1

Είναι η τεχνολογία εξισωτής;

Η τεχνολογία έχει χαρακτηριστεί ως μεγάλος εξισωτής για τους μαθητές με αναπηρία, αφού βοηθά να ξεπεραστούν νοητικές και σωματικές μειονεξίες, αλλά μπορεί και να χρησιμεύσει ως ένα σημαντικό γνωστικό δόρυ, ώστε να υπερνικηθούν ή να αντισταθμιστούν διαφορές μεταξύ των μαθητών.

Η προσφορά ίσων ευκαιριών  μάθησης αλλά και απρόσκοπτης πρόσβασης στα προγράμματα σπουδών αποτελεί τεχνολογικό δώρημα και παρακαταθήκη. Ειδικότερα, πολλά και ποικίλα ερευνητικά δεδομένα καταδεικνύουν ότι υπάρχουν θετικά αποτελέσματα από τη χρήση των ΤΠΕ μεταξύ των μικρών παιδιών με αναπηρία ή με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες όσον αφορά στις δεξιότητές ανάγνωσης και σύνταξης εγγράφου, στη γλωσσική και κοινωνική τους ανάπτυξη αλλά και στην ανάπτυξη υψηλών δεξιοτήτων κριτικής και λογικομαθηματικής σκέψης.

Βέβαια, ο αντίκτυπος της τεχνολογίας στις τάξεις δεν είναι δεδομένος, καθότι σύμφωνα με σωρεία ερευνητικών δεδομένων, εξαρτάται από τις στάσεις των δασκάλων, τις φυσικές και κοινωνικές συνθήκες, τη δυνατότητα πρόσβασης στην τεχνολογία και, φυσικά και πρωτίστως, από την ποιότητα του εκπαιδευτικού λογισμικού.

Πολλά και ποικίλα προγράμματα εκπαιδευτικών λογισμικών με μεγάλη προσαρμοστικότητα, και με την υποστήριξη και την ανάδειξη εξατομικευμένων πρακτικών και μεθόδων, επιτρέπουν στους μαθητές με αναπηρία ή με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες να κοινοποιούν τα πονήματά τους και να αναδείχνουν τα ταλέντα τους, τα οποία πιθανόν να παρέμεναν εν υπνώσει, με τη χρήση μόνο των παραδοσιακών τεχνικών και μεθόδων.

Κατερίνα Συμφέρη
Εκπαιδευτικός




Εκπαιδευτική ένταξη παιδιών με κινητική αναπηρία

Ο ορισμός της ενταξιακής εκπαίδευσης εμπεριέχει τη βασική αρχή ότι όλοι οι μαθητές θα πρέπει να μαθαίνουν μαζί, ανεξάρτητα από τις δυσκολίες ή τις διαφορές τους. Κάθε παιδί έχει τη δική του ιστορία, τα μοναδικά του χαρακτηριστικά, τις δικές του δυσκολίες και δυνατότητες. Σημασία έχει να συνειδητοποιήσουμε ότι:

  • «η αναπηρία δεν είναι ένα πρόβλημα μιας μειοψηφούσας ομάδας εντός της κοινότητας, αλλά μια κατάσταση που ο καθένας μπορεί να ζήσει στη διάρκεια της ζωής του» και
  • κάθε παιδί έχει το δικαίωμα να βρει την απαραίτητη υποστήριξη στις δικές του ανάγκες, ανεξάρτητα από τη φυσική, ψυχολογική και κοινωνική του κατάσταση.

Σύμφωνα με το Εγχειρίδιο κατάρτισης για την εγκεφαλική παράλυση (2012), ένα καλά σχεδιασμένο και προετοιμασμένο σχολικό περιβάλλον είναι ζωτικής σημασίας για την τελική επιτυχία όχι μόνο της εκπαίδευσης αλλά και της θεραπείας που δέχεται ένα παιδί με κινητική αναπηρία. Η ενταξιακή προοπτική θα πρέπει να είναι ένα από τα βασικά σημεία του σχεδίου εκπαίδευσης και να αναγνωρίζεται ως μια αξία που δίνει ποιότητα στον εκπαιδευτικό σχεδιασμό.

Δεν είναι αρκετό για τα σχολεία να είναι σε θέση να ανταποκρίνονται στις ανάγκες του ατόμου μόνο από την άποψη της διάθεσης υλικών πόρων, δηλαδή τεχνικών μέσων και εξειδικευμένου προσωπικού. Είναι επίσης σημαντικό οι εκπαιδευτικοί να είναι σε θέση να αμφισβητούν έννοιες όπως, φυσιολογικό, σχολική επιτυχία, αξιολόγηση επιδόσεων, κ.α., οι οποίες συμβάλλουν στην ετικετοποίηση και περιθωριοποίηση των παιδιών με αναπηρία. Η αναπηρία δεν μπορεί να ερμηνεύεται ως μια παρεμβολή, εξαίρεση ή «χάρη» του συστήματος, αλλά ως σταθερή και διαδεδομένη μεταβλητή των διαδικασιών της κοινωνίας και επομένως και του σχολείου. Σύμφωνα με το ως άνω Εγχειρίδιο, τα χαρακτηριστικά ενός περιβάλλοντος και ειδικότερα ενός σχολείου για όλους, ικανό να συμπεριλάβει μαθητές με κινητικές αναπηρίες, είναι:

  • Εκπαιδευμένο και καταρτισμένο εκπαιδευτικό και ειδικό εκπαιδευτικό προσωπικό,
  • Προγράμματα συνεχούς εκπαίδευσης για το εκπαιδευτικό προσωπικό,
  • Ενίσχυση της οικογένειας, σύμφωνα με την αρχή της επικουρικότητας (οι οικογένειες, ως το πρώτο υποκείμενο εκπαίδευσης ενδυναμώνονται και καλούνται να συμμετάσχουν και να συνεργαστούν με το σχολείο στις εκπαιδευτικές δραστηριότητες),
  • Συνεργασία μεταξύ όλων των ατόμων που εργάζονται για τη σχολική και την κοινωνική ένταξη του παιδιού,
  • Ενεργός συμμετοχή της σχολικής ηγεσίας στα προγράμματα ένταξης,
  • Ενίσχυση της συλλογικότητας μεταξύ των εκπαιδευτικών,
  • Διεπιστημονική και συντονισμένη εργασία, βάσει σχεδίου,
  • Υποδοχή και αποδοχή συμμαθητών χωρίς συμπεριφορές απόρριψης και αποκλεισμού,
  • Μεθοδολογικές προσεγγίσεις που ευνοούν τη συμπερίληψη του παιδιού με κινητική αναπηρία, με βιωματικές δραστηριότητες, σε ατομικό ή μικροομαδικό και ομαδικό επίπεδο,
  • Εξάλειψη των δομικών αρχιτεκτονικών εμποδίων στο σχολείο,
  • Χρήση εκπαιδευτικού λογισμικού και τεχνολογικών βοηθημάτων.

Κατερίνα Συμφέρη
Εκπαιδευτικός & Προπτυχιακή Ιταλικής Φιλολογίας ΑΠΘ




Εκπαίδευση παιδιών με κινητική αναπηρία

Η φροντίδα για την εκπαίδευση των ατόμων με κινητική αναπηρία στη χώρα μας, όπως και για άλλες μορφές αναπηρίας, ξεκίνησε από την ιδιωτική πρωτοβουλία. Το 1937 ιδρύθηκε στην Αθήνα από ιδιώτες, με τη στήριξη του Ροταριανού Ομίλου Αθηνών και στη συνέχεια του Αμερικανικού Ιδρύματος «Εγγύς Ανατολή», το πρώτο φιλανθρωπικό, μη κερδοσκοπικό σωματείο με την επωνυμία «Ελληνική Εταιρεία Προστασίας και Αποκατάστασης Αναπήρων Παίδων (ΕΛΕΠΑΠ)».

Στόχος του σωματείου ήταν η αντιμετώπιση των προβλημάτων, από τη βρεφική μέχρι και την εφηβική ηλικία, των ατόμων με κινητικές αναπηρίες. Δόθηκε βαρύτητα στη στέγη, στην περίθαλψη και στην αποκατάσταση, με τη λειτουργία κέντρου φυσικοθεραπείας και Ειδικού Σχολείου Αναπήρων Παίδων, στο οποίο, παράλληλα με τη διδασκαλία στοιχειωδών μαθημάτων, εφαρμοζόταν κατάλληλη θεραπευτική αγωγή (Στασινός, 2001). Αυτή τη στιγμή η ΕΛΕΠΑΠ διαθέτει έξι κέντρα (Αθήνα, Θεσσαλονίκη, Χανιά, Ιωάννινα, Βόλο, Αγρίνιο) και παρέχει συστηματική φροντίδα σε επίπεδο πρώιμης παρέμβασης και αποκατάστασης.

Σήμερα πλέον, οι Σ.Μ.Ε.Α.Ε. (Ειδικά Νηπιαγωγεία και Ειδικά Δημοτικά Σχολεία) που λειτουργούν στις εγκαταστάσεις της ΕΛΕΠΑΠ ανήκουν στο Υπουργείο Παιδείας. Η ΕΛΕΠΑΠ λειτουργεί πρόγραμμα πρώιμης παρέμβασης για παιδιά με κινητική αναπηρία, το οποίο αναγνωρίζεται ως φοίτηση σε προσχολική εκπαίδευση, καθώς σύμφωνα με το άρθρο 32 του ν. 3699/2008 «Εκπαίδευση παιδιών με αναπηρία ή/και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες» προβλέπεται ότι «Η φοίτηση παιδιών με αναπηρία και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες ηλικίας τεσσάρων (4) έως επτά (7) ετών στο πρόγραμμα πρώιμης παρέμβασης της ΕΛΕΠΑΠ είναι ισότιμη με τη φοίτηση σε οποιαδήποτε μονάδα ειδικής προσχολικής αγωγής».

Το 1972 μία ομάδα είκοσι γονέων ανέλαβε την πρωτοβουλία για την ίδρυση της Εταιρείας Προστασίας Σπαστικών, με σκοπό να συμβάλλει στην πρόνοια, εκπαίδευση και αποκατάσταση για τους ανθρώπους με εγκεφαλική παράλυση.

Στόχος ήταν η ανάπτυξη πολυποίκιλων δραστηριοτήτων για την προαγωγή των συμφερόντων των ανθρώπων με κινητικές αναπηρίες. Στον χώρο της Εταιρείας, σήμερα, λειτουργεί Ειδικό Δημοτικό Σχολείο για παιδιά με εγκεφαλική παράλυση υπό την ευθύνη του Υπουργείου Παιδείας.

Εκτός από τα παραπάνω ειδικά σχολεία, λειτουργούν επίσης Ειδικά Δημοτικά Σχολεία για παιδιά με κινητική αναπηρία στο Αιγάλεω, καθώς και στην Πεντέλη και στη Βούλα στις εγκαταστάσεις του πρώην ΠΙΚΠΑ. Ακόμα λειτουργεί Ειδικό Γυμνάσιο-Λύκειο στην Ηλιούπολη, όπως επίσης Ειδικό Γυμνάσιο-Λύκειο και Ενιαίο Ειδικό Επαγγελματικό Γυμνάσιο-Λύκειο στο Ίλιον, στις εγκαταστάσεις του Εθνικού Κέντρου Αποκατάστασης.

Οι σύγχρονες αρχές της παιδαγωγικής της ένταξης συμβάλλουν στην αλλαγή παραδείγματος και στην εκπαίδευση των παιδιών με κινητική αναπηρία και προωθούν την κατάργηση της διαχωριστικής εκπαίδευσης και τη διασφάλιση του δικαιώματος για εκπαιδευτική και κοινωνική ένταξη.

Κατερίνα Συμφέρη
Εκπαιδευτικός & Προπτυχιακή Ιταλικής Φιλολογίας ΑΠΘ




Παιδιά με αναπηρία: Εκπαιδευτικές δραστηριότητες με θέμα τον κορωνοϊό

Η επιστροφή στις εκπαιδευτικές δομές προϋποθέτει την τήρηση των βασικών μέτρων προστασίας συμβάλλοντας στη διασφάλιση της ασφάλειας των ατόμων, με απώτερο στόχο τη μείωση των ποσοστών λοιμώξεων, όπως εξακολουθεί και υπάρχει, και τελικώς την εξολοκλήρου απαλλαγή από τον ιό. Καθίσταται, λοιπόν, επιβεβλημένη η τήρηση των κανόνων προστασίας σε όλα τα εκπαιδευτικά ιδρύματα, μαζί και τα Κέντρα Δημιουργικής Απασχόλησης Παιδιών με αναπηρία. Η συνειδητοποίηση και η κατανόηση της παρούσας κατάστασης είναι μείζονος σημασίας για τα παιδιά που δεν δύναται να αντιληφθούν τη νέα τάξη πραγμάτων και να προσαρμοστούν εύκολα σε αυτή.

Η δέουσα προσοχή στην τήρηση κανόνων

Σε εκπαιδευτικούς, λοιπόν, χώρους επιβάλλεται η τήρηση της δέουσας απόστασης, η αποφυγή ασπασμών, η χρήση του αγκώνα κατά το φτάρνισμα και το βήχα, το εντατικό και σχολαστικό πλύσιμο χεριών, η χρήση αντισηπτικού σε τακτά χρονικά διαστήματα και, φυσικά, επιβάλλεται η άμεση ενημέρωση των αρμοδίων σε περίπτωση αδιαθεσίας και άλλων συμπτωμάτων. Παρακάτω παρουσιάζονται ενδεικτικές δραστηριότητες, οι οποίες συνεισφέρουν στην αναπαραγωγή της κατάστασης και διεκπεραιώνονται με τέτοιο τρόπο ώστε να ανταποκρίνονται στα επίπεδα αντίληψης του κάθε ατόμου. 

Γραφική αναπαράσταση του ιού

Αρχικά, θεωρείται σημαντικό να υπάρξει μία γραφική αναπαράσταση, η οποία θα παρέχει τις απαραίτητες πληροφορίες σχετικά με το τι είναι ο ιός και τα βασικά του γνωρίσματα. Ο ιός περιγράφεται ως ένας “αόρατος επισκέπτης” που μπορεί να εισχωρήσει στον οργανισμό χωρίς τη συνειδητή μας επίγνωση. Τα κεντρικά σημεία εισόδου του ιού είναι το πρόσωπο και τα χέρια. Για το λόγο αυτό συνιστάται η αποφυγή αγγίγματος του προσώπου με τα χέρια, το συστηματικό πλύσιμο των χεριών και η διαρκής χρήση αντισηπτικού. Στο πίνακα μπορεί να ζωγραφιστεί ο ιός και ο άνθρωπος. Στον άνθρωπο απεικονίζεται κάποιες “πύλες εισόδου” στα χέρια, το στόμα και τα μάτια. Οι πύλες αυτές φέρουν το σχήμα του ιού. Διπλά στο πίνακα καταγράφονται τα μέτρα προστασίας που πρέπει να λαμβάνονται για την ασφάλεια των οργανισμών.

  • Πλένω τα χέρια μου
  • Χρησιμοποιώ αντισηπτικό
  • Αποφεύγω την επαφή των χεριών μου με τα μάτια και το στόμα
  • Κρατώ αποστάσεις
  • Χρησιμοποιώ τον αγκώνα μου σε φτάρνισμα ή βήχα

Σε κάθε τήρηση των μέτρων προστασίας το σχήμα των “πυλών εισόδου” αλλοιώνεται, σε σημείο που να μην μπορεί ο ιός να εισβάλει στον οργανισμό. Έπειτα, προτείνεται με τη βοήθεια των εκπαιδευτικών να ζωγραφίζουν τον ιό σε χαρτόνι και να το κόψουν. Στο τέλος της συγκεκριμένης δραστηριότητας εφίσταται η προσοχή των παιδιών στο εθνικό χάρτη της Ελλάδας.

Κατανόηση σχετικά με την επιδημιολογία του ιού

Κάθε παιδί μπορεί να κολλήσει τον ιό που κατασκεύασε σε μέρη της Ελλάδας, οπού επιβεβαιώθηκαν τα κρούσματα τον Μάρτιο του 2020. Σταδιακά προστίθενται χαρτόνια και στις υπόλοιπες περιοχές που σημείωσαν σταδιακή αύξηση των κρουσμάτων. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η Περιφερειακή Ενότητα Λάρισας, Καρδίτσας, Πέλλας, Πιερίας, Κοζάνης και Σερρών που μέχρι και σήμερα τα ποσοστά κρουσμάτων παρουσιάζουν μεγάλη άνοδο. Τα παιδιά καλούνται να αφαιρέσουν τα χαρτόνια που φέρουν το σχήμα του κορωνοϊού από πόλεις που δεν κατατρύχονται από τις επιπτώσεις του κορωνοϊού. Εδώ υπογραμμίζεται η σημασία της μείωσης των επιβεβαιωμένων κρουσμάτων αλλά και της-ακόμα και τώρα- ύπαρξης πιθανοτήτων μόλυνσης από τον ιό. Η αντικειμενική ενημέρωση καθίσταται ιδιαίτερα σημαντική για τα άτομα με (ή και χωρίς) αναπηρία.

“Προσέχω ή είμαι καλά;”

Μια ακόμη δραστηριότητα που προτείνεται είναι το παιχνίδι “προσέχω ή είμαι καλά;”. Στα πλαίσια της εν λόγω δραστηριότητας γίνεται το εξής: Τα άτομα κατασκευάζουν μία ταμπελίτσα με καλαμάκι και χαρτόνι και γράφουν από τη μία μεριά τη λέξη “προσέχω” και από την άλλη τη πρόταση “είμαι καλά”. Στο μεταξύ ο/η εκπαιδευτικός αναφέρει κάποιες καταστάσεις όπως:

  • Κάνω ποδήλατο
  • Χαμογελώ με τους φίλους μου
  • Πειράζω το στόμα μου
  • Γυρνάω σπίτι και βάζω να φάω χωρίς να πλύνω τα χέρια μου
  • Πειράζω τη πληγή στο πόδι μου
  • Πάω για περίπατο
  • Μιλάω με τον παππού και τη γιαγιά στο τηλέφωνο
  • Νιώθω αδιαθεσία και ντρέπομαι να μιλήσω

Στο άκουσμα της κάθε πρότασης το κάθε παιδί πρέπει να επιλέξει μεταξύ του “είμαι καλά” ή “προσέχω”. Η δραστηριότητα αυτή θέτει ως βασικό στόχο την εξάλειψη του φόβου απέναντι στον ιό. Καθίσταται σαφές πως η λήψη βασικών μέτρων δεν περιορίζει τη κοινωνική αλληλεπίδραση, τις καθημερινές συνήθειες και πόσο μάλλον την έκφραση των συναισθημάτων. Επισημαίνεται πως ο ιός δεν μπορεί να αποτελέσει τροχοπέδη στην ικανοποίηση ψυχοκοινωνικών και συναισθηματικών αναγκών των ατόμων με αναπηρία.

Ο κορωνοϊός: Η αόρατη απειλή

Ακόμη, συνίσταται η εφαρμογή μιας δραστηριότητας που διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στη κατανόηση του ιού στα πλαίσια ψυχαγωγίας και διασκέδασης. Πιο συγκεκριμένα τα άτομα με αναπηρία πρέπει να έχουν δύο ή τρία καλαθάκια στη διάθεσή τους. Το ένα το φοράνε στο λαιμό λέγοντας ότι προστατεύει το πρόσωπο και το άλλο το κρατάνε στα χέρια. Ξεκινώντας το παιχνίδι, τα άτομα καλούνται να κλείσουν τα μάτια τους και ο εκπαιδευτικός επιλέγει το άτομο που θα αναπαραστήσει στον ιό αγγίζοντάς το στη πλάτη. Το άτομο, λοιπόν, που θα κάνει τον ιό εφοδιάζεται με μπάλες και τα υπόλοιπα άτομα με κλειστά μάτια προσπαθούν να προστατευτούν. Κινούμενοι σε όλο το μήκος της αίθουσας, “ο ιός” προσπαθεί να βάλει τις μπάλες σε καθένα από τα καλαθάκια που κρατάνε τα υπόλοιπα παιδιά ή έχουν κρεμάσει στο λαιμό. Σε κάθε επιτυχή προσπάθεια ζητούν από τα παιδιά να αναφέρουν τα μέτρα προστασία που πρέπει να τηρούνται για την αντιμετώπιση του ιού. Αξίζει να σημειωθεί φυσικά πως έπειτα απολυμαίνονται ή χρησιμοποιούνται ως αντικείμενα μίας χρήσης.

Στο τέλος, προσδίδοντας μια νότα χαράς και ζεστασιάς τα άτομα με αναπηρία καλούνται να ερμηνεύσουν το εξής τραγούδι:

Φοράω τη μάσκα για να βγω

Σε κλειστούς χώρους δεν χωρώ

Το πλύσιμο χεριών μου δεν ξεχνώ

Και αντισηπτικό βάζω στο λεπτό

Σ’ΑΓΑΠΩ και χωρίς να σε ασπαστώ

Η καρδιά μου δεν περιορίζεσαι εδώ

Και σε βήχα, αδιαθεσία πυρετό

Αμέσως τρέχω στο γιατρό

Το χέρι σε βήχα και φτάρνισμα χρησιμοποιώ

Έτσι όπως θα σου δείξω εγώ

Και δεν φοβάμαι τον ιό

Όταν προφυλάσσομαι κατάλληλα απ’ αυτόν

Μαζί θα προσπαθήσουμε τον ιό μας να κερδίσουμε

Από: Μαρία Τσουρέκα