευνες βλέπουμε ότι οι άντρες απατούν πολύ περισσότερο από τις γυναίκες, ενώ πριν λίγες δεκαετίες το ποσοστό των γυναικών που είχαν απατήσει ήταν αμελητέο, όταν των αντρών ήταν σημαντικό. Ας μην ξύνουμε πληγές και ας δούμε τρεις βασικές εξηγήσεις που προσφέρουν οι ερευνητές για τα ψεματάκια που παρατηρούνται στις έρευνες. Συνεκδοχικά μπορούμε να φανταστούμε τα υπόλοιπα.

Διαφορές των φύλων στον τρόπο καταμέτρησης
 Όταν ερωτώνται για τον αριθμό των προηγούμενων σεξουαλικών συντρόφων, οι γυναίκες τείνουν να απαριθμούν ή να ανακαλούν κάθε σύντροφο και σεξουαλική γνωριμία του παρελθόντος. Αυτό ίσως υποδηλώνει ότι ακόμη και τα one night stands εμπεριέχουν για το άλλο μισό του ουρανού ένα είδος δοσίματος -ακόμη και αν ήταν για ελάχιστο χρόνο. «Και μία φορά αρκεί», σαν να λέμε.
Από την άλλη οι άνδρες τείνουν να στρογγυλοποιούν τις συνευρέσεις σε δεκάδες. Ενδεχομένως επειδή υπερισχύουν άλλα στοιχεία, όπως αυτό της σωματικής εκτόνωσης και όχι το ψυχικό δέσιμο και δόσιμο. Επομένως, τι νόημα έχει αν αυτή η σωματική διεργασία συνέβη 17 ή 20 φορές. «Το ίδιο κάνει», σαν να ακούμε να λένε.  Αυτό το φαινόμενο φαίνεται να εξομαλύνεται για τους άντρες όταν οι ερευνητές ζητούν ακρίβεια στις απαντήσεις. Αν και εκεί υπεισέρχεται ένα ζήτημα ηθελημένης ή ακούσιας μνήμης…

Διαφορά νοηματοδότησης της σεξουαλικής πράξης
Σε πολλές μελέτες διαπιστώνεται ότι τα δύο φύλα διαφωνούν στο τι αποτελεί σεξουαλική επαφή. Συνήθως οι άντρες θεωρούν ότι περισσότερες σεξουαλικές πράξεις είναι σεξ ακόμη και αν δεν περιλαμβάνουν διείσδυση, ενώ οι γυναίκες υποβαθμίζουν το θέμα, θεωρώντας για παράδειγμα το στοματικό ως μη σεξ. Ως συνέπεια, δεν εντάσσουν στον κατάλογο των εραστών τους κάποιον με τον οποίον είχαν κάνει μόνο αυτό στο παρελθόν, διότι η απόφασή τους να μην προχωρήσουν είχε κάποιο απορριπτικό υπόστρωμα.

Το αμφιλεγόμενο του πληρωμένου σεξ
Περίπου το 20% του ανδρικού πληθυσμού στον δυτικό κόσμο, είχε μία τουλάχιστον επαφή με εργαζόμενη στην πορνεία. (Για τις γυναίκες το ίδιο ποσοστό είναι κάτω του 1%). Παρόλα αυτά το γεγονός αυτό (η ανδρική έφεση στην πορνεία), τείνει να αγνοείται συστηματικά στις έρευνες, καθότι οι ερευνητές δεν θέλουν να φέρουν σε δύσκολη θέση τους ερωτώμενους. Σκεφτείτε, να δηλώνουν ότι έχουν «πάει» με 15 γυναίκες στη ζωή τους και οι 13 να είναι επί χρήμασι. Από την άλλη, εύλογα όλο αυτό δημιουργεί παρερμηνείες και περιπλέκει τις απαντήσεις, καθώς αν δεν συμπεριλάβουν στον υπολογισμό τους τις συνευρέσεις με το αρχαιότερο επάγγελμα του κόσμου, το συνολικό τους σκορ θα πέσει πολύ (και μαζί η αυτοεκτίμηση).

Στο δια ταύτα, μπορούμε τελικώς να εμπιστευόμαστε τους ανθρώπους όταν μιλούν για τη σεξουαλική τους συμπεριφορά και αν ναι, σε ποιο βαθμό; Κατά την άποψή μας, όχι, χωρίς να είμαστε βέβαια απορριπτικοί. Όσο πιο καλά είναι δομημένο το ερωτηματολόγιο και όσο πιο καλά πατούν στο επιστημονικό έδαφος οι ερωτήσεις τόσο το καλύτερο, ωστόσο πάντα πρέπει να διατηρούμε επιφυλάξεις. Εξυπακούεται ότι έρευνες χωρίς βάθος και ποικιλία δειγματολογίου μπορεί να στρεβλώσει εντελώς την εικόνα. Από την άλλη δεν μπορούμε να τους κατηγορήσουμε συλλήβδην για ψευδομαρτυρία. Καθένας απαντά όπως αισθάνεται και όπως θεωρεί ότι είναι τα πράγματα, ενώ κάποιοι κωλύονται να εκφραστούν με απόλυτη ειλικρίνεια για λόγους κοινωνικής κατακραυγής ή στιγματισμού.

Πηγή