Στα τυπικά εκπαιδευτικά προγράμματα του δυτικού κόσμου, η αφήγηση προσλαμβάνεται ως μη ισχυρό κειμενικό είδος, ιδανικό για «ατομική λογοτεχνική δημιουργικότητα».

Η προσδοκώμενη εξέλιξη των παιδιών στις εκπαιδευτικές βαθμίδες είναι η μετάβασή τους από τις καθημερινές, υποκειμενικές, αφηγηματικές μορφές λόγου -από τη «παιδική αντίληψη του κόσμου»- στις πιο «αφηρημένες, επιστημονικές μορφές λόγου» -την πιο «ώριμη και ενήλικη κατανόηση του κόσμου», κάτι που οφείλεται στον κυρίαρχο θετικιστικό τρόπο κατανόησης της γνώσης.

Σε Δημοτικό και Γυμνάσιο η θέση της αφήγησης στη γλωσσική εκπαίδευση διαθέτει μια κειμενοκεντρική προσέγγιση της διδασκαλίας. Στο Λύκειο, εξακολουθεί να υφίσταται συσχετισμός με τον ιστοριογραφικό και τον λογοτεχνικά επεξεργασμένο λόγο και το εθνικό, ιδεολογικό πλαίσιο.

Εν ολίγοις, η αφήγηση παρουσιάζεται αποκομμένη από τις καθημερινές ανάγκες και πρακτικές, παραχωρώντας έμφαση στον γραπτό αφηγηματικό λόγο και όχι στην προφορική αφηγηματική επικοινωνία. Φυσικά, επεξεργάζεται αφηγηματικό προεπιλεχθέν υλικό, κατά το οποίο η ανάλυση τόσο των γλωσσικών χαρακτηριστικών, όσο και της δομής στηρίζεται στα μοντέλα λογοτεχνικής θεωρίας και κριτικής.

Ιδιαίτερη αξία για τη μετάδοση της γνώσης στην δυτική εκπαίδευση αποδίδεται «στον εκθετικό, επιστημονικό, κυρίως γραπτό λόγο, σε αντίθεση με τον αφηγηματικό, προφορικό λόγο».

Klapproth, 2004

Αναφορικά τέτοια αφηγηματικά είδη είναι η μονολογική αυτοβιογραφική αφήγηση, η συνομιλιακή αφήγηση παρελθοντικών ή μελλοντικών γεγονότων, το ηλεκτρονικό ειδησεογραφικό δελτίο -που παρέχει δυνατότητες σχολιασμού του- και το έντυπο ειδησεογραφικό άρθρο.

Αικατερίνη Συμφέρη
Θεολόγος-Εκπαιδευτικός-Προπτυχιακή Ιταλικής Φιλολογίας ΑΠΘ

Ο θεσμοθετημένος οργανισμός, αυτός του σχολείου, έχει συγκεκριμένους σκοπούς, για την επίτευξη των οποίων επιστρατεύονται όλοι οι συντελεστές της εκπαιδευτικής διαδικασίας. Το σχολικό κλίμα διαθέτει πολλές πλευρές από περιβαλλοντικές μέχρι προσωπικότητες μαθητών και εκπαιδευτικών, αλλά και ακαδημαϊκή απόδοση, επίπεδα σωματικής δραστηριότητας, διαδικασίες και υλικά που χρησιμοποιούνται καθ’ όλη τη διάρκεια των διδακτικών διαδικασιών.

Οι παράγοντες ομαδοποιούνται σε οικολογία (φυσικές και υλικές πτυχές), περίγυρο (σύσταση του πληθυσμού ενός σχολείου), κοινωνικό σύστημα (σχέσεις μεταξύ ατόμων), πολιτισμό (συστήματα πεποίθησης, αξίες, σχολικό περιβάλλον (κτηριακή υποδομή), κοινωνικό σύστημα (σχέσεις, συμπεριφορές και αλληλεπιδράσεις ανάμεσα στους δασκάλους/ μαθητές/ γονείς/ άλλους φορείς εκτός σχολείου) και προσδοκίες δασκάλων σχετικά με τη συμπεριφορά και τα αποτελέσματα από την εργασία στο σχολείο. Ειδικότερα:

Αρχικά, η δομή και οργάνωση. Στο σχολείο η παροχή αυτονομίας, ελευθερίας βούλησης και η επίδειξη ενδιαφέροντος για τις ανάγκες του εκπαιδευτικού καθιστούν ευνοϊκότερο το εργασιακό περιβάλλον.

Έπεται, το μέγεθος της σχολικής μονάδας που επηρεάζει το κλίμα της. Όσο μικρότερη η σχολική μονάδα, παρατηρείται πιο ανοιχτό κλίμα.

Φυσικά, οι ατομικές διαφορές των ανθρώπων, εκπαιδευτικών και μαθητών, όπως ηλικία, μόρφωση, φιλοδοξίες, ενδιαφέροντα, μαθησιακές δυσκολίες ή δεξιότητες. Οι ψυχικές διαθέσεις όλων αυτών των ατόμων μέσα στο χώρο του σχολείου επιδρούν στο κλίμα και το διαμορφώνουν.

Ακόμη, το εξωτερικό περιβάλλον. Οι γενικοί περιβαλλοντικοί παράγοντες -κοινωνικοί, οικονομικοί, πολιτιστικοί, τεχνολογικοί- ασκούν αποφασιστική επίδραση.

Κλείνοντας, ο μαθητής τίθεται κεντρικό σημείο αναφοράς του σχολείου ως προς την οργάνωση και τον προγραμματισμό. Σύμφωνα με την παιδαγωγική και διδακτική αρχή του «παιδοκεντρισμού», έκαστος μαθητής διαθέτει τα δικά του μοναδικά χαρακτηριστικά, ενδιαφέροντα και ανησυχίες για μάθηση και εξέλιξη. Άλλωστε, ακολουθείται η αρχή της διαφορετικότητας με τους εκπαιδευτικούς να συγκεντρώνουν περισσότερες πληροφορίες για τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των μαθητών. Στόχος τους αποτελεί η αξιοποίηση και ανάπτυξη των δυνατοτήτων του κάθε μαθητή. Απώτερος στόχος της παιδοκεντρικής εκπαίδευσης είναι η αυτομόρφωση χωρίς φυσικά να μειώνεται και ο ρόλος του εκπαιδευτικού.

Αικατερίνη Συμφέρη
Θεολόγος-Εκπαιδευτικός-Προπτυχιακή Ιταλικής Φιλολογίας ΑΠΘ

Ένα από τα κεντρικά συμπεράσματα της έρευνας Pisa του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ) αποτελεί το γεγονός ότι αυξήθηκε τα τελευταία χρόνια εκ νέου το ποσοστό των παιδιών που πετυχαίνουν καλές σχολικές επιδόσεις, μολονότι προέρχονται από ένα οικονομικά πιο αδύναμο περιβάλλον.

Πρόκειται, βέβαια, για μια άκρως θετική και αξιοσημείωτη εξέλιξη, αφού μέχρι πριν από μερικά χρόνια η ίδια έρευνα κατέληγε στο συμπέρασμα ότι οι μαθητές που προέρχονται από ασθενέστερα οικονομικά στρώματα ή όσοι είναι μετανάστες ή παιδιά μεταναστών, αποκλείονται στην ουσία από την προοπτική μιας καλύτερης εκπαίδευσης.

Μετά το 2000 παρατηρείται η εισαγωγή των ημερήσιων σχολείων, η πρώιμη στήριξη, η στήριξη μαθητών με μεταναστευτικό υπόβαθρο, η ενίσχυση της γλωσσικής διδασκαλίας. Σήμερα διαφαίνονται οι πρώτοι καρποί αυτών των προσπαθειών

Αντρέας Σλάιχερ, διεθνής συντονιστής ερευνών PISA ΟΟΣΑ

Ο ρόλος της εξατομίκευσης της διδασκαλίας
Αποφασιστικής σημασίας είναι το σχολικό περιβάλλον, το να υπάρχουν παιδιά από διαφορετικά κοινωνικά στρώματα στα σχολεία, αφού βοηθά κυρίως εκείνα που προέρχονται από ευάλωτες κοινωνικές ομάδες. Φυσικά, και ένα συνεργατικό κλίμα συμβάλει, όπου οι μαθητές έχουν την αίσθηση ότι το σχολικό περιβάλλον τους καταλαβαίνει και τους στηρίζει.

Τι μπορούν να κάνουν τα σχολεία και οι δάσκαλοι για να υπάρξει ακόμη μεγαλύτερη βελτίωση;
Η διαφορετικότητα στα σχολεία δεν συνιστά εμπόδιο, αλλά μάλλον προτέρημα. Η μεγαλύτερη πρόκληση είναι η επικέντρωση των δασκάλων στην εξατομίκευση της διδασκαλίας, καθώς και η μεγαλύτερη ασχολία με τα διαφορετικά δυνατά και αδύνατα σημεία των μαθητών. Επιπλέον, όσο καλύτερο το διδακτικό προσωπικό για τις πιο δύσκολες τάξεις και οι ικανότεροι διευθυντές για τα πιο δύσκολα σχολεία τόσο καλύτερα θα είναι τα αποτελέσματα.

Συνεπώς, βασική προϋπόθεση για όλα αυτά, είναι οι μεγαλύτερες επενδύσεις στην παιδεία, αφού, άλλωστε, είναι καθοριστικής σημασίας για την εξέλιξη των παιδιών.

Αικατερίνη Συμφέρη
Θεολόγος-Εκπαιδευτικός-Προπτυχιακή Ιταλικής Φιλολογίας ΑΠΘ

Αναμφισβήτητα, οι έννοιες της καινοτομίας και της δημιουργικότητας συνδέονται άρρηκτα και με τον χώρο της εκπαίδευσης. Η ταξινόμηση αυτών στον χώρο της εκπαίδευσης εγκολπώνεται σε δύο κατηγορίες.

Αφενός, η παιδαγωγική-εκπαιδευτική καινοτομία. Στην κατηγορία αυτή εντάσσεται η εφαρμογή νέων ιδεών που αφορούν αλλαγές σε επίπεδο στόχων, περιεχομένου, μεθόδων, μέσων διδασκαλίας και αξιολόγησης. Επιπλέον, οι αλλαγές μπορεί να αφορούν και την παιδαγωγική σχέση εκπαιδευτικού-μαθητή, μαθητών μεταξύ τους και τη δυναμική των μαθητικών ομάδων. Όσον αφορά τον σχεδιασμό της διδακτικής διαδικασίας, αυτός οφείλει να στηρίζεται στη δημιουργική σκέψη και να αποβλέπει στην παραγωγή νέων πρωτότυπων και ενδιαφερουσών ιδεών. Βασικό συστατικό επιτυχίας τέτοιου είδους αλλαγών αποτελεί η επιμόρφωση των εκπαιδευτικών.

Αφετέρου, η διοικητική οργανωτική καινοτομία. Η δεύτερη κατηγορία περιλαμβάνει την εφαρμογή νέων τρόπων οργάνωσης και διοίκησης του σχολικού οργανισμού. Πρόκειται, κυρίως, για αλλαγές στις εργασιακές σχέσεις των εκπαιδευτικών, στις σχέσεις τους με τους γονείς των μαθητών και εν γένει στις σχέσεις του τριπτύχου σχολείο-οικογένεια-κοινότητα.

Αικατερίνη Συμφέρη
Θεολόγος-Εκπαιδευτικός-Προπτυχιακή Ιταλικής Φιλολογίας ΑΠΘ

Οι αιτίες που οδήγησαν στην αλλαγή της γλώσσας από την απλή των Ευαγγελίων στη λόγια των πατερικών και υμνολογικών κειμένων ήδη από τον 4^o αιώνα μ.Χ. και εξής είναι οι ακόλουθες.

Αρχικά, ένα από τα πρώτα βήματα που συνέβαλαν σε αυτό στάθηκε το διάταγμα των Μεδιολάνων, που εξέδωσε ο Μέγας Κωνσταντίνος σχετικά με την ανεξιθρησκία του κράτους, όπου παρείχε την δυνατότητα σε όλους του πολίτες να πιστεύουν και δημόσια, μα και ιδιωτικά, οποιαδήποτε θρησκεία επιθυμούσαν, για την θεολογική κατοχύρωση του δόγματος, ώστε να προσδώσει κύρος.

Έπειτα, άνθιζε η χρήση του αττικισμού της κλασικής εποχής, από λόγιους γραμματικούς, προσδίδοντας την αίγλη του αρχαίου ελληνικού λόγου και την υπεράσπιση της νέας θρησκείας, αντικρούοντας, όμως με τον τρόπο αυτό, τις διαβρωτικές δυνάμεις των αιρέσεων, φιλοσοφικών αμφισβητήσεων των λόγιων εθνικών και Γνωστικών από τους Απολογητές.

Επιπρόσθετα, οι Πατέρες των επόμενων αιώνων υλοποιούν κριτική της γλώσσας της Αγίας Γραφής με απώτερο σκοπό να πείσουν, να παραδειγματίσουν και να καθοδηγήσουν ως προς την ψυχική σωτηρία του ποιμνίου. Άλλωστε, λόγω της διάδοσης και διείσδυσης σε ανώτερες κοινωνικές τάξεις, με την γλωσσική εξέλιξη, τον δυναμικό τονισμό και τον ποιητικό λόγο, ο λειτουργικός λόγος γίνεται πλέον υψηλός, ανανεωτικός και εκσυγχρονιστικός. 

Αικατερίνη Συμφέρη
Θεολόγος-Εκπαιδευτικός-Προπτυχιακή Ιταλικής Φιλολογίας ΑΠΘ

Πηγή

Με τον όρο αυτό νοείται η διαφορετική, αντισυμβατική σκέψη, η οποία λαμβάνει υπόψη της διάφορες οπτικές γωνίες. Έτσι, κάθε φορά που κάποιος αντιμετωπίζει ένα πρόβλημα, δεν αυτοπεριορίζεται στις επιλογές, που του επιβάλλουν οι καταστάσεις, αλλά επεκτείνεται στις «έξω από το κουτί» δημιουργικές προοπτικές.

Ένα από τα πρώτα οπτικά ερεθίσματα που καθιέρωσαν τη χρήση της φράσης αυτής είναι ο «γρίφος με τις εννέα τελείες», ο οποίος χρησιμοποιήθηκε αρχικά από τους ιθύνοντες της Walt Disney, με σκοπό να ελέγξουν τη φαντασία των εργαζομένων τους.

Ειδικότερα, πρόκειται για εννέα κουκκίδες, που σχηματίζουν ένα τετράγωνο, οι οποίες πρέπει να ενωθούν χρησιμοποιώντας τέσσερις ή λιγότερες ευθείες γραμμές με δύο περιορισμούς. Αφενός, να μην σηκωθεί καθόλου η μύτη του μολυβιού από το χαρτί και αφετέρου, να μην περάσει το μολύβι πάνω από την ίδια κουκκίδα περισσότερο από δύο φορές.

Το κουτί στο οποίο αναφέρεται η φράση είναι το υποτιθέμενο κουτί που σχηματίζεται αυτομάτως στο μυαλό, κοιτώντας κανείς τις τελείες. Μόνο όσοι σκέφτονται «έξω από το κουτί» μπορούν να δουν τις πιθανότητες έξω από αυτό και να λύσουν τον γρίφο».

Αικατερίνη Συμφέρη
Θεολόγος-Εκπαιδευτικός-Προπτυχιακή Ιταλικής Φιλολογίας ΑΠΘ

Μέσω της ψηφιακής πλατφόρμας διαχειρίζεται ένας τεράστιος αριθμός μονάδων και ομάδων: σχολεία, τάξεις, τμήματα, μαθητές, αλλά ακόμα και γκρουπ μαθητών μέσα στο ίδιο τμήμα. Επίσης, μέσω αυτής γίνεται η αντιστοίχιση ανάμεσα στους εγγεγραμμένους και στα μαθήματα που θα παρακολουθήσουν.

Έκαστος εγγεγραμμένος δύναται να δει μόνο τα μαθήματα που του ανατίθενται, το ίδιο ισχύει και για τους εκπαιδευτικούς. Πρόκειται για ένα πολύπλοκο σύστημα διαχείρισης, ακόμα κι αν στους τελικούς χρήστες, είτε αυτοί είναι μαθητές, είτε εκπαιδευτικοί.

Αξίζει να αναφερθεί ότι μέσω της πλατφόρμας εξοικονομείται για τους εκπαιδευτικούς πολύτιμος διαχειριστικός χρόνος, καθώς δίδεται η δυνατότητα αποστολής προκατασκευασμένων μηνυμάτων υπενθύμισης και άλλων οδηγιών μαζικά στους μαθητές.

Επιπλέον, μέσω της πλατφόρμας εγγράφονται οι εκπαιδευόμενοι. Αυτό μπορεί να πραγματοποιηθεί με διάφορους τρόπους. Μπορούν να εγγραφούν είτε μόνοι τους, με ανοικτή πρόσκληση από τον Οργανισμό, είτε μέσω του ίδιου του Οργανισμού, όπως για παράδειγμα έγινε η εγγραφή των μαθητών στο Πανελλήνιο Σχολικό Δίκτυο. Η επιλογή σχετίζεται εξ ολοκλήρου με την πολιτική του Οργανισμού πάνω στο συγκεκριμένο θέμα και τα διαχειριστικά κόστη που προκύπτουν.

Επιπρόσθετα, η πλατφόρμα λειτουργεί και ως Αποθετήριο, ελεγχόμενης πάντα πρόσβασης, καθώς φιλοξενεί όλα τα διαθέσιμα μαθήματα, το ψηφιακό εκπαιδευτικό υλικό και τα λοιπά αρχεία που ανεβάζουν οι χρήστες σε αυτό. Στα αρχεία αυτά συμπεριλαμβάνονται και οι εργασίες των μαθητών, αλλά και τα αρχεία ανατροφοδοτήσεων των εκπαιδευτικών.

Η πλατφόρμα δρα ταυτόχρονα ως μέσον αξιολόγησης της πορείας του εκπαιδευόμενου μέσα από τεστ με ερωτήσεις κλειστού και ανοικτού τύπου που πολύ εύκολα μπορεί ο εκπαιδευτικός να δημιουργήσει απευθείας πάνω σε αυτή χωρίς ενδιάμεσα εργαλεία. Η αξιολόγηση μπορεί αυτόματα να οδηγήσει σε κάποιας μορφής πιστοποιητικού επιτυχίας, εφόσον το αποφασίσει ο εκπαιδευτικός και, φυσικά, οι μαθητές να συγκεντρώσουν την απαιτούμενη βαθμολογία. Επιπλέον, μπορεί να γίνει υποβολή άλλων μορφών αξιολόγησης, όπως γραπτών εργασιών και ερωτήσεων ανοικτού τύπου, τα οποία ο εκπαιδευτικός λαμβάνει και βαθμολογεί.

Παρότι δεν είναι αυτός ο κύριος ρόλος της πλατφόρμας, εντούτοις οι εκπαιδευτικοί μπορούν να προετοιμάσουν απευθείας σε αυτή, ψηφιακό εκπαιδευτικό υλικό σε μορφή παρουσιάσεων και ερωτήσεων αξιολόγησης και αυτοαξιολόγησης.

Αν και αυτό δεν είναι δεσμευτικό και η ομάδα μπορεί να επιλέξει τρόπους επικοινωνίας εκτός πλατφόρμας, η ίδια η πλατφόρμα παρέχει πολλές και διαφορετικές δυνατότητες επικοινωνίας και συνεργασίας, γραπτής και προφορικής, σύγχρονης και ασύγχρονης, εξατομικευμένης και ομαδικής. Ακόμη, διαθέτει φόρουμ ασύγχρονων συζητήσεων, δυνατότητα αποστολής άμεσων μηνυμάτων σε έναν ή πολλούς παραλήπτες αλλά και δίνει τη δυνατότητα διασύνδεσης με εργαλεία τηλεδιάσκεψης.

Ο εκπαιδευτικός έχει στα χέρια του ακόμα ένα σημαντικό εργαλείο παρατήρησης της πορείας των εκπαιδευομένων και της όλης εκπαιδευτικής διαδικασίας, κι αυτό είναι η παρακολούθηση των στατιστικών στοιχείων που εξάγονται αυτόματα από το σύστημα της πλατφόρμας.

Από μόνα τους τα εξής στοιχεία: σε τι βαθμό έχει καλυφθεί η ύλη, πόσο χρόνο έχει αφιερώσει στη μελέτη του μαθήματος και έχει συμβάλλει στην εκπαιδευτική διαδικασία με τη συμμετοχή του στις δραστηριότητες του forum ο μαθητής, μπορεί να μην είναι κρίσιμα, σε συνδυασμό, όμως, με άλλα στοιχεία μπορεί να δείξουν πολλά, όχι μόνο για την πορεία τους, αλλά και για την ομαλή ή μη λειτουργία του μαθήματος και να οδηγήσουν σε βελτιωτικές κινήσεις από πλευράς εκπαιδευτικού.

Μια σειρά συμπληρωματικών εργαλείων, όπως το ημερολόγιο, οι υπενθυμίσεις και άλλα, ενισχύουν την οργάνωση και την παροχή χρήσιμης πληροφορίας μέσα στο περιβάλλον εργασίας των εκπαιδευομένων.

Αικατερίνη Συμφέρη
Θεολόγος-Εκπαιδευτικός-Προπτυχιακή Ιταλικής Φιλολογίας ΑΠΘ

Πηγή

Οι σταδιακώς επιταχυνόμενοι ρυθμοί ζωής συμβάλουν στην αφιέρωση περισσότερου χρόνου εκτός σπιτιού για ποικίλους λόγους, είτε αυτό αφορά υποχρεώσεις, είτε απλώς κοινωνικές διασυνδέσεις με το φιλικό, μα και ευρύτερο περιβάλλον. Μολαταύτα, λησμονείται το γεγονός ότι αστείρευτες είναι -εξίσου- και οι επιλογές των δραστηριοτήτων εντός του σπιτιού.

Με την παρακολούθηση ταινιών και σειρών διευρύνεται το γνωστικό και γλωσσικό επίπεδο, αφού αυτό θεωρείται μια μορφή ψυχαγωγίας. Την στιγμή εκείνη λησμονείται ο πραγματικός χρόνος και επικρατεί η αφοσίωση στη δράση και πλοκή του εκάστοτε έργου. Η συζήτηση που ακολουθεί, οι προβληματισμοί που γεννώνται, οι αντιδράσεις στα ερεθίσματα των όσων λαμβάνουν χώρα εγκολπώνονται στα πλαίσια της ενδυνάμωσης της προσωπικότητας και του χαρακτήρα του ατόμου, καθώς και στην αλληλεπίδραση μεταξύ των όσων θεατών παρακολουθούν.

Μια άλλη επιλογή αποτελεί και το βιβλίο, ιδανικό, ιδίως, για τους λάτρεις της ανάγνωσης. Δεν προσφέρει μόνο την συντροφιά του, όπως είθισται, αλλά, επίσης, συμβάλει στην πλήρη πνευματική απώλεια με τον παροντικό χρόνο και στην μεταπήδηση στα δρώμενα και την εποχή που περιγράφει γλαφυρά. Επιπρόσθετα, αναπτύσσει το πνευματικό πεδίο, διότι τοποθετεί τον αναγνώστη σε μια θέση κατά την οποία «γεννά» την φαντασία του με το να αναζητά και να εφευρίσκει πρόσκαιρες απαντήσεις ως προς το πώς θα εξελιχθεί η πλοκή. Επηρεάζει, όμως, και το λεξιλογικό επίπεδο λόγω της επαφής με αμέτρητες λέξεις, φράσεις και νοήματα. Ίσως, τελικά, να είναι από τους πιο διασκεδαστικούς τρόπους χαλάρωσης, που παράλληλα, όμως, συγκαταλέγεται στις ύψιστες μορφές ψυχαγωγίας και επένδυσης του ελεύθερου χρόνου.

Μαγειρική, τέχνη ή όχι; Και μόνο η απόπειρα για τη δημιουργία εκ του μηδενός ενός πιάτου, εξάπτεται η συνδυαστική ικανότητα και η φαντασία. Πλέον, στο διαδίκτυο επικρατεί μεγάλη ποικιλία με παραλλαγές συνταγών για οποιουδήποτε είδους φαγητού και γλυκού. Με τον αυτοσχεδιασμό και την προσθαφαίρεση υλικών προσωπικής προτίμησης, ανοίγουν άγνωστα γευστικά μονοπάτια ικανά να ερεθίσουν τους γευστικούς κάλυκες, θετικά ή μη. Αδιαμφισβήτητα, όμως, οι συνδυασμοί που θα προκύψουν θα είναι πρωτότυποι και μοναδικοί.

Μια ενδιαφέρουσα δραστηριότητα -και ίσως αρκετά παρεξηγημένη- είναι η τακτοποίηση, αφού με τις ατέρμονες ώρες εκτός σπιτιού, ο χρόνος εντός του δεν επαρκεί για την επανατοποθέτηση των όσων αντικειμένων έχουν χρησιμοποιηθεί. Επιπλέον, με την αποτελεσματική οργάνωση αποθηκευτικών χώρων, δωματίων και γενικότερα πραγμάτων, θα έχει εξασφαλιστεί τόσο η καλύτερη διαρρύθμιση του χώρου, όσο και η διακόσμηση. Και, φυσικά, θα είναι έτοιμο να υποδεχτεί και να φιλοξενήσει κάθε καλεσμένο και επισκέπτη.

Κλείνοντας, δεν θα δύνανται να παραληφθούν τα επιτραπέζια παιχνίδια. Επιτραπέζια γνώσεων, μνήμης, ισορροπίας, ταχύτητας, στρατηγικής, με ζάρια, πάζλ, χαρτιά, κάρτες, ταμπλό και πιόνια εύκολα αποκτιόνται από αντίστοιχα μαγαζιά παιχνιδιών. Όλοι -ανεξαρτήτου ηλικίας- τα απολαμβάνουν και τα επιλέγουν, ιδίως, αν βρίσκονται σε μεγάλες παρέες συμμετεχόντων παικτών, που θα υπάρχει περισσότερη δράση και συναγωνισμός μεταξύ τους. Τα επιτραπέζια είναι μια ιδανική ευκαιρία να περάσουν ποιοτικό κοινό χρόνο τα άτομα, τα μέλη της οικογένειας και οι φίλοι.

Αικατερίνη Συμφέρη
Θεολόγος-Εκπαιδευτικός-Προπτυχιακή Ιταλικής Φιλολογίας ΑΠΘ

Πηγή

Συλλήβδην τα έθιμα στις «εορτές των Χριστουγέννων» προέρχονται από ένα συνδυασμό θρησκευτικών και λαϊκών παραδόσεων. Στην Ελλάδα συνδυάζονται διεθνή έθιμα, όπως ο Άϊ Βασίλης και η υποδοχή του νέου έτους, με ελληνικά έθιμα, σαν το πρωτοχρονιάτικο ρόδι και οι ιστορίες με καλικάντζαρους. Κάθε χώρα έχει τα δικά της ιδιαίτερα Χριστουγεννιάτικα έθιμα.

Στις κυρίως Χριστιανικές χώρες, τα Χριστούγεννα είναι η σημαντικότερη οικονομικά περίοδος διακοπών του έτους. Χαρακτηρίζονται κατά ένα μεγάλο μέρος με την ανταλλαγή δώρων μέσα στις οικογένειες.

Δώρα
Σημαντικότατο έθιμο στις γιορτές των Χριστουγέννων είναι η ανταλλαγή δώρων. Ιδιαίτερα για τα παιδιά, η εποχή των Χριστουγέννων είναι αυτή κατά την οποία λαμβάνουν σημαντικό αριθμό δώρων. Σε πολλές χώρες ο Άϊ Βασίλης, κατά τη διεθνή παράδοση φέρνει τα δώρα κατεβαίνοντας από την καμινάδα του σπιτιού και τα τοποθετεί μέσα στις κάλτσες, οι οποίες είναι κρεμασμένες μπροστά από το τζάκι.

Μελωδίες
Ένα ακόμη έθιμο θεωρούνται τα χριστουγεννιάτικα κάλαντα, των Χριστουγέννων, της Πρωτοχρονιάς και των Φώτων, που ψάλλουν συνήθως μικρά παιδιά. Επίσης, πολύ δημοφιλή, είναι και τα Χριστουγεννιάτικα τραγούδια.

Διακόσμηση
Ως προς την χριστουγεννιάτικη διακόσμηση, είναι συνήθης ο στολισμός του δένδρου των Χριστουγέννων, η απεικόνιση της Φάτνη της Γεννήσεως ή των αλόγων, το Αλεξανδριανό ή Αστέρι της Βηθλεέμ σε διεθνές επίπεδο, ο στολισμός τα φώτα των Χριστουγέννων και το χριστουγεννιάτικο ημερολόγιο.

Στην άλλη όψη του νομίσματος, ελληνική συνήθεια αποτελεί το χριστουγεννιάτικο καράβι, που έχει σχέση με την ενασχόληση των Ελλήνων με τη θάλασσα, αλλά και εκκλησιαστικές αναφορές. Στην Ελλάδα το πρώτο χριστουγεννιάτικο δέντρο στολίστηκε στα βασιλικά ανάκτορα, όταν ήταν βασιλιάς ο Όθωνας. Επιπλέον, τα σπίτια εσωτερικά και εξωτερικά γεμίζουν μικρά και μεγάλα στολίδια, λαμπάκια και γιρλάντες.

Κεράσματα
Τα ποικίλα φαγητά και κεράσματα, που προετοιμάζονται και καταναλώνονται, δεν περιορίζονται μονάχα στο χριστόψωμο, τη βασιλόπιτα και τη γαλοπούλα, που εντοπίζονται πάνω στο χριστουγεννιάτικο τραπέζι, μα έρχονται να το ολοκληρώσουν οι κουραμπιέδες, τα μελομακάρονα, οι δίπλες και τα πολλά ακόμη πατροπαράδοτα γλυκύσματα.

Στο σύγχρονο κόσμο τα Χριστούγεννα έχουν ιδιαίτερη σημασία για την καταναλωτική αγορά, αφού παρατηρείται σημαντική διακίνηση προϊόντων, ενώ τα τελευταία χρόνια σε πολλές πόλεις της Ελλάδας οργανώνονται πολυχώροι και εθελοντισμοί με διάφορες Χριστουγεννιάτικες Δράσεις και εργαστήρια για μικρούς και μεγάλους, που αποτελούν πόλο έλξης.

Αικατερίνη Συμφέρη
Θεολόγος-Εκπαιδευτικός-Προπτυχιακή Ιταλικής Φιλολογίας ΑΠΘ

Η σύνθετη λέξη Χριστούγεννα, από τους όρους Χριστός και γέννα, είναι δεσποτική και η σημαντικότερη από τις ακίνητες γιορτές της Ορθοδόξου Εκκλησίας. Εορτάζεται ετησίως, πρόκειται για την γέννηση του Χριστού και περιλαμβάνει το σύνολο των εορτών από εκείνη την ημέρα, την 25^η Δεκεμβρίου, έως και τα Θεοφάνια, μια προεόρτια και μεθέορτη περίοδο. Έτσι, περικλείει τις εορτές των Χριστουγέννων, της Πρωτοχρονιάς και των Θεοφανίων, δηλαδή το Δωδεκαήμερο.

Στις 6 Ιανουαρίου γιορτάζεται από τις Εκκλησίες που ακολουθούν το παλαιό Ιουλιανό ημερολόγιο.

Σύμφωνα με την παράδοση, η αρχαιότερη ομιλία για τη γιορτή αυτή εκφωνήθηκε από τον Μέγα Βασίλειο στην Καισάρεια της Καππαδοκίας ήδη από το έτος 376 μ.Χ., παρόλο που άρχισε να εορτάζεται μερικές δεκαετίες νωρίτερα. Έλαβε καθολική μορφή στα μέσα του 4^ου αιώνα μ.Χ, πρώτα στη Δύση και μετά στην Ανατολή. Όλες τις σχετικές διατάξεις για τις ακολουθίες βρίσκονται στο Τυπικό της Εκκλησίας.

Ιστορική αναδρομή
Θεσμοθετήθηκε η 25^η Δεκέμβρη, κατά το χειμερινό ηλιοστάσιο, κατόπιν έρευνας των αρχείων της Ρώμης επί της απογραφής, που έγινε επί αυτοκράτορα Οκταβιανού Αυγούστου, σε συνδυασμό με υπολογισμό ρήσης του Ευαγγελίου. Οι έως τότε παγανιστικές εορτές του «Ήλιου» και του «Μίθρα» παραχωρούν τη θέση τους στον εορτασμό του Χριστιανισμού, που σταδιακά ανατέλλει, ώστε να γίνει η επίσημη θρησκεία της αυτοκρατορίας προσδίδοντας νέα διάσταση και σημασία σε πανάρχαια λατρευτικά έθιμα και συνήθειες αιώνων.

Δύση και Ανατολή
Από τη Δύση ο εορτασμός της Γεννήσεως στις 25 Δεκεμβρίου πέρασε και στην Ανατολή γύρω στο 376. Μια δεκαετία έπειτα, ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος παρότρυνε την εκκλησία της Αντιόχειας να συμφωνήσει, παρόλο που ο Αυγουστίνος την παραλείπει από τον κατάλογό του με τις σημαντικές χριστιανικές επετείους. Με την πάροδο των ετών επεκράτησε σε όλο τον χριστιανικό κόσμο εκτός της Αρμενικής Ορθόδοξης Εκκλησίας που συνεχίζει τον συνεορτασμό με τα Θεοφάνια. Στη Δύση είναι λαμπρότερη από την Ανάσταση, σε αντίθεση με αυτό που συμβαίνει στην Ανατολή.

Σύγχρονη Χριστουγεννιάτικη Κουλτούρα
Διαμορφώθηκε ως επί το πλείστον τον 19^ο αιώνα σε Δυτική Ευρώπη και Αμερική, όπου πλέον γίνεται λόγος για χαρακτηριστικά εμπορευματοποίησης και υλισμού που δεν πρεσβεύουν, όμως, τις αρχές του Χριστιανισμού.

Εορτολόγιο
Κατά τους πρώιμους εκκλησιαστικούς χρόνους η προσέλευση στη Θεία Κοινωνία απαιτούσε ολιγοήμερη νηστεία. Από τον έκτο αιώνα στα μοναστήρια είχε καθιερωθεί της εορτής των Χριστουγέννων να προηγείται νηστεία «τεσσαράκοντα ημερών», που αρχίζει από την εορτή του αποστόλου Φιλίππου στις 14 Νοεμβρίου, και λέγεται Μικρή Σαρακοστή. Η εν λόγω ημερομηνία σε πολλές χώρες της Ευρώπης και Αμερικής θεωρείται ως έναρξη των εορτών των Χριστουγέννων.

Βιβλική αφήγηση
Στις συμπληρωματικές, αρχαιότερες και αξιόπιστες εκκλησιαστικά πηγές περί γεννήσεως Ιησού κατά τον Ματθαίο και τον Λουκά, επί Ρωμαίου Αυτοκράτορα Οκταβιανού Αυγούστου και Ηγεμόνα Κυρήνιου της Συρίας, διατάχθηκε απογραφή πληθυσμού σε όλη την Αυτοκρατορία. Άγγελος επισκέφθηκε τον Ιωσήφ και τον ενημέρωσε για την Θεία Γέννηση του Θεανθρώπου εκ της Παρθένου Μαρίας. Από την Ναζαρέτ ήλθαν στη Βηθλεέμ της Ιουδαίας, που Βασιλεύς της περιοχής ήταν ο Ηρώδης ο Μέγας, ενώ πλήθος αγγέλων ψάλλουν με ένα άστρο φωτεινό από την Ανατολή να οδηγεί τρεις Μάγους προς τα Ιεροσόλυμα, έως να φτάσουν στη Βηθλεέμ, όπου μαζί με τους βοσκούς προσκυνούν τον Θεάνθρωπο προσφέροντας Χρυσό, Λίβανο και Σμύρνα.

Συμβολισμοί δώρων
Ο χρυσός ήταν δώρο που προσφερόταν σε Βασιλείς και συμβολίζει τη Βασιλεία των Ουρανών. Το λιβάνι, χρησιμοποιείται σε θρησκευτικές τελετές και συμβολίζει τον Ιησού ως Ιερέα, ενώ τα σμύρνα χρησίμευαν στην παραγωγή αρωμάτων και στην περιποίηση των νεκρών. Συμβολίζει την αθανασία του Χριστού, αφού δεν χάνουν ποτέ τις φυσικές τους ιδιότητες.

Σφαγή των νηπίων
Το χαρμόσυνο γεγονός της γέννησης ολοκληρώνεται με το θλιβερό συμβάν της σφαγής των νηπίων από τον Ηρώδη, που σύμφωνα με το εορτολογικό Συναξάρι της Ορθόδοξης Εκκλησίας ανέρχονται σε 14.000. Αυτό, αποτελούσε τεράστια γενοκτονία, αφού, υποστηρίζεται ότι, στη Βηθλεέμ και τα περίχωρα της θα ζούσαν τότε κατά προσέγγιση 1.000 κάτοικοι. Η αναφορά αυτή εντοπίζεται στον Ματθαίο προκειμένου να τονισθεί η εκπλήρωση της προφητείας του Ιερεμία.

Σηματοδότηση
Σημαίνουσας σημασίας για τους Χριστιανούς είναι η αξία του συμβάντος ως «σημείου» της έλευσης του Μεσσία, που εκπληρώνει τις προφητείες των Εβραϊκών Γραφών ερχόμενος στη Γη, για να λυτρώσει τους ανθρώπους από τις αμαρτίες τους.

Αικατερίνη Συμφέρη
Θεολόγος-Εκπαιδευτικός-Προπτυχιακή Ιταλικής Φιλολογίας ΑΠΘ