1

Προφητεία Saussure

Σύμφωνα με τον Saussure, οι όροι της γλώσσας οργανώνονται σε δύο αντιτιθέμενες σφαίρες, άξονες, τον συνταγματικό και τον παραδειγματικό:

  • Συνταγματικός άξονας:
    «στο συνεχή λόγο, οι λέξεις συνάπτουν μεταξύ τους, λόγω της αλυσιδωτής σύνδεσής τους, σχέσεις που στηρίζονται στον γραμμικό χαρακτήρα της γλώσσας. Τα στοιχεία αυτά παρατάσσονται το ένα ύστερα από το άλλο πάνω στην αλυσίδα της ομιλίας. Οι συνδυασμοί αυτοί που έχουν ως στήριγμα την έκταση μπορούν να ονομαστούν συντάγματα. Το σύνταγμα λοιπόν αποτελείται πάντοτε από δύο ή περισσότερες μονάδες διαδοχικές» (Saussure, 1979: 162).
    Παραδείγματα: «Ο Θεός είναι πανάγαθος», «η ανθρώπινη ζωή».
  • Παραδειγματικός άξονας:
    Εκτός του συνεχούς λόγου, δημιουργούνται αντίστοιχες συνδέσεις/ομαδοποιήσεις λέξεων που δεν βασίζονται στην έκταση, αλλά στον νοητικό συνειρμό: «Μια λέξη, οιαδήποτε, μπορεί πάντοτε να φέρει στη μνήμη κάθε τι που επιδέχεται να συνδεθεί μαζί της με τον ένα ή με τον άλλο τρόπο» (Saussure, 1979: 165). Ο παραδειγματικός άξονας επιστρατεύει τον ανεξάντλητο θησαυρό με τον οποίο η γλώσσα προμηθεύει τη συνείδηση και το ασυνείδητο του καθενός από μας.
  • Η «προφητεία» του Σωσύρ

    «Μπορούμε λοιπόν να εννοήσουμε μια επιστήμη που μελετάει τη ζωή των σημείων μέσα στην κοινωνική ζωή ονομάζεται Σημειολογία, που πληροφορεί από τι συνίστανται τα σημεία και ποιοι νόμοι τα διέπουν. Η Γλωσσολογία δεν αποτελεί παρά ένα μέρος της γενικής αυτής επιστήμης και οι νόμοι που θα ανακαλύψει η σημειολογία θα μπορούν να εφαρμοστούν στη γλωσσολογία» (Saussure, 1979: 46). Συνεπώς, τα δομικά συστήματα, όπως το γλωσσικό, ενυπάρχουν και σε άλλα κοινωνικά φαινόμενα.

    Μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, η «προφητεία» του Saussure επιβεβαιώνεται στην κοινωνική ανθρωπολογία, στη θεωρία της λογοτεχνίας, τη φιλοσοφία και ευρύτερα στις κοινωνικές επιστήμες.

    Κατερίνα Συμφέρη
    Εκπαιδευτικός & Προπτυχιακή Ιταλικής Φιλολογίας ΑΠΘ