Ο Ελβετός γλωσσολόγος Ferdinand de Saussure, προσέγγισε τη γλώσσα ως ένα «σύστημα σημείων τα οποία εκφράζουν ιδέες» και υποστήριξε ότι το σύστημα αυτό μπορεί να χωριστεί σε δύο βασικά μέρη: το λόγο (langue), ο οποίος αποτελεί το αυθαίρετο σύστημα συμβόλων που έχουν υιοθετήσει και αφομοιώσει τα μέλη μιας δεδομένης γλωσσικής κοινότητας, και την ομιλία (parole), δηλαδή η εξωτερίκευση του συστήματος αυτού από το άτομο.

Αξίωσε επίσης ότι η γλωσσολογία ασχολείται με την ιστορία των γλωσσών, και με τις κοινωνικές ή πολιτισμικές επιρροές που σχηματίζουν την εξέλιξη της γλώσσας. Θεμελίωσε τη διάκριση μορφής – ύλης στη γλώσσα, αξιώνοντας ότι «η γλώσσα είναι μορφή, όχι ύλη».

Ως ύλη, εννοεί το διπλό σύνολο στοιχείων που έχει στη διάθεσή του ο ομιλητής, των φωνητικών και εννοιολογικών στοιχείων. Η ύλη θα μπορούσε να παρομοιαστεί με μια άμορφη εύπλαστη μάζα η οποία μπορεί να πάρει το σχήμα που επιθυμεί αυτός που την έχει και επεξεργάζεται. Η συγκεκριμένη έκφραση που μπορεί να πάρει η μάζα αυτή, αποτελεί τη μορφή, δηλαδή συγκεκριμένη αυτόνομη δομή κι όχι απλώς ύλη.

Η διάκριση μεταξύ λόγου και ομιλίας είναι ιδιαίτερα σημαντική για την επιστήμη της γλωσσολογίας επειδή επισήμανε την ανάγκη να μελετηθεί επιστημονικά τόσο η γλώσσα ως εσωτερικό σύστημα όσο και ως εφαρμογή αυτού του συστήματος κατά άτομα.

Ένα γλωσσικό σύστημα είναι εκ φύσεως αφηρημένο κοινωνικό φαινόμενο ή θεσμό, το οποίο λαμβάνει υπόσταση μέσω της γλωσσικής συμπεριφοράς των μελών της γλωσσικής κοινότητας.

Συνεπώς, αντιλαμβάνεται τη γλωσσολογία ιδιαίτερα κοντά στην κοινωνιολογία και την κοινωνική γλωσσολογία. Με τις έννοιες που εισήγαγε έδωσε νέα πνοή στην επιστήμη της γλωσσολογίας και άνοιξε νέους ορίζοντες μελέτης για την επιστήμη και υπήρξε ο ιδρυτής της επιστήμης της σημειολογίας, με τον ορισμό που έδωσε στην γλώσσα, ως ένα σύστημα σημείων.

Κατερίνα Συμφέρη
Εκπαιδευτικός & Προπτυχιακή Ιταλικής Φιλολογίας ΑΠΘ

Οι ακτίνες του ήλιου θερμαίνουν την επιφάνεια της Γης. Καθώς η θερμοκρασία στη Γη αυξάνεται, η θερμότητα επιστρέφει στην ατμόσφαιρα και ένα μέρος της απορροφάται ή αντανακλάται πίσω στη Γη από τα αέρια του θερμοκηπίου, που υπάρχουν στην ατμόσφαιρα, όπως το διοξείδιο του άνθρακα (CO₂), οι υδρατμοί, το οξείδιο του αζώτου, το μεθάνιο και το όζον.

Αυτή η φυσική διαδικασία ονομάζεται φαινόμενο του θερμοκηπίου και είναι αυτή που ευθύνεται για τη ζωή στον πλανήτη μας. Χωρίς αυτή, ο μέσος όρος θερμοκρασίας του πλανήτη μας θα ήταν -18ο C. Ουσιαστικά, η Γη είναι περικυκλωμένη από ένα στρώμα αόρατων αερίων, (όπως το διοξείδιο του άνθρακα), που λειτουργούν ακριβώς σαν ένα θερμοκήπιο, κρατάνε τη ζεστασιά του ήλιου κοντά στον πλανήτη και δεν την αφήνουν να φύγει.

Λόγω των επιπτώσεων της ανθρώπινης δραστηριότητας στο περιβάλλον κατά τον τελευταίο αιώνα, η συγκέντρωση αερίων του θερμοκηπίου στην ατμόσφαιρα, το 80% των οποίων αποτελεί το CO₂, είναι σήμερα υψηλότερη απ’ ό,τι τα τελευταία 650.000 χρόνια. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να αυξηθεί ο μέσος όρος της θερμοκρασίας κατά 0,74ο C σε όλο τον κόσμο και κατά 1ο C ειδικά στην Ευρώπη.

Με τη χρήση καυσίμων, όπως για παράδειγμα της βενζίνης και του πετρελαίου, για την παραγωγή ενέργειας, η ανθρωπότητα έχει προκαλέσει την έκλυση τεραστίων ποσοτήτων CO₂ στην ατμόσφαιρα. Επιπλέον, υπάρχουν και άλλα αέρια του θερμοκηπίου προερχόμενα από ορισμένες βιομηχανικές δραστηριότητες, τη γεωργία και τις χωματερές.

Κατερίνα Συμφέρη
Εκπαιδευτικός & Προπτυχιακή Ιταλικής Φιλολογίας ΑΠΘ

Τι είναι η Unesco;

Η UNESCO είναι ο οργανισμός των ηνωμένων εθνών για την εκπαίδευση, την επιστήμη και τον πολιτισμό. Ιδρύθηκε στις 16 Νοεμβρίου 1945. Στόχος είναι η ευημερία του ανθρώπου σε ένα κόσμο όπου θα υπάρχει ειρήνη. Έχει ρυθμιστικό ρόλο στις διεθνείς συνεργασίες, θέτει τα πρότυπα σύναψης των διαφόρων διεθνών συμφωνιών, αναλαμβάνει την διάδοση πληροφοριών και γνώσης.

Unesco και εκπαίδευση

Η εκπαίδευση αποτελεί ένα από τα κύρια πεδία δράσης της UNESCO που πρεσβεύει ότι αυτή αποτελεί ανθρώπινο δικαίωμα. Από την ίδρυση της εργάζεται με σκοπό: τη βελτίωση της εκπαίδευσης σε όλο τον κόσμο σε στενή συνεργασία με τα υπουργεία και τους φορείς γενικότερα των κρατών μελών καθώς είναι αυτή που θα οδηγήσει σε κοινωνική και οικονομική ανάπτυξη, την ύπαρξη δικαιοσύνης στις κοινωνίες, τη θεώρηση της γνώσης ως πολύτιμο αγαθό και μέσο για την προώθηση της ειρήνης και την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Στόχοι της Unesco για την εκπαίδευση

Στο παγκόσμιο forum για την εκπαίδευση που πραγματοποιήθηκε στο Ντακάρ το 2000 η εκπαίδευση αναγνωρίστηκε ως ένα βασικό ανθρώπινο δικαίωμα και απαραίτητο ώστε να επέλθει η ειρήνη και η ανάπτυξη ανάμεσα στις χώρες σε μία εποχή παγκοσμιοποίησης. Σε αυτό τέθηκαν οι εξής στόχοι:

• Πρόνοια για την φροντίδα και την εκπαίδευση των παιδιών ειδικά για τα ευάλωτα και μη προνομιούχα παιδιά
• Πρόσβαση σε ολοκληρωμένη δωρεάν και υποχρεωτική εκπαίδευση καλής ποιότητας
• Να επιτευχθεί 50 % βελτίωση όσον αφορά τον αλφαβητισμό των ενηλίκων
• Ισότητα των φύλων στην εκπαίδευση μέχρι το 2015 με εστίαση στην πλήρη και ίση πρόσβαση σε καλής ποιότητας εκπαίδευση για τα κορίτσια

Οι στόχοι της Unesco σήμερα

• Να εξασφαλιστεί πως όλα τα κορίτσια και τα αγόρια θα έχουν δωρεάν και ίση πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση
• Όλα τα παιδιά να έχουν πρόσβαση σε ποιοτική φροντίδα και προσχολική εκπαίδευση
• Ίση πρόσβαση για όλες τις γυναίκες και τους άντρες σε προσιτή και ποιοτική τεχνική και επαγγελματική εκπαίδευση συμπεριλαμβανομένου και του Πανεπιστημίου
• Να υπάρξει σημαντική αύξηση στον αριθμό των νέων και των ενηλίκων που έχουν ικανότητες τόσο τεχνικές όσο και επαγγελματικές με σκοπό την εύρεση εργασίας
• Να μειωθούν οι φυλετικές διακρίσεις στην εκπαίδευση
• Να εξασφαλιστεί ότι όλοι θα έχουν τη γνώση και τις ικανότητες που χρειάζονται ώστε να προωθήσουν την βιώσιμη ανάπτυξη, τα ανθρώπινα δικαιώματα την ισότητα των φύλων την προώθηση μίας κουλτούρας ειρήνης και μη ύπαρξης βίας καθώς και την εκτίμησή της διαφορετικότητας

Κατερίνα Συμφέρη
Εκπαιδευτικός & Προπτυχιακή Ιταλικής Φιλολογίας ΑΠΘ

Ο ρόλος του εκπαιδευτικού είναι εξαιρετικά σημαντικός όχι μόνο για την εκπαιδευτική πράξη και την διδαχή του εκάστοτε γνωστικού αντικειμένου, αλλά έτι περισσότερο για την ηθική διαπαιδαγώγηση των μαθητών του.

Έτσι, ο εκπαιδευτικός οφείλει να διαποτίζεται με πολλές ικανότητες: να είναι κατάλληλα προετοιμασμένος σχετικά με την αρχική του εκπαίδευση, να φέρει δηλαδή εκπαιδευτική κατάρτιση, και να είναι στοχαζόμενος επαγγελματίας. Επιπλέον, να έχει την ικανότητα να εφαρμόζει όλες εκείνες τις τροποποιήσεις στο πρόγραμμα σπουδών επί πρακτέου, κάτι που συνακόλουθα τον καθιστά ικανό να αναγνωρίζει τις ιδιαίτερες ανάγκες, αλλά και τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των μαθητών του, όπως διαμορφώνονται με βάση το  πολιτισμικό τους κεφάλαιο και να διαλευκάνει την πολιτισμική τους ταυτότητα, τη διαφορετικότητα και να τη «μετουσιώσει» σε πράξη.

Ακόμη, ο εκπαιδευτικός οφείλει να συμβάλει στην αξιοποίηση των διαφορετικών ταυτοτήτων, ως πηγές μάθησης για τους υπολοίπους και έτσι να μην κάνει διακρίσεις ανάμεσα στους μαθητές, αλλά απεναντίας να έχει υψηλές προσδοκίες για όλους τους και να καλλιεργεί τόσο τις δημοκρατικές αξίες, όσο και συμπεριφορές. Συνεπώς, να αποκτά ανάλογες στάσεις, με προϋπόθεση ότι είναι γνώστης της ευρωπαϊκής και παγκόσμιας πραγματικότητας συλλήβδην.

Κλείνοντας, είναι ύψιστης σημασίας ο εκπαιδευτικός να είναι πρώτιστα παιδαγωγός και άνθρωπος και να κυμαίνεται θετικά προς άλλες εθνοπολιτισμικές ομάδες, ώστε να είναι σε θέση και ικανός να εφαρμόζει στρατηγικές για την εξάλειψη ρατσισμού και προκαταλήψεων.

Κατερίνα Συμφέρη
Εκπαιδευτικός & Προπτυχιακή Ιταλικής Φιλολογίας ΑΠΘ

Ο όρος «διαπολιτισμικότητα» σημαίνει μία διαδικασία συνάντησης, αλληλεπίδρασης, αμοιβαίας συνεργασίας και παραπέρα ανάπτυξης των πολιτισμών. Είναι μία διαδικασία αλληλεπίδρασης ατόμων διαφορετικών εθνικών και πολιτισμικών ομάδων, με σκοπό το μετασχηματισμό του σχολείου και της κοινωνίας.

Τα άτομα έχουν τη δυνατότητα να εκφράζονται και ως ατομικές και ως συλλογικές προσωπικότητες, διατηρώντας την πολιτισμική τους ταυτότητα και εμπλουτίζοντάς την με στοιχεία της ταυτότητας του «άλλου».

Σχετικά με την διαπολιτισμική εκπαίδευση παρατηρείται αύξηση του ποσοστού εγγραφής μεταναστών και παλιννοστούντων στα ελληνικά σχολεία, καθώς και η ελλιπής προετοιμασία σχολείων και εκπαιδευτικών. Δυο είναι τα κύρια προβλήματα. αφενός η διαφορετική γλώσσα και αφετέρου η δυσκολία στην επικοινωνία εκπαιδευτικών-μαθητών λόγω των πολιτισμικών ιδιαιτεροτήτων. Συμπερασματικά, πρέπει να δοθεί έμφαση στην αναζήτηση νέων παιδαγωγικών προσεγγίσεων.

Το σχολείο του 21^ου αιώνα οφείλει και πρέπει να είναι διαπολιτισμικό. Προκειμένου να μπορέσει να λειτουργήσει η προσπάθεια της Διαπολιτισμικής εκπαίδευσης, για τη δημιουργία ενός «Σχολείου για όλους», πρέπει να γίνει νέα διαρρύθμιση του σχολικού χώρου, να χρησιμοποιηθούν καινοτόμες διδακτικές τεχνικές, κάποιες εκ των οποίων είναι οι ακόλουθες: η ομαδοσυνεργατική μάθηση, η μέθοδος project, η αντικατάσταση παράδοσης από συζήτηση, το παιχνίδι ρόλων-δημιουργικές δραματοποιήσεις.

Κατερίνα Συμφέρη
Εκπαιδευτικός & Προπτυχιακή Ιταλικής Φιλολογίας ΑΠΘ

Αναφορικά με το ιστορικό υπόβαθρο της θεωρίας του ανθρώπινου κεφαλαίου, έπειτα από το τέλος του Δεύτερου Παγκόσμιου Πολέμου οι αναπτυγμένες καπιταλιστικές οικονομίες είχαν πολύ υψηλούς ρυθμούς ανάπτυξης που άγγιζαν το 6% το χρόνο. Οι υψηλοί ρυθμοί ανάπτυξης συνδέθηκαν με το υψηλό ποσοστό απασχόλησης του ανθρώπινου δυναμικού. Σημαντικοί παράγοντες υπήρξαν οι οικονομικοί, όπως η ανασυγκρότηση των οικονομιών, η ανοικοδόμηση, η επέκταση της βιομηχανικής παραγωγής, οι τεχνολογικοί, όπως η χρησιμοποίηση νέων υλικών, πλαστικό, αλουμίνιο, καουτσούκ και οι πολιτικοί, όπως η παρέμβαση του κράτους στην οικονομική δραστηριότητα, δημόσιες επενδύσεις, κρατικοποιήσεις, έλεγχος στην οικονομική δραστηριότητα.

Για την εκπαίδευση και την οικονομική ανάπτυξη, ο ΟΟΣΑ από το 1961 υποστήριζε ότι η εκπαίδευση τροφοδοτεί την οικονομική ανάπτυξη. Η εκπαίδευση θεωρήθηκε μέσο αντιμετώπισης των οικονομικών και κοινωνικών προβλημάτων και υπήρξε μια από τις βασικές προτεραιότητες των κυβερνήσεων όλων των κρατών και επένδυσαν σημαντικά ποσά σε αυτήν για περισσότερη ισότητα ευκαιριών και οικονομική ανάπτυξη. Λαμβάνονται αντισταθμιστικά μέτρα στις Η.Π.Α. και στη Μεγάλη Βρετανία για ευπαθείς ομάδες και για χαμηλές εισοδηματικά τάξεις. Ενώ, το 1961 διατυπώθηκε η θεωρία του ανθρώπινου κεφαλαίου από τον Theodor Schultz.

Η θεωρία του ανθρώπινου κεφαλαίου

Σύμφωνα με τη θεωρία αυτή οι αναπτυγμένες χώρες οφείλουν τη διαφορετική ανάπτυξη στη διαφορά του ανθρώπινου δυναμικού. Η επένδυση στη γνώση και στην καινοτομία συντελεί στην ανάπτυξη ανθρώπινου κεφαλαίου. Το ανθρώπινο κεφάλαιο αποτελείται από γνώσεις, δεξιότητες και άλλα χαρακτηριστικά που αυξάνουν την παραγωγικότητα της εργασίας. Οι βασικές ιδιότητές του είναι ότι είναι ενσωματωμένο στον άνθρωπο, είναι κεφάλαιο, διότι παράγει νέα κέρδη και δεν μπορεί να διαχωριστεί από το άτομο που την κατέχει.

Κατερίνα Συμφέρη
Εκπαιδευτικός & Προπτυχιακή Ιταλικής Φιλολογίας ΑΠΘ

Οι στόχοι της μεταρρύθμισης του εκπαιδευτικού προγράμματος του 2016, καθώς και τα  βασικά σημεία του αντιπροσωπεύουν ένα ιδιαίτερα φιλόδοξο πρόγραμμα και έρχεται να  συμπληρώσει το εκπαιδευτικό πρόγραμμα του 2004.

Τόσο η κυβέρνηση όσο και οι αρμόδιες αρχές έχουν επιλέξει συνοδευτικές επιτροπές οι  οποίες δημιουργούν εκπαιδευτικά σχέδια με απώτερο σκοπό την ανάπτυξη και τη βελτίωσης  της παιδείας ως δημόσιο αγαθό. Επομένως τα αναλυτικά προγράμματα του 2016 ίσχυσαν για κάποιο διάστημα παράλληλα με το εκείνα του 2004, ενώ στη συνέχεια τα αντικατέστησαν πλήρως.

Απώτεροι σκοποί του Προγράμματος Σπουδών:

Να εκπαιδεύει τους μαθητές και να τους μαθαίνει τις έννοιες της φιλανθρωπίας, της  αγάπης για ειρήνη, της ανθρωπιάς, της αγάπης για τον άνθρωπο και την πατρίδα, την  αξιοπρέπεια, την προσπάθεια για μεγαλύτερη απόδοση, την ανάπτυξη της  προσωπικότητας και του ταλέντου.

Να εκπαιδεύει τους μαθητές να αναγνωρίζουν τις αξίες και την έννοια της δημοκρατίας  και τη σημασία της.

Να προετοιμάζει τους μαθητές για την άσκηση των  πολιτικών τους δικαιωμάτων και υποχρεώσεων και να  μεταδίδει σε αυτούς τις απαραίτητες δεξιότητες κρίσης  για να μπορούν να παίρνουν τις κατάλληλες αποφάσεις.

Και κλείνοντας, να προετοιμάζει τους μαθητές για τις απαιτήσεις της ζωής γενικότερα, αλλά και της εργασίας και του εργασιακού κόσμου γενικότερα.

Κατερίνα Συμφέρη
Εκπαιδευτικός & Προπτυχιακή Ιταλικής Φιλολογίας ΑΠΘ

Σύμφωνα με τον Saussure, οι όροι της γλώσσας οργανώνονται σε δύο αντιτιθέμενες σφαίρες, άξονες, τον συνταγματικό και τον παραδειγματικό:

Η «προφητεία» του Σωσύρ

«Μπορούμε λοιπόν να εννοήσουμε μια επιστήμη που μελετάει τη ζωή των σημείων μέσα στην κοινωνική ζωή ονομάζεται Σημειολογία, που πληροφορεί από τι συνίστανται τα σημεία και ποιοι νόμοι τα διέπουν. Η Γλωσσολογία δεν αποτελεί παρά ένα μέρος της γενικής αυτής επιστήμης και οι νόμοι που θα ανακαλύψει η σημειολογία θα μπορούν να εφαρμοστούν στη γλωσσολογία» (Saussure, 1979: 46). Συνεπώς, τα δομικά συστήματα, όπως το γλωσσικό, ενυπάρχουν και σε άλλα κοινωνικά φαινόμενα.

Μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, η «προφητεία» του Saussure επιβεβαιώνεται στην κοινωνική ανθρωπολογία, στη θεωρία της λογοτεχνίας, τη φιλοσοφία και ευρύτερα στις κοινωνικές επιστήμες.

Κατερίνα Συμφέρη
Εκπαιδευτικός & Προπτυχιακή Ιταλικής Φιλολογίας ΑΠΘ

Σε περιπτώσεις παιδιών με ΔΑΦ, ένας τρόπος εκπαιδευτικής παρέμβασης είναι η δημιουργία κοινωνικής ιστορίας.

Η κοινωνική ιστορία θέτει ως στόχο να περιγράψει μία ιδέα, ικανότητα ή κατάσταση στα πλαίσια σχετικών κοινωνικών ερεθισμάτων και απαντήσεων. Οι κανόνες γραφής μιας κοινωνικής ιστορίας είναι οι ακόλουθοι: Δεν περιγράφει ή εξηγεί μία εσφαλμένη απόφαση, άποψη, πρόγραμμα ή συμπεριφορά.  Κατά τη διάρκεια αφήγησής της πρέπει να υπάρχει χαλαρή διάθεση, ήρεμο, περιβάλλον, λίγα ερεθίσματα και πιθανή συμμετοχή άλλων ενηλίκων. 

Αρχικά, έκαστος εκπαιδευτικός οφείλει να συλλέξει πληροφορίες για το άτομο και την κοινωνική του κατάσταση μέσω παρατήρησης και συνέντευξης από τα οικεία πρόσωπα, με αποτέλεσμα την εξατομίκευση της ιστορίας και τη δημιουργία κινήτρων με βάση τα προσωπικά ενδιαφέροντα και τις προτιμήσεις του ατόμου με ΔΑΦ.

Τα γενικά χαρακτηριστικά γραπτής σύνθεσης μιας κοινωνικής ιστορίας είναι τα εξής:

• H δομή της αποτελείται από: εισαγωγή, κύριο μέρος, συμπέρασμα
• Είναι σύντομη και ακριβής
• Οι κοινωνικές πληροφορίες παρουσιάζονται με σημαντικό και καθησυχαστικό τρόπο
• Χρήση πρώτου ή τρίτου προσώπου
• Χρήση θετικής γλώσσας και περιγραφικής πρότασης (προοπτικής, καθοδήγησης, τμηματικής και καταφατικής)
• Χρήση προσαρμοσμένων εικόνων με στόχο την ενίσχυση του νοήματος του κειμένου
• Απάντηση στις ερωτήσεις μερικής άγνοιας (πού, πότε, ποιος, τι)
• Τίτλος που αναφέρει τα κριτήρια που εφαρμόζονται
• Συνδυασμός των ικανοτήτων και ενδιαφερόντων του αναγνώστη
• Τήρηση της αναλογίας των προτάσεων

Παράδειγμα κοινωνικής ιστορίας: «Γιατί να πλύνω τα χέρια μου».
Μερικές φορές τα χέρια μου λερώνονται. Μπορώ να χρησιμοποιήσω νερό και σαπούνι, για να καθαρίσω τα χέρια μου. Πλένω τα χέρια μου, για να είναι καθαρά. Πλένω τα χέρια μου, για να είμαι υγιής. Είναι έξυπνο να πλένω τα χέρια μου. Είναι υγιεινό να πλένω τα χέρια μου.

Κατερίνα Συμφέρη
Εκπαιδευτικός & Προπτυχιακή Ιταλικής Φιλολογίας ΑΠΘ

Την 1η Φεβρουαρίου του 1995 με το τραγικό δυστύχημα των δύο F5 στον ορεινό όγκο του Ίταμου στη Σιθωνία τρεις χειριστές της πολεμικής αεροπορίας πέρασαν στην ιστορία των αθανάτων, ενώ εκτελούσαν χαμηλή, διατεταγμένη πτήση, συγκρούστηκαν μεταξύ τους. Ο Αριστείδης Μαρτάκης ΣΓΟ (Ι) ΑΡ. ΜΑΡΤΑΚΗ, ο Περικλής Κουβερτάρης ΥΠΣΓΟ (Ι) ΠΕΡ. ΚΟΥΒΕΝΤΑΡΑ και ο Γεώργιος Χουσελάς ΑΝΘΣΓΟ (Ι) ΓΕΩΡ. ΧΟΥΣΕΛΑ έμειναν στις μνήμες όλων, πέφτοντας κατά την εκτέλεση του καθήκοντος.

Η πολιτεία το 2001 ανήγειρε μνημείο προς τιμήν των τριών πεσόντων αεροπόρων στη θέση Ζωγράφου στη Βουρβουρού, κοντά στο 20^ό χλμ της επαρχιακής οδού Αγίου Νικολάου – Βουρβουρούς. Παράλληλα στην καρδιά του όρους Ίταμος κτίσθηκε κενοτάφιο, όπου αργότερα τοποθετήθηκαν τα λίγα οστά των πεσόντων, που βρέθηκαν πολύ καιρό μετά το δυστύχημα. Και στο σημείο της πρόσκρουσης των πολεμικών αεροσκαφών, που ήταν ο λοφίσκος Στηθούρι, έχει στηθεί ένας μεγάλος σταυρός.

Υποσμηναγός Περικλής Κουβενταράς
Γεννήθηκε στην Ζηλευτή Τρικάλων το 1968. Εισήλθε στην Σχολή Ικάρων τον Σεπτέμβριο του και αποφοίτησε τον Μάιο του 1991 με το βαθμό του Ανθυποσμηναγού. Εκπαιδεύτηκε στο Σμήνος Μετεκπαιδεύσεως F-5 της 111 Πτέρυγας Μάχης και στην συνέχεια υπηρέτησε στην 341 Μοίρα της 111 ΠΜ και στην 343 Μοίρα της 113 Πτέρυγας Μάχης ως χειριστής στα αεροσκάφη F-5.

Σμηναγός Αριστείδης Μαρτάκης
Γεννήθηκε στον Άγιο Γεώργιο Ημαθίας το 1963. Εισήλθε στην Σχολή Ικάρων τον Σεπτέμβριο του 1981 και αποφοίτησε τον Μάιο του 1985 με το βαθμό του Ανθυποσμηναγού. Εκπαιδεύτηκε στο Σμήνος Μετεκπαιδεύσεως F-5 της 111 Πτέρυγας Μάχης. Υπηρέτησε στην 341 Μοίρα της 111 ΠΜ και στην 343 Μοίρα της 113 Πτέρυγας Μάχης ως χειριστής στα αεροσκάφη F-5.

Ανθυποσμηναγός Γεώργιος Χουσελάς
Γεννήθηκε στο Ζευγολατιό Κορινθίας το 1971. Εισήλθε στην Σχολή Ικάρων τον Σεπτέμβριο του 1989 και αποφοίτησε τον Ιούνιο του 1993 με τον βαθμό του Ανθυποσμηναγού. Τοποθετήθηκε στο Σμήνος Μετεκπαιδεύσεως F-5 της 113 Πτέρυγας Μάχης ως χειριστής στα αεροσκάφη F-5.

Η Ομάδα Εθελοντών Πυροσβεστών «Δραγουντέλι» τίμησε τη μνήμη των πεσόντων αεροπόρων και φέτος που συμπληρώνονται 27 χρόνια, οι εκπρόσωποι της ομάδας ανάβουν ένα κερί στη μνήμη τους.

Κατερίνα Συμφέρη
Εκπαιδευτικός & Προπτυχιακή Ιταλικής Φιλολογίας ΑΠΘ