1

Διδασκαλία, συμβουλευτική, αγωγή, μάθηση

Η διδασκαλία, η συμβουλευτική, η αγωγή και η μάθηση είναι έννοιες τόσο στενά συνδεδεμένες, ώστε κάποιες φορές θεωρούνται και συνώνυμες: οι έννοιες αυτές είναι στενά συνδεδεμένες μεταξύ τους με πολλά κοινά χαρακτηριστικά σε σχέση με τους σκοπούς, τους στόχους και τις λειτουργίες τους, έτσι ώστε να μπορούν να χρησιμοποιηθούν και ως συνώνυμες. Αν αφαιρεθεί η συμβουλευτική από την παιδαγωγική πράξη, τότε αυτή μετατρέπεται αυτόματα σε τεχνοκρατική διαδικασία και αντιμετωπίζεται ως κατακερματισμένο σύνολο.

Η συμβουλευτική θεωρείται βασική παιδαγωγική διάσταση μιας παιδαγωγικής πράξης που δεν περιορίζεται μόνο στην αναπαραγωγή, αλλά ταυτόχρονα στοχεύει στην ενεργητική κοινωνική ένταξη και δράση του μαθητή, στην ολόπλευρη ανάπτυξή του, τη χειραφέτηση και αυτοπραγμάτωσή του. Επομένως, η συμβουλευτική αποτελεί μια βασική παιδαγωγική διάσταση κάθε δημοκρατικού εκπαιδευτικού συστήματος στενά συνυφασμένη με τις άλλες διαστάσεις της εκπαίδευσης, τη διδασκαλία, την αγωγή και την αξιολόγηση.

Με την αξιοποίηση του εκπαιδευτικού ως λειτουργού συμβουλευτικής, αποφεύγεται ο κίνδυνος ψυχολογικής επιβάρυνσης ή στιγματισμού των μαθητών λόγω παραπομπής σε κάποιον ειδήμονα: η παραπομπή του μαθητή σε εξωσχολικά ιδρύματα ή σε κάποιον λειτουργό συμβουλευτικής σημαίνει ενδεχομένως την αρχή μιας καριέρας «ψυχολογοποίησης των προβλημάτων του».

Η πρακτική αυτή υποκρύπτει τον κίνδυνο ετικετοποίησης και στιγματισμού του συγκεκριμένου μαθητή ως προσωπικότητας με αποκλίνουσα συμπεριφορά που χρειάζεται θεραπεία. Και φυσικά, όταν ένας μαθητής στιγματιστεί σε μια ομάδα, είναι δύσκολο να ξεπλύνει το στίγμα του, γιατί οι νέες πληροφορίες που θα παρέχονται για την αλλαγή στάσης-γνώμης θα προσκρούουν στην αντίσταση των μελών της ομάδας. Αποτέλεσμα αυτής της διαδικασίας είναι η σταθεροποίηση της αρνητικής αυτοεκτίμησης του μαθητή.

Η συμβουλευτική ήταν ανέκαθεν βασικό στοιχείο στις παιδαγωγικές υποχρεώσεις του εκπαιδευτικού: και σε παλαιότερες εποχές οι εκπαιδευτικοί ανταποκρίνονταν σε υποχρεώσεις συμβουλευτικής στο πλαίσιο του παιδαγωγικού και κοινωνικού τους έργου. Μέσα από την καθημερινή επικοινωνία με τους μαθητές, ο εκπαιδευτικός απλά και ασυναίσθητα παρήγαγε και παράγει συμβουλευτικό έργο.

Βέβαια, οι εκπαιδευτικοί τότε δεν ήταν θεωρητικά και πρακτικά καταρτισμένοι και επιπλέον ούτε οι μαθητές αντιμετώπιζαν προβλήματα ίδια με της εποχής μας. Σήμερα κυρίως, που τα προβλήματα είναι πιο σύνθετα και πολύπλοκα, πέρα από κάθε καλή θέληση και σοβαρή προσπάθεια, απαιτείται ειδική γνώση και ανάλογη κατάρτιση.

Αποτελεί καθοριστική ανάγκη η καθιέρωση της συμβουλευτικής σε έναν τόσο ευαίσθητο χώρο όσο είναι αυτός του σχολείου: η ανάγκη προσαρμογής του εκπαιδευτικού συστήματος στα νέα κοινωνικά δεδομένα απαιτεί μια ολοκληρωμένη κατάρτιση του εκπαιδευτικού σχετικά με τη συμβουλευτική του δραστηριότητα, η οποία θα πρέπει να παρέχεται στο πλαίσιο της αρχικής του εκπαίδευσης όσο και σε δια βίου προγράμματα επιμόρφωσης.

Κατερίνα Συμφέρη
Εκπαιδευτικός




Ακολουθιακές δραστηριότητες στην ειδική αγωγή

Οι μαθητές με τη δημιουργία και μελέτη κατάλληλων ακολουθιακών δραστηριοτήτων, που αφορούν σε κάθε ιεραρχικό επίπεδο, ενθαρρύνονται σε διαδικασίες διερεύνησης που ξεκινούν από την οπτικοποίηση (νοερή απεικόνιση), κατόπιν, «αναλύονται» και, τέλος, μέσω εικασιών και συσχετισμών μπορούν να καταλήξουν σε, μαθηματικά αυστηρές αποδείξεις.

Επιπλέον, μια σημαντική παράμετρο στη θεωρία των van Hiele αποτελούν οι πέντε φάσεις μάθησης, οι οποίες προσδιορίζουν τη μετάβαση από ένα επίπεδο γεωμετρικής σκέψης στο επόμενο. Συγκεκριμένα οι φάσεις αυτές είναι:

  • Διερεύνηση (inquiry – information)
  • Καθοδηγούμενο προσανατολισμό (guided – directed orientation)
  • Επεξήγηση/ διευκρίνιση (explanation/ explication/explicitation )
  • Ελεύθερο προσανατολισμό (free orientation)
  • Ολοκλήρωση (integration)

Έρευνες έχουν δείξει ότι τα λογισμικά δυναμικής γεωμετρίας ενισχύουν τους μαθητές στη μελέτη των γεωμετρικών εννοιών στα παρωθητικά πλαίσια ενεργοποίησης και αξιοποίησης της θεωρίας των van Hiele.

Οι δραστηριότητες που βασίζονται στα επίπεδα σκέψης των van Hiele είναι ευκολότερες και αποτελεσματικότερες με την παρουσία διάφορων τεχνολογικών ερεισμάτων και ειδικά μέσω δυναμικών λογισμικών Γεωμετρίας.

Μάλιστα, η διδασκαλία μέσω των επιπέδων Hiele φαίνεται να παρέχει ένα πλήρες πλάνο διδασκαλίας και μάθησης, όταν χρησιμοποιείται ταυτόχρονα ένα δυναμικό εργαλείο-λογισμικό, αφού ο διαμεσολαβητικός ρόλος των εργαλείων στην εισαγωγή των γεωμετρικών εννοιών προκρίνεται ως λίαν καθοριστικός.

Ανακεφαλαιωτικά και συνοπτικά, οι εκπαιδευτικές πρακτικές που βασίζονται στα πρότυπα Van Hiele και η ταυτόχρονη χρήση Δυναμικών Λογισμικών διαδραματίζουν έναν ειδικό, γενναιόδωρο ρόλο ως προς τη βοήθεια που παρέχουν στους μαθητές για να προχωρήσουν μέσα σε ένα επίπεδο ή ακόμη και να αντιμετωπίσουν και τους μαθησιακούς «σκοπέλους» ενός υψηλότερου επιπέδου.

Το δυναμικό λογισμικό γεωμετρίας αναγνωρίζεται ευρέως ως ένα εργαλείο απεικόνισης που μπορεί να προαγάγει την πρόοδο των μαθητών και υποστηρίζεται ότι οι μαθητές με τη βοήθεια δυναμικών χειρισμών κινούνται από το πρώτο προς το δεύτερο van Hiele επίπεδο.

Κατερίνα Συμφέρη
Εκπαιδευτικός




Οι υπολογιστές στην Ειδική Αγωγή

Οι μαθησιακές αλλά και οι άλλες δυνατότητες, που προσφέρουν οι Υπολογιστές στην Ειδική Αγωγή και την Εκπαίδευση, είναι απεριόριστες. Ο υπολογιστής, ήδη καταξιώνεται ως σημαντικό, κρίσιμο, διαμεσολαβητικό εργαλείο για παιδιά με αναπηρία ή με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες, ενισχύοντας καταφανώς, τις γνωστικές τους δεξιότητες και την οπτική επεξεργασία, την επικοινωνία αλλά και την κοινωνική αλληλεπίδραση, την εξατομίκευση, την ανεξάρτητη μάθηση και την ομαδική εργασία και συνεργασία και τέλος ακόμα και την σχολική επίδοση.

Η χρήση υπολογιστών από τα παιδιά στο σπίτι και το σχολείο είναι κοινός τόπος σε πολλές χώρες, προσφέροντας σημαντικά ερείσματα στη φυσική, γνωστική και κοινωνική τους ανάπτυξη. Βέβαια, κάποιες πιθανές αρνητικές επιπτώσεις δε θα πρέπει να παραβλέπονται, όπως εθισμός, cyber bullying, ακατάλληλο περιεχόμενο, αϋπνία αλλά και προβλήματα όρασης, όπως επίσης και μυοσκελετικά προβλήματα.

Ο λόγος της κρισιμότητας και σπουδαιότητας γενικότερα των Τεχνολογιών Πληροφορίας και Επικοινωνιών (ΤΠΕ) στην Ειδική Αγωγή, είναι επακόλουθο των πολλών νεωτερισμών και πρωτοτυπιών, που πολλαπλασιάζουν και βελτιώνουν τους τρόπους με τους οποίους η τεχνολογία μπορεί να συνδράμει παιδιά με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες.

Αναμφίβολα, οι τεχνολογίες μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τη βοήθεια των ανθρώπων με ειδικές ανάγκες. Αυτές οι τεχνολογίες, όντως, μπορεί να είναι πολύ περισσότερο από κάποια, απλά εκπαιδευτικά εργαλεία, επειδή έχουν τη δυνατότητα να αλλάξουν τη ζωή αυτών των ανθρώπων, όχι μόνο στα σχολεία αλλά κυρίως στην κοινωνία.

Σε περιπτώσεις οι ΤΠΕ παρέχουν φωνή, αποτελούν μέσο γραψίματος, αντικαθιστούν την ελλείπουσα ακοή και όραση, ενώ προσφέρουν και ευκαιρίες σε μαθητές με μαθησιακές δυσκολίες να ελέγχουν τους εξατομικευμένους βηματισμούς τους, σε ένα περισσότερο ασφαλές μαθησιακό περιβάλλον.

Στην αγορά υπάρχει μεγάλη προσφορά για πληθώρα συσκευών και προγραμμάτων, που καλύπτουν όλους τους τομείς των προγραμμάτων σπουδών και όλες τις μορφές των μαθησιακών δυσκολιών.

Κατερίνα Συμφέρη
Εκπαιδευτικός