Οι προκλήσεις για τη σύγχρονη κοινωνία αποτελούν καίριο και επίκαιρο ζήτημα, μεταξύ αυτών συγκαταλέγεται και η βιοηθική.

Τι είναι, όμως, «βιοηθική»;
Αποτελεί τον επιστημονικό κλάδο που ασχολείται με τα αναφυόμενα ηθικά προβλήματα των νέων ανακαλύψεων της Βιολογίας και τις εφαρμογές της Γενετικής Μηχανικής για την αποφυγή μη αντιστρεπτών καταστάσεων όσον αφορά τον χειρισμό του γενετικού υλικού. Επιπλέον, διερευνά περί δικαιωμάτων ασθενών, σχέσεων ιατρού-ασθενή και νοσηλευτικού προσωπικού, έκτρωσης, ευγονίας, ευθανασίας, μεταμοσχεύσεων, ανθρώπινης κλωνοποίησης.

Ο όρος αυτός πηγάζει από τις ελληνικές λέξεις «βίος» και «ηθική», και συνιστά λίκνο επίνοιας του Van Rensselaer Potter, τον «πατέρα της βιοηθικής», που πρωτοεμφανίστηκε στο βιβλίο του «Bioethics: A Bridge to the future» στη Νέα Υόρκη το 1971. Χρησιμοποιήθηκε από τους αγγλόφωνους επιστήμονες και καθιερώθηκε αντικαθιστώντας σταδιακά τον όρο «ιατρική ηθική» στην διεθνή βιβλιογραφία.

Πώς ανέκυψε και ποιο το αντικείμενο αυτής;
Μετέβη στο προσκήνιο, κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, χάρη στη ραγδαία ανάπτυξη της βιοτεχνολογίας -την τεχνολογική αξιοποίηση ευρημάτων και ανακαλύψεων της βιολογίας- στους τομείς της ιατρικής, της βιολογίας και της βιοϊατρικής και στη δυνατότητα παρέμβασης του ανθρώπου σε ποικίλες βιολογικές διαδικασίες προκειμένου να παράσχει απαντήσεις. Εκ φύσεως αποτελεί το σημείο τομής διαφορετικών επιστημονικών πεδίων της Βιολογίας που περιλαμβάνουν τη Βιοτεχνολογία, τη Βιοϊατρική, τη Γενετική, με εμπλεκόμενους και τους γνωστικούς τομείς της Νομικής και της Θεολογίας.

Στο σημείο αυτό κρίνεται αναγκαίο να τονιστεί πως η «εφαρμοσμένη ηθική φιλοσοφία» αποπειράται να διερευνήσει τους όρους υπό τους οποίους τίθενται τα ηθικά και πρακτικά προβλήματα και να αποκριθεί σε αυτά εδώ και δεκαετίες. Στον αντίποδα, ο νομοθέτης πρόσφατα αρχίζει να επεμβαίνει στον χώρο που εκδηλώνουν την εμβέλειά τους.

Ποια η ιστορική της αναδρομή;
Οι ρίζες της εντοπίζονται στην αρχαιότητα με τον Όρκο του Ιπποκράτη να αποτελεί το πρώτο ξακουστό κείμενο για σχέση γιατρών και ασθενών, καθώς και στοχασμό περί ευθανασίας των στωικών φιλοσόφων, και «ευγονικής» στην «Πολιτεία» του Πλάτωνα.

Τα πειράματα και οι απάνθρωπες ενέργειες που πραγματοποιήθηκαν τον 20^ό αιώνα οδήγησαν στην κατάρτιση του Διεθνούς Κώδικα Ιατρικής Δεοντολογίας, ή αλλιώς Διακήρυξης της Γενεύης, το 1947, από την UNESCO και τη Διεθνή Οργάνωση Υγείας, όπου και συντάχθηκαν δέκα κανόνες τήρησης έκαστης πειραματικής διαδικασίας με την εξασφάλιση της συγκατάθεσης του υποκειμένου. Εν συνεχεία, κυρώθηκε η «Σύμβαση Οβιέδο», το 1997, που συγκροτεί νομοθετικό κείμενο στη Βιοϊατρική Σύμβαση ως απόφαση του Συμβουλίου της Ευρώπης για την Προστασία των Δικαιωμάτων και της Αξιοπρέπειας του Ανθρώπινου Όντος στην εφαρμογή της Βιοϊατρικής. Η ίδια έχει ενσωματωθεί από την νομοθεσία της Ελλάδας με τον νόμο 2619/1998.

Η «βιοηθική» συσταίνει πρόκληση για τη σημερινή κοινωνία και η συμβολή της κρίνεται σημαίνουσα καθότι οι εξελίξεις είναι αλληλοδιαδεχόμενες. Επιπλέον, η ίδια απαρτίζει ένα διφορούμενο και ενδιαφέρον θέμα με πληθώρα κοινωνικο-θεολογικών προεκτάσεων, ισορροπεί τον επιστημονικό προσανατολισμό της ιατρικής με τις ανθρώπινες αξίες και θέτει ως στόχο όχι τη δημιουργία και στήριξη αυτών, μα και την καλύτερη κατανόησή τους.

Αικατερίνη Συμφέρη
Θεολόγος-Εκπαιδευτικός-Προπτυχιακή Ιταλικής Φιλολογίας ΑΠΘ

Μια εύκολη μέθοδος κατανόησης του προβλήματος του κακού, ως έγκειται στα πλαίσια της ηθικής, αποτελεί το εξής απλό τριγωνικό σχήμα «Θ», σύμφωνα με το οποίο γίνεται αναπόφευκτα λόγος περί: θύτη (τον δράστη), θύματος (αυτόν που υφίσταται το κακό), θεατή (αυτόν που κρίνει παρακολουθώντας το).

Στην προκείμενη, «κακό» ονομάζεται μία κατηγορία κακών πράξεων άλλης τάξεως, το ριζικό κακό, ξεχωριστό σε βαθύτητα ή σε βαρύτητα. Στο σημείο αυτό κρίνεται αναγκαίο να επισημανθεί πως άλλο πράγμα είναι μία κακή πράξη, άλλο πράγμα είναι ένας κακός άνθρωπος.

Πότε, όμως, μία πράξη θεωρείται ότι αντανακλά τον πραγματικό χαρακτήρα του δράστη, έτσι ώστε να συμπεραθεί πως ο ίδιος είναι κακός, δηλαδή φέρει τέτοιο χαρακτήρα;
Δεν βρίσκεται σε κάποιο σαφές όριο επαναληψιμότητας στις πράξεις του, που να δύναται να οδηγήσει σε αυτή την κρίση. Απεναντίας εντοπίζεται στα κίνητρά του.

Από την πλευρά του θύματος, ριζικό κακό υπάρχει κάθε φορά που η υφιστάμενη βλάβη -του θύματος- είναι τρομακτική, αφού η σπουδαιότητα ή το μέγεθος είναι πολύ μεγαλύτερα απ’ ό,τι το καθημερινό κακό. Σε σημείο που του καθιστά αδύνατο να έχει μια αξιοπρεπή ή ευτυχισμένη ζωή, δηλαδή του αφαιρεί τη δυνατότητα να δρα ως ένα αυτόνομο υποκείμενο. Πρόκειται, εν ολίγοις, για ένα βιωμένο μέγεθος, πώς, δηλαδή, το θύμα βίωσε αυτό που του συνέβη.

Το κακό είναι μια εύλογα προβλέψιμη βλάβη που κινείται σε ένα εύρος μεγέθους και σημασίας και που προκαλείται, διακινδυνεύεται, υποστηρίζεται, ενισχύεται ή γίνεται ανεκτή από κάποια ένοχη κακή πράξη, κακοπραξία.

Card, (2002), «Το παράδειγμα της θηριωδίας».

Σε αυτό το απόσπασμα, βέβαια, όχι μόνο εντοπίζεται η απόπειρα να αποδοθεί το βάρος στη βλάβη που υπέστη το θύμα, αλλά εγκιβωτίζει και μια ασάφεια κάποιου εύρους, μεγέθους. Επιπλέον, εισάγει και την ανοχή ως στοιχείο του κακού. Κακό δεν είναι απλώς η πράξη, κακό είναι να μην υπάρξει αντίδραση όταν ο άλλος πράττει κάτι κακό.

Προφανώς, υπάρχει ο τρίτος πόλος, του θεατή. Ριζικό κακό είναι εκείνο που προκαλεί μια συγκεκριμένη αντίδραση στον θεατή, ο «ηθικός αποτροπιασμός». Συνακόλουθα, η αντίδραση του θεατή –όχι η βλάβη που υπέστη το θύμα, όχι τα κίνητρα του θύτη–, αποτελεί το μέτρο εάν πράγματι κάτι ήταν ριζικό κακό ή όχι.

Βέβαια, για μια πληθώρα λόγων δεν είναι ασφαλές κριτήριο. Φέρει υποκειμενική θέση και όχι αντικειμενική. Ακόμη, ο ρόλος του συμπλέκεται με αυτόν του θύματος ή και του θύτη συμμετέχοντας σε μια αλυσίδα, μια αλληλουχία, μια ιστορία του κακού. Πιθανώς, να υπέστη το κακό και απλώς το αναπαράγει.

«Αμαρτία, πόνος/οδύνη και θάνατος εκφράζουν … την ανθρώπινη συνθήκη στη βαθιά της ενότητα. Παρατηρούμε τη σύγχυση του συνόρου ανάμεσα στον ένοχο και το θύμα … αυτό είναι το σκοτεινό βάθος που καθιστά το κακό ένα μοναδικό αίνιγμα.»

Paul Ricoeur, (2004), «Le mal».

Συμπερασματικά, πρέπει να βρεθούν τα ασαφή όρια ανάμεσα στον θύτη, το θύμα και τον θεατή.

Αικατερίνη Συμφέρη
Θεολόγος-Εκπαιδευτικός-Προπτυχιακή Ιταλικής Φιλολογίας ΑΠΘ

Πηγή: Ελληνική Μυθολογία, Εκδοτική Αθηνών, Οι ‘Ήρωες, τόμος 3^ος (Διασκευή).

Ο Δίας ερωτεύτηκε την όμορφη Ευρώπη. Στην απόπειρά του να την προσεγγίσει, μεταμορφώνεται σε κάτασπρος ταύρος. Η Ευρώπη σαγηνεύεται και κάθεται πάνω στη ράχη του. Ο Δίας έπεσε στη θάλασσα, ώστε να μην προλάβει εκείνη να κατεβεί. Από τη Φοινίκη κολύμπησε ως την Κρήτη, φτάνοντας ως την Γόρτυνα. Εκεί, της φανερώθηκε.

Κατά την ελληνική μυθολογία, η Ευρώπη απέκτησε τρία τουλάχιστον παιδιά με τον Δία: τον βασιλιά Μίνωα, τον Ραδάμανθυ και τον Σαρπηδόνα.

Αξίζει να σημειωθεί πως στην Γόρτυνα οι κάτοικοι λάτρευαν έναν ιερό πλάτανο, όπου και θυσίαζαν. Ο Δίας χάρισε στην Ευρώπη τρία δώρα, έναν άγρυπνο μεταλλικό γίγαντα-φύλακα που αργότερα προστάτευε την Κρήτη από κάθε επιδρομή, τον Τάλω, ένα όπλο που δεν αστοχούσε ποτέ και ένα κυνηγόσκυλο που δεν έχανε ποτέ το θήραμά του.

Στην συνέχεια, ο Δίας αποκατέστησε την Ευρώπη παντρεύοντάς τη με τον Αστερίωνα, βασιλιά της Κρήτης, γιο του Τεκτάμου. Μετά τον θάνατό της, η Ευρώπη τιμήθηκε ως θεά με το όνομα Ελλωτίς και ο ταύρος απαθανατίστηκε ως ο ομώνυμος αστερισμός.

Στην ομώνυμη γιορτή, τα «Ελλώτια», περιφέρονται τα οστά της Ευρώπης στολισμένα με μύρτους

Ησίοδος, Αισχύλος, Σιμωνίδης, Βακχυλίδης

Συμφέρη Αικατερίνη
Θεολόγος-Εκπαιδευτικός-Προπτυχιακή Ιταλικής Φιλολογίας ΑΠΘ

Αρχικά, η γλώσσα δεν βρίσκεται ολοκληρωτικά στη διάθεση του ανθρώπου. Αντί αυτού προϋπάρχει και ενυπάρχει σε αυτόν και ως εκ τούτου είναι στοιχείο που δεν δύναται να κυριαρχήσει, ούτε, όμως, και να κυριαρχηθεί πλήρως επί του ανθρώπου.

Επιπρόσθετα, αποτελεί ατομικό εργαλείο έκφρασης, αλλά και μέσο στη διάθεση και χρήση μιας κοινότητας. Σε αυτό επακριβώς επιτρέπει την έκφραση και τη συγκρότηση υποκειμενικών και διυποκειμενικών νοημάτων, στάσεων και αξιών.

Στο σημείο αυτό αξίζει να σημειωθεί το γεγονός ότι η γλώσσα καθίσταται ως ο προνομιακός χώρος, όπου αποκρυσταλλώνεται η αλληλεπίδραση και η σχέση μεταξύ του «υποκειμενικού», του «συλλογικού ή κοινωνικού» και του «Άλλου, του Τρίτου, του Διαφορετικού».

Η διάδραση μεταξύ των τριών προαναφερθέντων, υλοποιείται εντός ενός πλαισίου διυποκειμενικών νοημάτων που οροθετούν τη συγκρότηση των συνειδητών αυτοπροσδιορισμών των ατόμων.

Όσον αναφορά την ερμηνευτική, αυτή δεν ασχολείται μόνο με τη διερεύνηση της άνωθεν διαδικασίας, αλλά αποβλέπει έτι περισσότερο στην ανάλυση του τρόπου με τον οποίο το γενικό πλαίσιο των «διυποκειμενικών νοημάτων» λαμβάνει τη συγκεκριμένη μορφή του υπό την επίδραση υποκειμενικών αυτοπροσδιορισμών στο επιφανειακό-γλωσσικό επίπεδο.

Επιπλέον, οφείλει να σημειωθεί ότι η εν λόγω προσέγγιση δεν παραβλέπει τη σημασία θεσμικού πλαισίου και δομικών παραγόντων μέσα στο οποίο διαμορφώνονται οι «υποκειμενικές στάσεις» και τα διυποκειμενικά νοήματα.

Συνακόλουθα, μια ερμηνευτική προσέγγιση θέτει ως στόχο τόσο την ανάλυση, όσο και την κατανόηση του τρόπου με τον οποίο αποκρυσταλλώνονται προθέσεις και επιδιώξεις στο Λόγο με τον οποίο αυτοπροσδιορίζεται το υποκείμενο, και επιπλέον την ανάλυση και κατανόηση σχέσης μεταξύ Λόγου και αλληλεπίδρασής του με ένα προϋπάρχον πλαίσιο «διυποκειμενικών νοημάτων».

Συμφέρη Αικατερίνη
Θεολόγος-Εκπαιδευτικός-Προπτυχιακή Ιταλικής Φιλολογίας ΑΠΘ

Στα πλαίσια της διοίκησης της εκπαίδευσης επικρατούν τρεις θεωρητικές προσεγγίσεις. Στην συνέχεια, από αυτές ανακύπτουν τα τρία είδη σχολικού κλίματος.

Επιστημονική Προσέγγιση Διοίκησης (Scientific Management)
Βασικός εκπρόσωπός της είναι ο Taylor. Προσδίδεται έμφαση μόνο σε τυπική οργάνωση και διαδικασίες.

Προσέγγιση Διοίκησης μέσω ανθρωπίνων σχέσεων (Human Relations Approach) 
Βασικός εκπρόσωπός της είναι ο Mayo. Υποστηρίζεται ότι μέσω των ανθρωπίνων σχέσεων, όταν ικανοποιούνται οι κοινωνικές ανάγκες των εργαζομένων στον χώρο εργασίας τους, τότε αυξάνεται και η παραγωγικότητά τους.

Νεοεπιστημονική Προσέγγιση Διοίκησης μέσω του ανθρώπινου δυναμικού (Human Resources or Human Enterprise Approach)
Βασικοί εκπρόσωποί της είναι οι, Barnard, Simon, McGregor, Argyris και Likert. Παρατηρείται καμπή στην επιστήμη της διοίκησης, αφού αποτελεί επίτευξη στόχων ενός οργανισμού. Η ικανοποίηση των εργαζομένων προκύπτει και από τις επιτυχίες στον χώρο εργασίας, και συνεπώς από τον βαθμό επίτευξης των στόχων. Επιπρόσθετα, ένας βασικός παράγοντας έγκειται στην ικανοποίηση που συνδέεται με ηθικές και υλικές ανταμοιβές, ανάλογες των καταβεβλημένων προσπαθειών του εργατικού δυναμικού.

Από τις άνωθεν θεωρίες προήλθε το συμμετοχικό μοντέλο διοίκησης, που ενθαρρύνει την εμπλοκή του διδακτικού προσωπικού σε διοίκηση και οργάνωση του σχολείου. Ο διευθυντής, ως συντονιστής, έχει βασικό μέλημα τη δημιουργία ενός ευνοϊκού κλίματος, το οποίο συνίσταται στη διατήρηση της ισορροπίας μεταξύ των επαγγελματικών – ανθρώπινων σχέσεων και των γραφειοκρατικών δομών.

Συνακόλουθα, προκύπτουν τρία είδη σχολικού κλίματος.

Τυπικό-Απρόσωπο 
Η προσωπική επικοινωνία υποθάλπεται από τυπικές σχέσεις και υπερισχύουν οι αυστηρά οργανωμένες γραφειοκρατικές δομές.

Άτονο
Η επίσημη οργάνωση επισκιάζεται από την ανεπίσημη φέροντας ως αποτέλεσμα την παραμέληση της μάθησης, καθώς δεν υφίστανται σαφείς ρόλοι και αρμοδιότητες.

Τυπικό-Προσωπικό 
Η διαμόρφωση λαμβάνει χώρα σε σχολεία με δημοκρατικό τρόπο οργανωμένα. Το κλίμα είναι αυτό που διασφαλίζει την ισορροπία ανάμεσα σε ανεπίσημη και επίσημη οργάνωση, δηλαδή στη συνεργασία όλων των σχολικών φορέων.

Συμφέρη Αικατερίνη
Θεολόγος-Εκπαιδευτικός-Προπτυχιακή Ιταλικής Φιλολογίας ΑΠΘ

Ένα εργαλείο που ακολουθεί τις αρχές του καθολικού σχεδιασμού και μπορεί να συμβάλλει στην υπερπήδηση των φραγμών στην ανάγνωση και στην κατανόηση είναι η μέθοδος «Κείμενο για Όλους».

Πρόκειται για μια μέθοδο μεταγραφής εκπαιδευτικού υλικού με απώτερο στόχο την διευκόλυνση ανάγνωσης και κατανόησης. Ακόμα, κινητοποιεί τη σκέψη και αυξάνει την πρόσβαση σε αναγνωστικό υλικό όσων εντοπίζουν δυσκολίες στο να διαβάσουν για πληθώρα λόγων.

Επιπρόσθετα, η μέθοδος αυτή «θεωρεί πολύ σημαντική την οπτικοποίηση της πληροφορίας, και τη διασύνδεσή της με το αντίστοιχο γραπτό κείμενο δίνοντας, έτσι, έμφαση στη χρήση των κατάλληλων εικόνων, ως δομικών στοιχείων του κειμένου. Η μεταγραφή των κειμένων γίνεται χάρη σε παράγοντες όπως τα χαρακτηριστικά της ομάδας-στόχου, ο σκοπός και το περιεχόμενο του κειμένου.

Για την εφαρμογή της εν λόγω μεθόδου μεταγραφής κειμένων, ενδείκνυται να ακολουθούνται κάποιες βασικές αρχές: η χρήση απλού, κατάλληλου και κυριολεκτικού λεξιλογίου, η επεξήγηση όρων και συντομογραφιών και η λογική σειρά όσων αναφέρονται.

Έπονται οι μικρές προτάσεις, η άμεση αναφορά, η ενεργητική σύνταξη, η οριστική έγκλιση, το β’ ενικό πρόσωπο. Κλείνοντας, λαμβάνει χώρα η αρμόζουσα και ελκυστική εικονογράφηση, η αντίστοιχη μορφοποίηση, συμπεριλαμβάνοντας και την κατάλληλη γραμματοσειρά.

Συμφέρη Αικατερίνη
Θεολόγος-Εκπαιδευτικός-Προπτυχιακή Ιταλικής Φιλολογίας ΑΠΘ

Κάθε χρόνο στις 5 Ιουνίου γιορτάζεται η Ημέρα προστασίας Περιβάλλοντος. Απαρτίζει την κύρια εκδήλωση της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ από το 1972 για την ενημέρωση και δράση του παγκόσμιου κοινού σχετικά με το περιβάλλον και τα ζητήματα που το αφορούν. Συνακόλουθα, δύναται να επισημαίνει τη σημαντικότητα της φύσης για την προστασία του φυσικού κόσμου. 

Η διαδικτυακή πλατφόρμα του ΟΗΕ για την Ημέρα προστασίας Περιβάλλοντος περιλαμβάνει οδηγούς για κάθε πολίτη ή φορέα που στοχεύει να υλοποιήσει μία τέτοιου είδους δράση, ενώ με τα hashtags  #WorldEnvironmentDay και #WithNature καλεί για τον διαμοιρασμό εικόνων και εμπειριών.

Έχει εξελιχθεί σε παγκόσμια πλατφόρμα, η μέρα αυτή, για δημόσια προβολή, με τη συμμετοχή περισσότερων από 143 χωρών ετησίως. Για πρώτη φορά στην ιστορία μια κρίση, που προκάλεσε ο SARS-CoV-2, συσπείρωσε τόσο πολλούς γύρω από ένα σχέδιο εξόδου με επίκεντρο το περιβάλλον. Επήλθαν, παρεπόμενος, φωνές φέρνοντας σε εγγύτητα τον άνθρωπο με την άγρια ζωή, για τον κίνδυνο που ελλοχεύει η περιβαλλοντική ανισορροπία.

Η ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ
Την 25^η θέση καταλαμβάνει η Ελλάδα στον παγκόσμιο «Δείκτη Περιβαλλοντικής Απόδοσης 2020», υποχωρώντας το 2018 από την 22^η θέση. Ο δείκτης καταρτίζεται ανά διετία από επιστήμονες των αμερικανικών πανεπιστημίων Yale και Columbia κατατάσσοντας 180 χώρες με βάση 32 περιβαλλοντικά κριτήρια. Πέρυσι, το 2020, συγκέντρωσε βαθμολογία ως η 28^η τόσο σε «ζωτικότητα οικοσυστημάτων», όσο σε «περιβαλλοντική υγεία».
Για τα αναλυτικά τα στοιχεία του Δείκτη ΕΔΩ.

Επιπλέον, υφίσταται ένα φιλόδοξο σχέδιο ανάκαμψης που πρότεινε η Κομισιόν και περιλαμβάνει τη δημιουργία του νέου εργαλείου «Next Generation EU», καθώς και στοχευόμενες ενισχύσεις στον μακροπρόθεσμο προϋπολογισμό της Ε.Ε. για την περίοδο 2021-2027 που θα αυξήσουν τη συνολική δημοσιονομική δύναμη παρέμβασης του προϋπολογισμού της.

ΝΟΜΟΣ 4685/2020
Ο νέος νόμος 4685/2020 με τον εκσυγχρονισμό της περιβαλλοντικής νομοθεσίας που δημοσιεύτηκε στην «Εφημερίδα της Κυβερνήσεως» προβλέπει την ίδρυση ενός νέου κεντρικού οργανισμού φυσικού περιβάλλοντος και κλιματικής αλλαγής με 24 μονάδες διαχείρισης προστατευόμενων περιοχών. Μετά τις πρόσφατες αλλαγές που έφερε, σε κάθε περιοχή θα οριστούν έως και τέσσερις ζώνες κλιμακούμενης προστασίας.

Μολαταύτα, το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας (ΥΠΕΝ) δείχνει αποφασισμένο να επιλύσει τα προβλήματα που οδηγούν στην κατάρρευση των οικοσυστημάτων. Άλλωστε, πλέον, ορίζεται ως η μόνη αρμόδια αρχή για την περιβαλλοντική αποκατάσταση της λίμνης Κορώνειας αναλαμβάνοντας την εκτέλεση των έργων και την παρακολούθηση των δράσεων για την αποκατάσταση της.

Συμφέρη Αικατερίνη
Θεολόγος-Εκπαιδευτικός-Προπτυχιακή Ιταλικής Φιλολογίας ΑΠΘ

Με την εφαρμογή της τεχνικής Jigsaw (στρατηγική παζλ ή εργασία σε ομάδες ειδημόνων), νοείται μια στρατηγική συνεργατικής μάθησης, μια διαπολιτισμική πρακτική διδασκαλίας, στην οποία δια μέσω ποικίλων διερευνητικών δραστηριοτήτων προελαύνει η ανάπτυξη της ανοχής και της ενσυναίσθησης.

Εν συνεχεία, προβάλλεται το σκεπτικό της διδακτικής προσέγγισης. Επιπλέον, περιγράφονται τα προσδοκώμενα μαθησιακά αποτελέσματα, το γνωστικό αντικείμενο και οι δραστηριότητες που εκτελούν οι μαθητές, καθώς και παρουσιάζεται η αποτίμηση και η αξιολόγηση της εφαρμογής.

Υφίστανται δυο τύποι ομάδας. Αφενός, η ομάδα βάσης, όπου κάθε μέλος της αναλαμβάνει να μελετήσει έναν επιμέρους τομέα, και αφετέρου η εξειδικευμένη ομάδα, που απαρτίζεται από τους μαθητές των αρχικών ομάδων, έναν από κάθε ομάδα ως εκπρόσωπος. Αρχικά, οι ομάδες αποκτούν και καταθέτουν γνώσεις στο εκάστοτε γνωστικό αντικείμενο, και έπειτα μελετούν από κοινού την εξειδικευμένη γνώση. Εφεξής, επιστρέφουν στις αρχικές τους ομάδες, ώστε να ανταλλάξουν την αποκτηθείσα γνώση παρέχοντας, έτσι, την ευκαιρία να γνωρίσει η ολομέλεια της τάξης όλες τις πτυχές του μαθησιακού αντικειμένου.

Η προαναφερθείσα διαδικασία λαμβάνει χώρα σε μια σειρά βημάτων:

Βήμα 1^ο:
Αφού συλλεχθεί το υλικό από τους εκπαιδευτικούς, αποπειράται -εν συντομία- η διάκριση των διαστάσεων και των επιμέρους θεμάτων του ζητήματος. Ο απώτερος σκοπός έγκειται στον προβληματισμό των μαθητών και στην επαφή τους με το κατάλληλο λεξιλόγιο και τις στρατηγικές προσέγγισης του κειμένου.

Βήμα 2^ο:
Χωρίζονται οι μαθητές σε μικρότερες ομάδες και μοιράζονται τα προς μελέτη θέματα, με πανταχού παρουσία του εκάστοτε εκπαιδευτικού για την επικείμενη στήριξη ανάλογα με τις ανάγκες και τη δυσκολία του θέματος. Κατόπιν, σχηματίζεται ο δεύτερος τύπος ομάδας, η «εξειδικευμένη», με έναν εκπρόσωπο από κάθε μια.

Βήμα 3^ο:
Τα μέλη της ομάδας αυτής συνδιαλέγονται, πιθανώς και να αναζητήσουν επιπλέον στοιχεία μέσω βιβλιοθήκης, διαδικτύου, εγκυκλοπαίδειας.

Βήμα 4^ο:
Αναδιοργανώνεται η τάξη προκειμένου οι εκπρόσωποι αυτοί να επιστρέψουν στις αρχικές ομάδες για να μεταφέρουν τις γνώσεις που αποκόμισαν στα υπόλοιπα μέλη.

Βήμα 5^ο:
Οι εκπαιδευτικοί βοηθούν τους μαθητές να συνθέσουν την παρουσίασή τους, και μετά μέσα από ερωτήσεις οδηγούν τη σχετική συζήτηση στην ολομέλεια βάση του εκάστοτε θέματος.

Συμφέρη Αικατερίνη
Θεολόγος-Εκπαιδευτικός-Προπτυχιακή Ιταλικής Φιλολογίας ΑΠΘ

Κατά την περίοδο των νομάδων και καρποσυλλεκτών, υπήρχαν απόψεις ηθικής και κανόνων, αλλά ήταν προφανώς λίγες και χαλαρές. Στις χιλιετίες της Γεωργικής Επανάστασης που ακολούθησαν, οι γεωργοί χρειάστηκε να λύσουν προβλήματα, που μέχρι και σήμερα απασχολούν, αφού αυξάνονται με ιλιγγιώδεις ρυθμούς, και αναζητούν νέες λύσεις.

Σαφώς, την εποχή εκείνη, η ανθρωπότητα χαρακτηριζόταν από στενές επαφές και σχέσεις ιδίως στα σημεία της Μεσοποταμίας, της Αιγύπτου, της Ανατολικής Τουρκίας, όπου και ήταν ανάγκη να οργανωθούν οι κοινωνίες και να αποφασιστούν κανόνες και νόμοι. Συνεπώς, έπρεπε να τεθούν και μάλιστα να τηρηθούν, επιφέροντας τις αντίστοιχες ποινές, όπως τιμωρία, φυλακή, ραβδισμούς και, φυσικά, δικαστήρια που αποφαίνονται ποιος είναι αθώος, ένοχος και πώς τιμωρείται.

Λόγου χάρη, γύρω στο 2200 π.Χ. στην περιοχή της Ουρ στη Μεσοποταμία έχει διασωθεί σύνολο νόμων, καθώς και μνεία δικαστηρίων, που λειτουργούν με δικαστή, μάρτυρες κατηγορίας και υπεράσπισης. Την εποχή αυτή αρχίζει η κωδικοποίηση και η καταγραφή των νόμων, παρακολουθώντας το αίσθημα δικαίου και τις αγωνίες για την λειτουργία της κοινωνίας.

ΧΑΜΟΥΡΑΜΠΙ
Πρόκειται για μια περίφημη συλλογή νόμων των Βαβυλωνίων του 1800 π.Χ.. Οι νόμοι είναι 300 και προβλέπουν τιμωρίες και απαγορεύσεις για ποικίλους τύπους αδικημάτων, μεταξύ των οποίων κεντρική θέση κατέχει η έννοια του «κλέβω». Οι τιμωρίες είναι πολύ βαριές, ποινές σε αμοιβή, πρόστιμο, φυλάκιση, αλλά κυρίως ραβδισμοί, αποκοπή χεριών και, συλλήβδην, μελών του σώματος.

Στο σημείο αυτό κρίνεται σημαντικό να αναφερθεί ότι η έννοια αυτή δημιουργείται, διότι έχει παραχθεί η έννοια του «έχω», της κατοχής, της ιδιοκτησίας. Ως νομάδες, καρποσυλλέκτες και κυνηγοί, δεν υπήρχε περιουσία για την αποστροφή προς την κλοπή. Μολαταύτα, οι γεωργοί διαθέτουν πια αποθέματα, αποθηκεύουν, έχουν αντικείμενα στην ιδιοκτησία τους. Εξ αυτού, επικρατεί και αγωνία ως προς το πώς μέλει να προστατευτεί η περιουσία και προβλέπονται τιμωρίες.

Απόσπασμα από το ελεύθερο διαδικτυακό μάθημα του Mathesis «Παγκόσμια ιστορία: ο άνθρωπος απέναντι στη φύση» με διδάσκουσα τη Μαρία Ευθυμίου.
Σύνδεσμος: https://mathesis.cup.gr/assets/courseware/v1/633a69ddebb8a06be0f2f9b49525b4ac/c4x/History/HIST3.1/asset/WH1_W1-4.pdf

Συμφέρη Αικατερίνη
Θεολόγος-Εκπαιδευτικός-Προπτυχιακή Ιταλικής Φιλολογίας ΑΠΘ

Μεγάλη στάθηκε η ανθρώπινη προσπάθεια για βελτίωση του τρόπου επικοινωνίας και για διαμόρφωση της γλώσσας ήδη από την αρχαιότητα, με τους τελευταίους αιώνες να μελετώνται οι ανθρώπινες γλώσσες.

Έως και σήμερα υφίσταται μεγάλη αμφισημία ως προς το πώς συνέβη η διαδικασία των εξελίξεων των γλωσσών,  λόγω της ομοιότητας, κυρίως στη σύλληψη της δομής και σε βασικά λεξιλόγια.

Αυτό, ακριβώς, αποτέλεσε και το λίκνο για την ανάπτυξη μιας ειδικής επιστήμης που ονομάζεται Γλωσσολογία. Επί της ουσίας, πρόκειται για μια «αρχαιολογία της γλώσσας», δηλαδή την εισχώρησή της εντός της δομής των γλωσσών, καθώς και την προσπάθειά της για την εύρεση των παλαιότερων μορφών.

Υποστηρίζεται πως, αρχικά, δημιουργήθηκε ένας πυρήνας μιας γλώσσας κάπου, όπου έπειτα διαχύθηκε. Λόγω της διαβίωσης σε ομάδες -νομαδικές- μετακινούμενες, σε φυλές και σύστημα φυλών που περιφέρονταν σε κάποια περιοχή του κόσμου, διαμορφώθηκε μια τάση γλωσσική, συγκροτώντας πλέον τον κόσμο της γλώσσας.

χάνεται μία γλώσσα ανά δύο εβδομάδες

UNESCO

Οι γλωσσολόγοι, βέβαια, χάρη στη μελέτη των γλωσσών και εισχωρώντας βαθύτερα στις ομάδες αυτές, οργάνωσαν τις γλώσσες των ανθρώπων σε μεγάλα σχήματα.

Χαρακτηριστικά, ένα παράδειγμα έγκειται στην ουραλοαλταϊκή ομάδα συγκαταλέγοντας αρκετά συγκλίνουσες γλώσσες μεταξύ των Ουραλίων. Τα Ουράλια είναι μια οροσειρά στη ζώνη της σημερινής Ρωσίας, έρχεται εγκάρσια, κάθετα και κόβει τη γη, με την οροσειρά Αλτάι να βρίσκεται στο άλλο άκρο της Ασίας. Επίσης, παρουσιάζεται μια άλλη ομάδα γλωσσών στη νοτιοανατολική Ασία, οι γλώσσες του νότου της Ασίας.

Ακόμη, συγκαταλέγονται και τα νησιωτικά συμπλέγματα στον Ειρηνικό Ωκεανό, της Ινδονησίας, με τα χιλιάδες μικρά σπαρμένα νησάκια. Παραδόξως σε αυτήν ανήκει και η Μαδαγασκάρη αποτελώντας την σινοθιβετιανή ομάδα, στην οποία υπάγεται και η μεγαλύτερη γλώσσα του κόσμου, η κινεζική.

Κλείνοντας, στην Αφρική, εντοπίζονται πολλές γλώσσες. Στην υπερσαχάρια Αφρική, την μεγάλη έρημο Σαχάρα που τέμνει την Αφρική στα δύο, ομιλούνται αφενός οι σημιτικές, ή αλλιώς αφροασιατικές γλώσσες και αφετέρου η ινδοευρωπαϊκή ομάδα γλωσσών. Απεναντίας, στην υποσαχάρια Αφρική υπάρχουν αρκετές ομάδες με εξέχουσα και μεγάλη εκείνες της μπαντού.

Αικατερίνη Συμφέρη
Θεολόγος-Εκπαιδευτικός-Προπτυχιακή Ιταλικής Φιλολογίας ΑΠΘ