Η θεατρική παραγωγή αποτελεί καθρέφτη των κοινωνικών, πολιτικών και πολιτισμικών συνθηκών κάθε εποχής. Στην περίπτωση των ελληνικών θεατρικών ειδών, η κωμωδία και το αστικό δράμα πριν και μετά την Ανεξαρτησία αντικατοπτρίζουν τις μεταβαλλόμενες αξίες, τους κοινωνικούς αγώνες και την ταυτότητα ενός νέου έθνους.

Πριν την Επανάσταση του 1821, η κωμωδία στην ελληνική σκηνή επηρεαζόταν έντονα από τα ευρωπαϊκά πρότυπα, κυρίως του νεοκλασικισμού και του ρομαντισμού, με έμφαση στην ειρωνεία και την κοινωνική σάτιρα (Βλαστός, 1998). Τα έργα αυτά συχνά κατέγραφαν την καθημερινότητα της οθωμανικής κοινωνίας και τα στερεότυπα των διαφόρων κοινωνικών τάξεων, χωρίς όμως να θίγουν άμεσα τα πολιτικά ζητήματα της εποχής, λόγω της λογοκρισίας και του φόβου της καταστολής (Κατσαρός, 2002).

Μετά την Ανεξαρτησία, η θεατρική παραγωγή γνώρισε μια σημαντική μεταμόρφωση, καθώς το αστικό δράμα άρχισε να εστιάζει στις νέες κοινωνικές πραγματικότητες, τις αμφιβολίες και τις αντιφάσεις ενός κράτους σε διαμόρφωση (Μπαμπινιώτης, 2010). Η κωμωδία απέκτησε έναν πιο πολιτικό και κριτικό χαρακτήρα, προβάλλοντας τα προβλήματα της γραφειοκρατίας, της διαφθοράς και των κοινωνικών ανισοτήτων (Καμπάνης, 2015).

Το αστικό δράμα, από την άλλη, ανέδειξε την ένταση ανάμεσα στην παράδοση και τη νεωτερικότητα, την πάλη των τάξεων, και τα εσωτερικά διλήμματα του ατόμου μέσα σε μια κοινωνία που προσπαθούσε να ανακαλύψει την ταυτότητά της (Παπαδόπουλος, 2008). Η ψυχολογική εμβάθυνση των χαρακτήρων και οι κοινωνικές συγκρούσεις αποτέλεσαν βασικά στοιχεία της δραματουργίας της περιόδου.

Η μετάβαση από την αποσπασματική και επιφανειακή κωμωδία στην πιο συγκροτημένη και κοινωνικά εμπεριστατωμένη θεατρική παραγωγή αντικατοπτρίζει ευρύτερες αλλαγές στο συλλογικό φαντασιακό και στη λειτουργία του θεάτρου ως χώρο κοινωνικού διαλόγου (Ράπτης, 2012).

Η εξέλιξη της κωμωδίας και του αστικού δράματος πριν και μετά την Ανεξαρτησία καταδεικνύει τον ρόλο του θεάτρου ως μέσου έκφρασης και προβληματισμού για τις κοινωνικές και πολιτικές αλλαγές, καθώς και ως παράγοντα διαμόρφωσης της εθνικής ταυτότητας.

Κατερίνα Συμφέρη
Εκπαιδευτικός

• Βλαστός, Γ. (1998). Ιστορία του νεοελληνικού θεάτρου. Εκδόσεις Καστανιώτη.
• Καμπάνης, Α. (2015). Το αστικό δράμα και οι κοινωνικές μεταβολές μετά την Ανεξαρτησία. Εκδόσεις Παπαζήση.
• Κατσαρός, Ν. (2002). Η κωμωδία στον 19ο αιώνα: Πολιτική και κοινωνική σάτιρα. Θεατρολογία, 15(3), 45-67.
• Μπαμπινιώτης, Γ. (2010). Λεξικό της νέας ελληνικής γλώσσας. Κέντρο Λεξικολογίας.
• Παπαδόπουλος, Σ. (2008). Ψυχολογική διάσταση και κοινωνική κριτική στο νεοελληνικό θέατρο. Ελληνικά Γράμματα, 22(1), 88-105.
• Ράπτης, Χ. (2012). Η λειτουργία του θεάτρου ως μέσου κοινωνικού διαλόγου. Περιοδικό Πολιτισμός, 10(4), 23-38.

Η Επανάσταση του 1821 υπήρξε ένα από τα πιο σημαντικά γεγονότα στην ιστορία της Ελλάδας και κατέχει κεντρική θέση στην ελληνική συλλογική μνήμη. Ήταν η πρώτη μεγάλη προσπάθεια των Ελλήνων να απελευθερωθούν από τον Οθωμανικό ζυγό και να δημιουργήσουν ένα ανεξάρτητο ελληνικό κράτος. Η επανάσταση όχι μόνο διαμόρφωσε την πορεία της σύγχρονης Ελλάδας, αλλά αποτέλεσε και μέρος ενός ευρύτερου κινήματος εθνικής αφύπνισης και ανεξαρτησίας που χαρακτήρισε τον 19ο αιώνα στην Ευρώπη.

Ιστορικό Πλαίσιο και Αιτίες

Η Επανάσταση του 1821 δεν ήταν ένα αυθόρμητο γεγονός, αλλά το αποκορύφωμα μιας σειράς αιτίων και γεγονότων που προηγήθηκαν. Κατά τη διάρκεια του 18ου αιώνα, οι Έλληνες ζούσαν κάτω από την Οθωμανική κυριαρχία, αλλά η οικονομική ανάπτυξη, οι πολιτιστικές ανταλλαγές και η επιρροή της Δύσης συνέβαλαν στην ανάπτυξη μιας ελληνικής εθνικής συνείδησης. Ταυτόχρονα, οι επαναστατικές ιδέες του Διαφωτισμού και των Επαναστάσεων του 1789 και του 1800 στην Ευρώπη, κυρίως η Γαλλική Επανάσταση, ενέπνευσαν τους Έλληνες και τους ώθησαν να αναζητήσουν την ανεξαρτησία τους.

Η επίδραση των φιλελεύθερων ιδεών και η δημιουργία μυστικών οργανώσεων, όπως η Φιλική Εταιρεία (1814), συνέβαλαν στη συσπείρωση των Ελλήνων. Η επανάσταση ξεκίνησε την 25η Μαρτίου 1821 στη Μολδοβλαχία, αλλά γρήγορα εξαπλώθηκε σε όλη την Ελλάδα. Η ηγεσία του Αγώνα ανατέθηκε σε εξέχουσες προσωπικότητες της εποχής, όπως ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης, ο Αλέξανδρος Υψηλάντης και ο Ιωάννης Καποδίστριας, οι οποίοι έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στην πορεία της Επανάστασης.

Η Στρατηγική και οι Σημαντικές Μάχες

Η Επανάσταση του 1821 δεν ήταν μια απλή στρατιωτική σύγκρουση, αλλά και μια πολιτική και κοινωνική επανάσταση. Οι Έλληνες, παρόλο που αντιμετώπιζαν ισχυρότατους αντιπάλους, όπως η Οθωμανική Αυτοκρατορία και οι δυνάμεις της Αιγύπτου, κατάφεραν να οργανώσουν έναν αντάρτικο πόλεμο, γνωστό ως “αντάρτικο των κλεφτών”, με τη βοήθεια των τοπικών οπλαρχηγών.

Η ναυμαχία του Ναυαρίνου το 1827 υπήρξε καθοριστική, καθώς οι συμμαχικές δυνάμεις της Αγγλίας, της Γαλλίας και της Ρωσίας, οι οποίες είχαν αρχίσει να υποστηρίζουν τον ελληνικό αγώνα, κατέστρεψαν τον τουρκικό στόλο, ανοίγοντας το δρόμο για την αναγνώριση της ελληνικής ανεξαρτησίας.

Η Εξωτερική Παρέμβαση και η Σύσταση του Ελληνικού Κράτους

Η διεθνής παρέμβαση υπήρξε κρίσιμη για την έκβαση της Επανάστασης. Από την αρχή, οι μεγάλες δυνάμεις της Ευρώπης (Αγγλία, Γαλλία, Ρωσία) αντέδρασαν θετικά στις ελληνικές προσπάθειες, κυρίως λόγω της συμπάθειας για την ελληνική αρχαιότητα και τις φιλελεύθερες αξίες. Παρά τη σφοδρή αντίσταση του Οθωμανικού κράτους και την επιθετικότητα του Ιμπραήμ, του στρατηγού της Αιγύπτου, η ελληνική αντίσταση κατάφερε να κρατήσει τη φλόγα της επανάστασης ζωντανή.

Η τελική αναγνώριση της ανεξαρτησίας της Ελλάδας ήρθε το 1830, όταν οι τρεις μεγάλες δυνάμεις (Αγγλία, Γαλλία και Ρωσία) υπέγραψαν το Πρωτόκολλο του Λονδίνου και δημιούργησαν το πρώτο ανεξάρτητο ελληνικό κράτος. Το 1832, με τη συμφωνία της Χάγης, το βασίλειο της Ελλάδας αναγνωρίστηκε διεθνώς και επελέγη ο Όθων από τη Βαυαρία ως πρώτος βασιλιάς.

Η Επανάσταση του 1821 αποτέλεσε την αρχή για τη δημιουργία ενός ανεξάρτητου ελληνικού κράτους, αλλά και την αφετηρία για τη διαμόρφωση της ελληνικής εθνικής ταυτότητας. Οι αγώνες και οι θυσίες των Ελλήνων κατά τη διάρκεια του Αγώνα ενέπνευσαν τον ελληνικό λαό για πολλές γενιές και συνεχίζουν να παραμένουν σύμβολο της αντίστασης, της ελευθερίας και της ανεξαρτησίας. Η κληρονομιά της Επανάστασης του 1821 δεν περιορίζεται μόνο στην ίδρυση του σύγχρονου ελληνικού κράτους, αλλά και στην ανάπτυξη μιας αίσθησης εθνικής ενότητας, που είναι ακόμη σημαντική στην ελληνική πολιτική και κοινωνική ζωή.

Κατερίνα Συμφέρη
Εκπαιδευτικός

• Βελεγράκη, Ε. (2012). Η Επανάσταση του 1821 και η σύσταση του ελληνικού κράτους. Εκδόσεις Παπαζήση.
• Κωστόπουλος, Κ. (2001). Η Ελληνική Επανάσταση του 1821: Ιστορική επισκόπηση. Εκδόσεις Σαββάλας.
• Μαυροκορδάτος, Ι. (1994). Ιστορία της Επαναστάσεως του 1821. Εκδόσεις Κάτοπτρο.
• Φωτιάδης, Γ. (1999). Η Επανάσταση του 1821: Πολιτικές και στρατιωτικές όψεις. Εκδόσεις ΜΙΕΤ.
• Χατζηδάκης, Ι. (2006). Η Επανάσταση του 1821 και οι εξωτερικές δυνάμεις. Εκδόσεις Γνώση.

O  τίτλος είναι  τόσο ειρωνικός, όσο ακούγεται. Τι γιορτάζουμε την 25^η Μαρτίου; οι απαντήσεις  που μπορούμε να ακούσουμε  έχουν μεγάλη ποικιλία . Από  το ΟΧΙ του Μεταξά μέχρι και  το Νέγρος του Μοριά . Μπορεί όντως κάποιοι να θέλουν να  γίνουν viral στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης , όμως δυστυχώς οι περισσότεροι δεν ενδιαφέρονται και να μάθουν την ιστορία του 1821. Μάλλον για να  ήμαστε απολύτως ειλικρινής τους ενδιαφέρει πόσοι θα δουν την ανάρτηση τους και πόσα ‘’μου αρέσει’’ θα συγκεντρώσουν.   Αν δεν θέλουμε λοιπόν να μην χαθεί αυτή η ιδιαίτερη μέρα ,  η παιδεία πρέπει να παίξει  πρωταγωνιστικό ρόλο στην αλλαγή της εικόνας.

Όταν στο σχολείο το μόνο που ενδιαφέρει τους μαθητές είναι το διάλλειμα και στους καθηγητές να βγάλουν την ύλη, τότε η ευθύνη για την έλλειψη των γνώσεων των νέων καταμερίζεται εκατέρωθεν ισόποσα . Προσωπικά πιστεύω ότι οι καθηγητές  έπρεπε μέσα από κείμενα και εικόνες αλλά και συζητήσεις να βοηθήσουν τα παιδιά να καταλάβουν ότι λαός που δεν γνωρίζει την ιστορία του είναι καταδικασμένος να αποτύχει. Βάζοντας ένα  παιδί να μάθει 5 σελίδες παπαγαλία είναι αυτό ακριβώς που οδηγεί τον μαθητή στο να  αντιπαθήσει το  μάθημα της ιστορίας ή ακόμα χειρότερα να πιστεύει ότι γνωρίζει την ιστορία  του τόπου του. Επίσης πιστεύω ακράδαντα ότι για να μπορέσει  ένας λαός να βρει λύση στα προβλήματα  που τον ταλανίζουν θα  ήταν καλό να κοιτάξει την ιστορία  του, φυσικά οι εποχές αλλάζουν και τα εφόδια που έχει κάποιος και οι παροχές επίσης , τα προβλήματα όμως παραμένουν τα  ίδια. Επίσης οι νέοι σήμερα έχουν πρόσβαση σε μια πολύ μεγάλη γκάμα πληροφορίων, οι καθηγητές θα μπορούσαν να   διοργανώσουν μια  εβδομάδα όπου τα παιδία θα χωριστούν σε ομάδες και θα τους ανατεθεί  ένα θέμα όπως για παράδειγμα Φιλική εταιρεία και ο ρόλος της στην επανάσταση  ή  οι ήρωες του 1821.Τα παιδία αναγκαστικά θα  χρειαστεί να ψάξουν να διαβάσουν να συγκρατήσουν πληροφορίες και γεγονότα. Σίγουρα τα πάντα δεν θα τα  συγκρατήσουν, όμως  θα ξέρουν που  να ψάξουν και σίγουρα δεν θα μπερδέψουν  ξανά τον Μεταξά με τον Μακρυγιάννη.

Κλείνοντας, το 1821 και οι άνθρωποι που με αυταπάρνηση θυσιαστήκαν, όλοι μαζί  ώστε  εμείς σήμερα να είμαστε ελεύθεροι και να βγάζουμε στόρι στην παραλία υποδεικνύει με τον καλύτερο δυνατό τρόπο ότι  στα δύσκολα χρειάζεται να  ήμαστε όλοι ενωμένοι σαν μια ομάδα , ανεξαρτήτως χρωμάτων και πολίτικών πεποιθήσεων. Ειδάλλως θα  βρισκόμαστε μονίμως σε πόλεμο  μόνο που αυτήν την φόρα ο αντίπαλος θα είναι ένας  ομοεθνής σου.

Ενόψει της επετείου 200 χρόνων από την κήρυξη του απελευθερωτικού αγώνα για ελευθερία, εδώ και κάποιους μήνες έχει κυκλοφορήσει και στην Ελλάδα το κόμικ “Sons of Chaos“, ένα δώρο από τον Αμερικάνο συγγραφέα-σκηνοθέτη Chris Jaymes, για όλους αυτούς που αγαπάνε την ιστορία και όχι μόνο, ένα έπος για την ζωή, τον αγώνα και την θυσία του Μάρκου Μπότσαρη.

O τίτλος από μόνος του τραβάει τα βλέμματα και το ενδιαφέρον. Η πρώτη ιδέα που συνήθως έρχεται στο μυαλό είναι ότι θυμίζει πολύ το “300” του (θεού) Frank Miller και δεν πέφτει και πολύ έξω. Βασισμένο σε αληθινά γεγονότα το novel παίρνει “αυθαίρετες ελευθερίες” αλλά και “αναγκαστικές εκπτώσεις” για να πει την ιστορία του σε 192 πολύχρωμες ( με έμφαση στο κόκκινο και μαύρο) σελίδες γεμάτες με επικές στιγμές, βία και ανθρώπινη φύση. Έλληνες ήρωες εναντίον ξένων εισβολέων σε πανοραμικά πλάνα με τον διάλογο, ως δέκτη, να συνδέει τον αναγνώστη με τις εικόνες που αναδιπλώνονται μπροστά στα μάτια του.

Ωστόσο η επιλογή του τίτλου δεν είναι και τυχαία. Παραπέμπει στην φανερή σημασία βέβαια: χάος, πόλεμος, βία, καταστροφή. Συνάμα όμως δηλώνει την γέννηση μιας μεγάλης ιδέας. Τα πάντα γεννιούνται από το τίποτα. Από το σκοτάδι γεννήθηκε το φως, έτσι και οι αρχαίοι Έλληνες πήραν από το Χάος, μορφοποίησαν το χάος από το οποίο γεννήθηκαν και έχτισαν έναν πολιτισμό, τις τέχνες και επιστήμες και δημιούργησαν τις ιδεολογίες με τις οποίες ζούμε μέχρι και σήμερα. Αποτελούν την αφετηρία του μοντέρνου κόσμου και τα θεμέλια όπου χωρίς αυτά, θα βρισκόμασταν άτυποι και ουδέτεροι σ’ ένα καθόλου σίγουρο μέλλον.

10 χρόνια (!) έρευνας υλικού για το novel όμως μας οδηγούν στον νεαρό Μάρκο Μπότσαρη, γιο του Σουλιώτη Κίτσου Μπότσαρη, τα χρόνια της εκπαίδευσης του, στην πορεία της αιχμαλωσίας του από τον Αλή Πασά και της επακόλουθης απελευθέρωσης του σε πλασματικά και μη γεγονότα που καθόρισαν την προσωπικότητά του. Το στόρι μας ταξιδεύει σε τόπους ιερούς όπως το μαρτυρικό Σούλι και το Μεσολόγγι και σε μεγάλες στιγμές που ταρακούνησαν τον πυρήνα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.

Γιατί όμως ο Μάρκος Μπότσαρης και όχι ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης? Όπως και ο Γέρος του Μοριά, υπάρχουν και άλλες πιο διακεκριμένες φιγούρες του Μεγάλου Αγώνα που αναφέρονται αναλυτικά σε βιβλία, ντοκιμαντέρ αλλά και σε ταινίες και είναι γενικά ευρέως γνωστοί. Όμως αυτό φαίνεται να είναι και η κινητήρια δύναμη που ωθεί τον συγγραφέα: η περίπλοκη και σχετικά άγνωστη σχέση του Αλή Πασά και του Μάρκου Μπότσαρη.

Αυτό είναι που κάνει το συγκεκριμένο διήγημα μοναδικό. Διεγείρει το ενδιαφέρον μας με αυτούς τους γνωστούς-άγνωστους αντιήρωες που μάλλον έχουμε ακουστά αλλά τελικά δεν ξέρουμε και πολλά. Φτιαγμένο από υλικό που μελλοντικά προορίζεται κάλλιστα για ταινία παραγωγής, το graphic novel παίρνει σάρκα και οστά ως σημείο αναφοράς και τιμής της ελληνικής ιστορίας.

Έτσι λοιπόν “Οι Γιοι του Χάους” ή “Τα Παιδιά της Επανάστασης” ‘όπως κυκλοφορεί στα ελληνικά, εξιστορούν μια συναρπαστική αφήγηση της Ελληνικής Επανάστασης, αναδεικνύουν την τόλμη και την παλληκαριά ενός ανθρώπου που οι συνθήκες και οι απώλειες γύρω του, τον έχρισαν ηγέτη και ήρωα. Έναν ήρωα που με τις πράξεις του οδήγησε λίγους εναντίον πολλών, έχοντας μόνο το σύνθημα “Ελευθερία ή Θάνατος” βαθιά ριζωμένο στην ψυχοσύνθεση όλων γύρω του.

Εξίσου σημαντικό αξίζει να αναφερθεί ότι πίσω από το πινέλο βρίσκετε ο ταλαντούχος Αργεντίνος Ale Aragon ο οποίος δημιουργεί το τέλειο εικαστικό περιβάλλον για την ανάπτυξη της ιστορίας.

Νταβίντ Ντανελιάν